Кіріспе
Кеме немесе қайықтың бөлігі
Палуба – кеме бөлмесінің немесе корпусының үстін жабатын тұрақты жабын. Қайық немесе кемедегі негізгі немесе жоғарғы палуба – корпустың "шатырын" құрайтын, оны нығайтатын және негізгі жұмыс беті ретінде қызмет ететін көлденең құрылым. Кемелерде корпустың ішінде де, негізгі палубаның үстіндегі құрылыста да бірнеше деңгей болуы мүмкін, олар көп қабатты ғимараттың қабаттары сияқты, сонымен қатар палуба деп аталады, ал кейбір бөлмелер мен құрылыстың белгілі бір аймақтарында салынған палубалар да бар. Палубалар кейбір мақсаттарына қарай арнайы атауларымен белгіленеді.
Құрылымы
Жоғарғы немесе негізгі палубаның басты мақсаты – құрылымдық болуы, ал ауа райынан қорғау және адамдар мен жабдықтарды қолдау екінші дәрежедегі мақсаттар болып табылады. Палуба, корпустың өзі ретінде қарастырылатын күрделі қорапша тәрізді арқалықтардың қақпағы қызметін атқарады. Ол керілуге, қысымға және бұрылу күштеріне қарсы тұрады. Палубаның қалыңдығы әдетте борттардың қалыңдығымен бірдей болады, бірақ егер палуба ауыр жүктерді тасуы күтілсе (мысалы, контейнер тасымалдайтын кеме болса), одан қалың болуы мүмкін. Палуба, қақпақ, тұғыр немесе бұрыштама сияқты палубалық құралдармен қоршалады. Бірнеше деңгейі бар кемелерде «палуба» термині деңгейдің өзін білдіреді. Нақты еден беті «тұтас» деп аталады, ал «палуба» термині кеменің қабырғаларын немесе қиықтарын кіл үстінде байланыстыратын құрылымдық элементті білдіреді. Заманауи кемелерде ішкі палубалар әдетте негізгі палубадан бастап, #1 нөмірінен төмен және жоғары қарай нөмірленеді. Осылайша, негізгі палубаның астындағы бірінші палуба #2, ал негізгі палубаның үстіндегі бірінші палуба #A2 немесе #S2 болады («жоғары» немесе «үстін құрылыс» деген мағынада). Кейбір сауда кемелері негізгі палубаның астындағы палубаларды, әдетте машина бөлімдерін, нөмірлермен, ал оның үстіндегі, тұрғын үй бөліміндегі палубаларды әріптермен белгілеуі мүмкін. Кемелер палубаларды әдеттегі атаулармен де атауы мүмкін, немесе (әсіресе круиздік кемелерде) Princess Cruises компаниясының Love Boat кемесіндегі лидо палубасы сияқты, белгілі бір палуба немесе осы кеменің аймағы үшін фантазиялық және романтикалық атауларды ойлап табуы мүмкін. Кеме палубасында орнатылған жабдықтар, мысалы, кеме рулі, компас, фифті рельстер және т.б. жиынтығы «палуба жиһазы» деп аталуы мүмкін. Батыс үлгілеріндегі ауа райы палубалары кеменің алдыңғы және артқы бөліктеріндегі құрылымдардың көбірек ашық болуынан пайда болды. 19 ғасырда пилоттық кабиналар/рульдік кабиналар және палуба үйлері пайда бола бастады, соңында заманауи кемелердің үстін құрылысына айналды. Шығыс үлгілері ертерек дамыды, тиімді ортаңғы палубалармен және әртүрлі конструкциялардағы минималистік алдыңғы және артқы кабина құрылымдарымен ерекшеленді.
