Кіріспе
Сан-Диего шығанағы – Сан-Диего округінде орналасқан табиғи порт және терең су порты, Калифорния, АҚШ-тың Мексика шекарасына жақын. 12 миль (19 км) ұзындығы және ені бар бұл шығанақ, Сан-Франциско шығанағы мен Гумбольдт шығанағынан кейін Калифорнияның 840 миль (1352 км) жағалауындағы үш ірі, қорғалған табиғи шығанақтың үшіншісі болып табылады. Шығанаққа жақын орналасқан жоғары қалаланған жерлерге Сан-Диего қаласы (АҚШ-тың сегізінші ірі қаласы) және тағы төрт қала кіреді: Нэшнл-Сити, Чула-Виста, Империал-Бич және Коронадо. Солтүстік Американың батыс жағалауындағы ең жақсы табиғи порттардың бірі саналатын бұл жер 1769 жылдан бастап Испанияның отарлауына түсті. Кейін ол Тынық мұхитындағы АҚШ Әскери-теңіз флотының маңызды кемелерінің штаб-пәтері ретінде қызмет етті. Бірақ, АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа кірмес бұрын, жаңадан құрылған АҚШ Тынық мұхиты флотының негізгі базасы Гавайидегі Перл-Харборға көшірілді. Дегенмен, Сан-Диего шығанағы АҚШ Тынық мұхиты флотының бірнеше әуе кемесін қоса алғанда, маңызды күштерінің үй порты болып қала береді. 1980 жылдардан бастап базалар жабылуының нәтижесінде, Сан-Диего шығанағындағы нысандар Калифорниядағы әлі де жұмыс істеп тұрған негізгі әскери-теңіз базасы болып табылады.
San Diego Bay is a natural harbor and deepwater port located in San Diego County, California near the U. S.–Mexico border. The bay, which is 12 mile (19 km) long and wide, is the third largest of the three large, protected natural bays on California's 840 mile (1352 km) of coastline, after San Francisco Bay and Humboldt Bay. The highly urbanized land adjacent to the bay includes the city of San Diego (eighth largest in the United States) and four other cities: National City, Chula Vista, Imperial Beach and Coronado. Considered to be one of the best natural harbors on the west coast of North America, it was colonized by Spain beginning in 1769. Later it served as base headquarters of major ships of the United States Navy in the Pacific until just before the United States entered World War II, when the newly organized United States Pacific Fleet primary base was transferred to Pearl Harbor, Hawaii. However, San Diego Bay remains as a home port of major assets, including several aircraft carriers, of the United States Pacific Fleet, and as a result of base closures beginning in the 1980s, facilities in San Diego Bay are the major naval base facilities still in operation in California.
Порттар
Сан-Диего портында екі контейнерлік кеме терминалы (оның бірі тоңазытқыш контейнерлерге арналған) және круиздік кеме терминалы бар. 2010 жылдың желтоқсан айында екінші круиздік кеме терминалы ашылды. Порт жыл сайын 3 миллион тоннадан астам жүк тасымалдайды. Круиздік кеме терминалы 2008 жылы шаңырағында жылына 250-ден астам кеме тоқтады, жалпы саны 800 000-нан астам жолаушыны құрады; содан бері ірі круиздік компаниялардың қызметін тоқтатуына байланысты кеме тоқтауларының саны жылына 100-ден азына дейін төмендеді. General Dynamics компаниясының Ұлттық болат және кеме құрылысы компаниясы (NASSCO), Батыс жағалаудағы үлкен теңіз кемелерін салуға және жөндеуге қабілетті жалғыз кеме құрылысы орны, Сан-Диего Коронадо шығанағы көпірінің Сан-Диего жағында орналасқан. Сан-Диего халықаралық әуежайы да шығанаққа жақын, Харбор драйв бойындағы Жағалау күзеті станциясының қарсы жағында орналасқан.
Сан-Диего-Коронадо көпірі
Бұғаз 1969 жылы салынған Сан-Диего-Коронадо көпірімен жалғастырылған. Көпір қисықтанып, судан 60 метрдей биіктікке көтеріледі, осылайша Әскери-теңіз кемелері оның астынан өте алады. (Дегенмен, тік биіктігі Нимиц класындағы авианосецтерге жеткіліксіз, сондықтан олар көпірдің солтүстігіне орналастырылады.) Көпір бастапқыда ақылы болған, бірақ 2002 жылы көпірдің құрылыс бойынша алынған несиелер толығымен өтелген соң, ақы жинау тоқтатылды.