Палубалардың жалпы атаулары
Бір палубадан артық кемелерде сандық, әліпбилік және т.б. түрлі атаулар қолданылады. Алайда, палубалардың әртүрлі тарихи атаулары мен түрлері бар: 01 деңгейі – теңіз қызметінде негізгі палубадан жоғары палубаны білдіретін термин. Келесі жоғары қабаттар 02 деңгей, 03 деңгей және т.б. деп аталады. Бұлар ресми түрде палубалар деп аталса да, көбінесе деңгейлер деп аталады, өйткені олар әдетте толық емес палубалар болып табылады және кеменің тұмсығынан артқы жағына немесе бүкіл кеме бойына созылмайды. Артқы палуба – кеменің артқы жағындағы ашық палубалық аймақ. Кемежай палубасы: (теңіз) Қару палубасының астындағы палуба, онда экипаж аспаларын іледі. Қайық палубасы: Әсіресе, қосалқы кемелерде, құтқару қайықтары немесе кемелік құрал-жабдықтары сақталатын палубалық аймақ. Қазандық палубасы: (өзендік бу кемелері) Кеменің қазандықтарының үстіндегі жолаушылар палубасы. Көпір палубасы: (а) Руль және навигациялық станциясы бар, палуба офицері/күзетші орналасқан кеме палубасының аймағы, сондай-ақ конн деп те аталады. (б) Кокпиттің алдыңғы шетіндегі кеме құрылымы, көбінесе негізгі палубадан біршама төмен, толқынның (құйрықтан кемеге келетін толқын) ілеспе жол арқылы кіруіне жол бермеу үшін. Көпірдің палубасына да қатысты болуы мүмкін. Ұшу палубасы: (теңіз) Ұшақтардың ұшып көтерілетін немесе қонатын палубасы. Флеш палуба: Басынан құйрығына дейін үздіксіз, бұзылмаған палуба. Кемелердің алдыңғы палубасы: Кемелердің алдыңғы палубасынан бастап, кеменің алдыңғы жағына дейін созылатын, негізгі палубаның үстіндегі жарым-жартылай палуба. Лидо палубасы: Әдетте жолаушылар кемесінің артқы жағында немесе оның жанында орналасқан ашық аймақ, онда негізгі ашық бассейн және күн сәулесінің әсерінен демалатын орын бар. Төменгі палуба: (а) бастапқыда екі палубалы кеменің тек жүк қоймасының үстіндегі палуба. (b) "Кереберіс палубасы" деген сөздің синонимі. (c) қосалқы қару палубасының баламалы атауы. Қазандық палуба: Қазандық немесе какают шатырының төбесін құрайтын палуба, жоғарғы палубаға салынған және артқы жақтағы миззеньмасттан жалғасады. Айналасында "бұтақ" орналасқан "аяқ" – жолаушылар кемелері мен өзен қайықтарынан табылған, үстінен салынған құрылысты қоршап тұратын. Бұл ашық қоршаулармен немесе шынымен немесе олардың қосындысымен болуы мүмкін. Көбінесе бұл орналасқан бүкіл деңгейді жаяу жүргіншілер палубасы деп атайды. Төртінші палуба: (а) Жоғарғы палубаның негізгі масттың арғы жағындағы бөлігі, оның ішінде, егер бар болса, қоқыс палубасы. Әдетте кеме қызметкерлері, қонақтар және жолаушылар үшін сақталады. (b) (теңіз) Кемеге персонал келіп, кететін және кемеге немесе басқа кемеге өткел арқылы қосылған кемедегі аудан. Мұнда палуба офицері мен оның көмекшілері орналасады, ресми қонақтар қабылданады және персоналдың келу / кету рәсімдері өткізіледі. Бірнеше өткел болған жағдайда, тек біреуі ресми төртінші палубаға әкеледі; басқаларын кіші офицерлер немесе қарауылдағы офицерлер басқарады. Төртінші палуба порттағы әкімшілік пункт ретінде де қызмет етеді, онда кеме журналы сақталады, хабарландырулар электрондық қоғамдық адрестік жүйе арқылы жасалады (Америкалық әскери-теңіз флотында және жағалау күзет кемелерінде "1MC" деп аталады, ал басқаларында "Танной"), кеменің қоңырауы соғылады және т.б. (c) (теңіз) Кейбір кемелерде "төртінші палуба" деп аталатын кеңістік бар, әдетте кеме ортасында, әдетте, бірақ жағдай бойынша осы мақсатта пайдаланылмайды. Қорғау палубасы: Кеме басты палубасының үстінде жеңіл салынған палуба, ауа райына ашық кеңістікті қамтиды; ауа райынан қорғаныш береді, бірақ толығымен жабық емес. Бүйірлік палуба: Арба шатыры немесе ит үйі сияқты кез келген құрылымның сыртқы жоғарғы палубасы, сондай-ақ жел жолы деп аталады. Қосалқы палуба: Үлкен кемелерде желкенді кемелер кезінде қосалқы шыршаларды бірге арқанмен байлап, "қосалқы палуба" деп аталатын уақытша бетті жасауға болады. Бұл тұрақты палубалар үшін немесе жүк немесе экипаж үшін баспана ретінде қосымша платформа ретінде қызмет етті. Бұл термин сондай-ақ алдыңғы қамалдың немесе төрттен бір палубаның аймақтарына бейресми түрде қолданылды, онда қосалқы шыршалар оларды қолданыстағы палубаға қарсы тегіс етіп орналастырды. Қазіргі кезде бұл термин жоғарғы палубаны суға құятын кемелердің жоғарғы палубасын сипаттау үшін қолданылады. Ұлы көлдердегі жүк тасымалдайтын кемелерде жүк қоймасының үстіндегі палубаға арналған термин. Басқару палубасы: Кеменің ең төменгі палубасы, онда жүк жабық қойманың үстінде сақталады. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында, бу кемелеріндегі басқару палубалары ең төмен бағалы және ең төмен сыныпты саяхаттар үшін пайдаланылды. Күнге күю палубасы: Жолаушылар су кемелерінде күнге күюге арналған палуба. Сыпыру палубасы: (теңіз) Мина тазартушы кемедегі ең артқы палуба, жабдықты оңай түсіру және қайтару үшін су сызығына жақын орналасқан. Жоғарғы қамал палубасы: Жоғарғы қамал палубасының үстінде орналасқан кез келген көтерілген палуба (жоғарыда қараңыз). Аралық палуба: Жүк пен негізгі палуба арасындағы сақтау кеңістігі, көбінесе қайтарылатын. Жоғарғы палуба: Кеменің корпусының ең жоғары палубасы, тұмсықтан артқы жағына дейін созылады. Көлік палубасы: (теңіз) Амфибиялық шабуыл кемелерінде көлік құралдарын тасымалдауға арналған палуба немесе палубалар, азаматтық паромдарда және басқа коммерциялық кемелерде осы мақсатта қолданылатын палуба. Ауа райы палубасы: (а) Сыртқы ортаға ашық кез келген палуба. (b) Елді палубалар. Ылғалды палуба: (а) Алдыңғы және артқы палубалардан төмен орналасқан ашық палуба (ауа райы палубасы). Әсіресе, су ағынын шектеу үшін қоршаулармен қоршалған және дренажға мүмкіндік беретін палуба. (b) (қазіргі теңіз) Кейбір амфибиялық шабуыл кемелеріндегі су түбінде орналасқан ангар сияқты палуба, сондай-ақ ылақты палубасы деп те аталады. Суды ішке қабылдау арқылы кеме артқы жағын төмендетіп, ылақты палубаны сумен толтырады және қайықтар мен десанттық кемелерді кеме ішіне орналастыруға мүмкіндік береді.
01 level is the term used in naval services to refer to the deck above the main deck. The next higher decks are referred to as the 02 level, the 03 level, and so on. Although these are formally called decks, they are usually referred to as levels, because they are usually incomplete decks that do not extend all the way from the stem to the stern or across the ship. Afterdeck an open deck area toward the stern aft. Berth deck: (naval) A deck next below the gun deck, where the hammocks of the crew are slung. Boat deck: Especially on ships with sponsons, the deck area where lifeboats or the ship's gig are stored. Boiler deck: (river steamers) The passenger deck above the vessel's boilers. Bridge deck: (a) The deck area including the helm and navigation station, and where the Officer of the Deck/Watch will be found, also known as the conn. (b) An athwartships structure at the forward end of the cockpit with a deck, often somewhat lower than the primary deck, to prevent a pooping wave (a wave which comes over the stern and onto the deck) from entering through the companionway. May also refer to the deck of a bridge. Flight deck: (naval) A deck from which aircraft take off or land. Flush deck: Any continuous unbroken deck from stem to stern. Forecastle deck: A partial deck above the main deck under which the sailors have their berths, extending from the foremast to the bow. Lido deck: Open area, typically at or near the stern of a passenger ship, housing the main outdoor swimming pool and sunbathing area. Lower deck: (a) the deck immediately over the hold, originally only of a ship with two decks. (b) synonym for berth deck. (c) alternative name for a secondary gun deck. Poop deck: The deck forming the roof of a poop or poop cabin, built on the upper deck and extending from the mizzenmast aft. Promenade deck: A "wrap around porch" found on passenger ships and riverboats encircling the superstructure. This can have open railings or be enclosed in glass, or a combination. Often the entire level where this is located is referred to as the promenade deck. Quarterdeck: (a) The part of the upper deck abaft the mainmast, including the poop deck when there is one. Usually reserved for ship's officers, guests, and passengers. (b) (naval) The shipboard area, connected by a gangplank to a dock or another ship, where personnel arrive and depart a naval vessel in port. It is where the Officer of the Deck and his assistants are stationed, official visitors received, and personnel arrival/departure ceremonies conducted. In the event of multiple gangplanks, only one will lead to the official Quarterdeck; the others will be manned by Junior OODs or a Petty Officer of the Watch. The Quarterdeck also functions as an administrative point in port, where the ship's log is maintained, announcements are made via an electronic public address system (called the "1MC" on American navy and coast guard ships, and the "Tannoy" on others), the ship's bell rung, etc. (c) (naval) Some ships have a space named "quarterdeck", usually amidships, that normally, but situationally may not, be used for that purpose. Shelter deck: A lightly constructed deck over the main deck of a ship covering