Американың кубогы
Бұрын Коммерциялық бассейн деп аталатын және Сан-Диегоның спорттық және коммерциялық балық аулау флотының көп бөлігіне үй иесі болған, Shelter Island-тің оңтүстігіндегі қорғалған кішкентай шығанақ 1994 жылы Сан-Диегода өткен 1995 жылғы Америка кубогы жарыстарының құрметіне Америка кубогы порты деп қайта аталды. Америка кубогы портында жеке желкенді яхталар үшін бірнеше кемежайлар мен мариналар, сондай-ақ тұғырлау алаңы бар.
Демалыс
Сан-Диегодағы көптеген курорттар, қонақ үйлер және Конвенция орталығы шығанаққа жапсарлас орналасқан. Жағалаудың әртүрлі бөліктерінде бірнеше саябақтар мен табиғат қорғау аумақтары табылады. Көріктік саяхаттық қайықтар қала орталығынан жүзеді. Коммерциялық спорттық балық аулау және киттерді қадағалау турлары Шелтер аралынан басталады. Сан-Диего шығанағында 10 мұражай кемесі орналасқан. Олардың ішінде ұшақ тасығыш кемесі мұражайы – «Мидвей» және әлемдегі ең көне темір корпусты сауда кемесі, сонымен қатар ең көне әлі де жүзіп жүрген желкенді кеме – «Индия жұлдызы» бар. «Индия жұлдызы» және Сан-Диего шығанағындағы тағы сегіз кеме мен қайық Сан-Диего теңіз музейінің қозғалмалы коллекциясын құрайды; олар көпшілікке ақылы түрде ашық, және олардың көпшілігі желкендеуге жарамды. Шығанақтың солтүстік бөлігінде екі сауда «аралдары» (іс жүзінде, құрлықпен тар жолақпен байланысқан жартыаралдар) орналасқан, олар Харбор аралы және Шелтер аралы деп аталады. Бұрынғы құм төбелердің орнында салынған, қазір оларда қонақ үйлер, мейрамханалар, кеме тоқтау орындары және қоғамдық саябақтар бар. Харбор аралының қарсы жағында Испандық қону деп аталатын шығанақ жағасындағы саябақ орналасқан, бұл тарихи орын 1769 жылы испандық Мексикадан келген екі экспедицияның кездесуін еске алады, осы экспедициялар Калифорнияның еуропалықтармен қоныстануына мүмкіндік берді. Spanish Landing Park – Сан-Сальвадор ауылының орны, онда Сан-Диего теңіз музейі зерттеуші Хуан Родригес Кабрильоның 1542 жылы Сан-Диего шығанағын ашқанда қолданған «Сан-Сальвадор» флагманының толық көлемді, толық функционалды ағаштан жасалған көшірмесін жасап жатыр. Шағын қайықпен жүзу өте танымал, шығанақтың барлық жағалауында ондаған кеме тоқтау орындары мен тоғыз яхта клубы орналасқан, оның ішінде 1988 жылдан 1995 жылға дейін Америка кубогының үйі болған Сан-Диего яхта клубы да бар. Осы оқиғаның құрметіне шығанақтың бір бөлігі Америка кубогы порты деп аталды.
Арнайы іс-шаралар
Жыл сайын 4 шілдеде шығанақтың суларында "Биг Бэй Бум" деп аталатын мерекелік отшашу көрсетілісі өтеді. Отшашулар шығанақтағы төрт баржадан және Империал-Бич портындағыдан бірдей уақытта ұшырылады. Бұл АҚШ-тағы ең ірі жылдық отшашу көрсетілістерінің бірі және оны жыл сайын жарты миллиондай адам тамашалайды. "Жарықтар шеруі" – желтоқсан айының екі жексенбісінде мерекелік әшекейлермен және шамдармен безендірілген 80-нен астам кішкентай қайықтардың шеруі. Бұл шеру 1972 жылдан бері жыл сайын өткізіліп келеді. Шеру Shelter Island-тен басталып, Harbor Island және қала орталығынан өтіп, Coronado паромдық терминалында аяқталады. 2011 жылдың ақпан айында теңіз авиациясының 100 жылдығын тойлау мақсатында "Ұшу шеруі" атты бір реттік арнайы іс-шара ұйымдастырылды. Онда Сан-Диего шығанағы үстінен 200-ден астам тарихи теңіз ұшақтары ұшып өтті, ал шеру USS John C. Stennis авиакрылының ұшуымен аяқталды.