a space open to the weather; offering some protection from the weather but not completely enclosed. Side deck: The upper deck outboard of any structures such as a coachroof or doghouse, also called a breezeway. Spar deck: In larger vessels during the age of sail, spare spars could be roped together to provide a temporary surface known as a "spar deck". These served as jury rigged repairs for permanent decks, or as an additional platform under which to shelter goods or crew. The term was also informally applied to areas of the forecastle or quarterdeck where spare spars were stored by laying them flat against the existing decking. In the modern era the term has been used to describe the uppermost deck on flush decked vessels. On Great Lakes bulk freighters this is the term used for the deck over the cargo holds. Steerage: The lower deck of a ship, where the cargo is stored above the closed hold. In the late 19th and early 20th century, steamship steerage decks were used to provide the lowest cost and lowest class of travel. Sundeck: A deck onboard passenger watercraft used for suntanning. Sweep deck: (naval) The aftmost deck on a minesweeper, set close to the waterline for ease in launch and recovery of equipment. Topgallant forecastle deck: Any raised deck occurring above the forecastle deck (see above). Tween deck: the storage space between the hold and the main deck, often retractable. Upper deck: The highest deck of the hull, extending from stem to stern. Vehicle deck: (naval) aboard amphibious assault ships the deck or decks used to carry vehicles, aboard civilian ferries and other commercial vessels a deck used for a similar purpose. Weather deck: (a) Any deck exposed to the outside. (b) The windward side decks. Well deck: (a) An exposed deck (weather deck) lower than decks fore and aft. In particular it is one enclosed by bulwarks limiting flow of water and thus drainage. (b) (modern naval) A hangar like deck located at the waterline in the stern of some amphibious assault ships, also known as a well dock. By taking on water the ship can lower the stern, flooding the well deck and allowing boats and landing craft to dock within the ship.
Ағашқа арналған әдістер
Дәстүрлі ағаш палуба алдыңғы және артқы бағытта арқалықтардың үстіне және қақпақтардың бойымен төселген тақтайлардан тұрады, олардың тігістері қайыңмен толтырылып, шайырмен қапталады. Яхта немесе басқа әсем қайықтың палубасы матамен қапталуы мүмкін, мата қалың бояу немесе герметик қабатына жатқызылып, үстіне қосымша қабаттар боялады. Жұмыс немесе алдыңғы тақталар палуба тақтайлары мен борты арасындағы біріктіруді құрайды және олар да солай қапталады. Қазіргі кездегі "жинақталған палубалар" негізінен шыны талшықтан, композиттен және суық қалыптан жасалған корпустарда қолданылады. Арқалықтар мен қақпақтардың астыңғы құрылымы жоғарыда сипатталғандай. Палубаның өзі әдетте теңіз сапасындағы фанераның бірнеше қабаттарынан тұрады, олар эпоксид немесе полиэстер сияқты пластикалық шайырдағы шыны талшық қабаттарымен жабылады, бұл қабаттар корпустың бортына біріктіріледі.
Металлдан жасалған әдістер
Жалпы алғанда, "құрастырылған палубалар" үшін сипатталған әдіс металл палубаларға ең жақын. Палуба қаптамасы металл балкалар мен карлиндардың үстіне төселіп, уақытша бекітіледі. Металл құрылысындағы қиындық – дәнекерлеу кезінде пластинаның жоғары температурадан деформациялануын болдырмау. Дәнекерлеу көбінесе екі қабаттан жасалады, яғни әр тігіс екі рет дәнекерленеді, бұл ағаш палубаны салуға қарағанда уақытты көп алатын процесс. Дегенмен, дәнекерлеу нәтижесінде су өткізбейтін, берік және оңай жөнделетін палуба шығады. Палубаның құрылымы корпусқа дәнекерленеді, осылайша ол құрылымдық тұрғыдан біртұтас болады. Коррозияны азайту үшін боялған металл палуба күннен қатты қызып, жұмыс істеуге ыңғайсыз және шулы болуы мүмкін, сондықтан оның бетіне көбінесе ағаш қаптамасы немесе қалың сырғалмайтын бояу жағылады.
Шыны талшықтағы әдістер
Шыны талшығынан палуба жасау процесі кеме корпусын жасаумен ұқсас: әйел қалып жасалады, содан кейін гель-жабын шашыратылады, одан кейін қажетті палуба қалыңдығына дейін шайырдағы шыны талшық қабаттары жабыстырылады (егер палубада өзегі болса, алдымен шыны талшық пен шайырдан сыртқы қабаттар салынады, содан кейін өзектік материал, және соңында ішкі қабаттар). Палуба қалыптан алынып, әдетте механикалық түрде корпусқа бекітіледі. Шыны талшықтан жасалған палубалар айнадай тегіс, сондықтан олардың бетіне сырғалмайтын текстура қалыптастырылады немесе жұмыс істейтін аймақтарда сырғалмайтын төсемдер жабыстырылады.