Теңіз нысандары
Батыстағы шығанақ шекарасы Тынық мұхитынан "Күміс жіп" деп аталатын ұзын, тар құрлық жолағымен қорғалған. Күміс жіптің солтүстік бөлігі Солтүстік аралға кеңейеді, онда Солтүстік арал әскери-әуе базасы (USS Теодор Рузвельт сияқты бірнеше әуе кемелерінің негізгі порты) және Коронадо орналасқан. Коронадода әйгілі "Хотел дель Коронадо" мейрамханасы бар. АҚШ Теңіз күштерінің шығанақта тағы үш нысаны бар: Сан-Диего теңіз станциясы, Балласт Пойнттағы Пойнт-Лома теңіз базасы, ол атомдық суасты кемелерінің базасы, және Коронадо теңіз десанттық базасы. Сан-Диегодағы Құтқару қызметінің әуе станциясы NAS Солтүстік аралдан шығанақтың қарсы жағында орналасқан, ал Федералды байланыс комиссиясы Күміс жіпте бақылау станциясын ұстап тұрады. Айналасында тағы бірнеше Теңіз күштері нысандары орналасқан, ал бұрын одан да көп болған, бірақ кейін жабылды. АҚШ Теңіз жаяу әскерлері Сан-Диего шығанағының жағалауындағы екі жалдама орталығының бірін басқарады.
Экология
Бұғаздың оңтүстік жағалауы тұзды судан тұз алу үшін буландыру тоғандарына пайдаланылады. Тұзды тоғандар, Свитвотер батпағы және бұғаздың басқа да аймақтары Сан-Диего ұлттық жануарлар қоры кешеніне кіреді. Аймақ Оңтүстік Калифорниядағы ең үлкен біртұтас лайлы жазықтықты қамтиды. Бұл көшпенді құстардың Тынық мұхиты жолындағы маңызды тоқтау орны және көптеген жойылу қаупі төнген және қорғалатын өсімдіктер мен жануарлар түрлерін қамтамасыз етеді. Chula Vista қаласы басқаратын Chula Vista табиғат орталығында аймақтың экологиялық ресурстарын таныстыратын жаяу жолдары мен білім беру көрмелері арқылы бұғазға және сулы-батпақты жерлерге қоғамдық қолжетімділік қамтамасыз етілген. Сан-Диего бұғанасы Калифорния шығанақтары мен эстуарийлері саясатымен қорғалады. 1840 жылдардың басында қыс айларында бұғазда киттер тіркелген, 1872 жылы бұғазда он беске дейін киттер байқалған; 1858 жылы Сан-Диегода кит аулау станциялары жұмыс істей бастады, ал 1886 жылы қызметі тоқтатылды.
Ластану
Бұғаздағы ластану көздеріне жаңбыр суларының ағыны, сондай-ақ коммерциялық және әскери кемелердің қатынасынан және кеме жасаудан туындаған теңіз қалдықтары жатады. Сан-Диего қаласы осы ластануды жоюға миллиондаған доллар жұмсады, әсіресе шығыс жағалаудың "Көмежайлар шөгіндісі" деп аталатын бөлігінде. 2015 жылы қала мен Порт Монсантоға қарсы сотқа жүгінді, оның полихлорирленген бифенилдер (ПХБ) қоршаған өнімдері бұғаз бен жағалау суларының ластануына кінәлі деп есептеледі. Калифорнияның қоршаған ортаны қорғауды бағалау басқармасы (OEHHA) жергілікті түрлерде табылган сынап немесе ПХБ деңгейіне сүйене отырып, бұғазда ұсталған балықты жеу қауіпсіздігі туралы кеңес әзірледі.
Менеджмент
Сан-Диего порты гаванын басқарады және шығанаққа жақын орналасқан мемлекеттік жерлерді басқарумен айналысады. Порт – 1962 жылы штат заңнамасымен құрылған арнайы мемлекеттік мекеме, оның кірісі аудандық арендаторлар төлейтін тарифтер мен жалдау ақысынан түседі.
Гваделупе-Идальго келісім-шарты
Сан-Диего шығанағы ("Сан-Диего порты" деп те аталады) Гвадалупе-Идальго шартында Мексика-Америка соғысынан кейін Мексика мен АҚШ шекарасын белгілеу үшін қолданылған ең батыс нүкте ретінде көрсетілген. Шекара "бір теңіз лигасы" (3 теңіз шақырымы, 3,452 шақырым немесе 5,556 километр) "шығанақтың ең оңтүстік нүктесінен тікелей оңтүстікке қарай" деп анықталған.