Альберт Коуди Ведемейер: Американ генерал және әскери жоспарлаушы

Кіріспе

Америка Құрама Штаттары армиясының генералы (1896–1989)

Генерал Альберт Коди Уедмейер (9 шілде 1896 – 17 желтоқсан 1989) – 1943 жылдың қазан айынан Екінші дүниежүзілік соғыстың аяғына дейін Азияда қызмет еткен Америка Құрама Штаттары армиясының командирі. Бұрын ол Нормандияға шабуыл жоспарын жасаған Соғыс жоспарлау кеңесінің маңызды мүшесі болды. 1942 жылдың көктемінде генерал Джордж Маршаллмен және американдық әскерилердің шағын тобымен бірге генерал Маршаллдың бас кеңесшісі ретінде Ұлыбританияға сапар шегіп, британдықтарды канал арқылы шабуылды қолдауға көндіру үшін кеңес өткізді. Уедмейер – бейбітсүйгіш коммунизмге қарсы болған. 1944-1945 жылдары Қытайда штаб бастығы қызметін атқарып, Чан Кайшиге көмектесті және Қытайдағы американдық күштердің барлығына басшылық етті. Уедмейер Чанның Мао Цзэдунға қарсы күресін қолдады, ал 1947 жылы президент Трумэн оны Қытайға АҚШ қандай шаралар қолдануы керек екені туралы баяндама беру үшін жіберді. Суық соғыс кезінде Уедмейер Берлин әуе көпірінің жақтаушысы болды.

Ерте өмір

Уедмейер 1896 жылдың 9 шілдесінде Небраска штатының Омаха қаласында туды және Крейтон дайындық мектебін бітірді.

Соғысқа дейінгі мансап

1919 жылы ол Нью-Йорк штатының Вест-Пойнт қаласындағы АҚШ Әскери академиясын (USMA) бітірді. Алғашқы қызметінде, Джорджия штатындағы Форт-Беннингте, ол ерекше маскүнемдікке берілді; әскери сот оған алты айға шектеулер салып, жалақысын төмендетті. Өзінің айтуынша, ол 17 жыл бойы түрлі шендегі лейтенант болды, содан кейін 1935 жылы капитандық шеніне көтерілді. 1936-1938 жылдар аралығында капитан Уедмейер, Герман Ф. Крамер сияқты АҚШ армиясының бірнеше офицерлерімен бірге Берлиндегі Крихсакадемияда оқыды. Ол онда Хайнц Гудерианнан бронетанктік соғыс тактикасы, ал Карл Хаушоферден геополитика пәнін үйренді. Сонымен қатар, ол Герман Геринг және Мартин Борман сияқты нацистік партияның жоғары лауазымды өкілдерімен де кездесті. Оқуын аяқтағаннан кейін ол 1938 жылғы Германия армиясының ірі маневрлерін халықаралық бақылаушы ретінде тамашалады. Ведемейерге оның қайын атасы, генерал-лейтенант Стэнли Данбар Эмбик, АҚШ Соғыс департаменті штабының бас орынбасары және соғыс жоспарлары бөлімінің директоры үлкен әсер етті және оның мансабына көмектесті.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Ведмейер әскери жоспарлар бөлімінде штаб офицері болып тағайындалған подполковник болды. 1941 жылы ол "Жеңіс бағдарламасын" жазған басты автор еді, ол АҚШ үшін басты соғыс мақсаты ретінде Еуропадағы Германияның Вермахтын жеңуді жақтады. Бұл жоспар қабылданып, соғыс барысында кеңейтілді. Сонымен қатар, Ведмейер Нормандияға шабуылды жоспарлауға да көмектесті.

Қытай-Бірма-Үндістан командалығы

1943 жылы Уэдмейер Оңтүстік-Шығыс Азия театрына Оңтүстік-Шығыс Азия командалығының (SEAC) Жоғары одақтас қолбасшысы Лорд Луис Маунтбеттеннің штаб бастығы болып тағайындалды. 1944 жылдың 27 қазанында Уэдмейер генерал Джордж Маршаллдан Қытайға барып, Қытайдағы АҚШ күштеріне басшылық етуді тапсырған жеделхат алды. Бұл тапсырмамен ол генерал Джозеф Стилвеллді алмастырды. Жаңа лауазымында Уэдмейер генерал-сиссимус Чан Кайшектің штаб бастығы болып тағайындалды. Жеделхатта Уэдмейердің Ұлттық үкіметпен қарым-қатынаста болғандағы бұйрықтарына қатысты арнайы нұсқаулар мен шектеулер келтірілген. Кейін Уэдмейер бұл тағайындаманың бастапқыда қорқыныш тудырғанын еске алды, себебі Қытай театрындағы қызмет американдық шенеуніктер үшін, әскерилер де, дипломаттар да, қабір саналатын. Стилвелл жұмыстан босатылғаннан кейін оның штабына келген Уэдмейер, Стилвеллдің онымен көріспей, әдейі кетіп қалғанын және басшылығы үшін ешқандай брифингтік материал қалдырмағанын көрді. Әдетте, кететін АҚШ әскери қолбасшылары қызметін табыстау үшін жаңа тағайындалған қолбасшыны күтіп алып, штаб қызметкерлерінің күшті және әлсіз жақтары, команда алдындағы мәселелер және жоспарланған операциялар туралы толық ақпарат беретін. Офистерді қарап шыққанда Уэдмейер Стилвеллдің жоспарларының немесе оның бұрынғы және болашақ операцияларының ешқандай құжатын таба алмады. CBI-де қызмет еткен кезінде Уэдмейер Ұлттық Қытай үкіметін соғыста Жапон императорлық қарулы күштеріне қарсы күресте белсендірек болуға ынталандырды. Ол "Хамп" әуе көпірі операциясын қосымша, тиімдірек көлік ұшақтарымен кеңейтуде маңызды рөл атқарды және Стилвелл бастаған Ұлттық революциялық армияны оқыту, жарақтандыру және жаңғырту бағдарламаларын жалғастырды. Оның күш-жігері толыққанды сәтті болмады, себебі бұрынғы қолбасшысының тудырған жаман ниеті, сондай-ақ Қытай Коммунистік партиясының Халықтық азаттық армиясының рөліне қатысты келіспеушіліктер сақталды. Уэдмейерге Батыс Хунань шайқасында жапондық күштерді жеңуге, Гуилин мен Лючжоуды қайта басып алуға көмектескен кеңестері үшін алғыс айтылды. Ол сонымен қатар Қытайдағы АҚШ Әскери-әуе күштеріне логистикалық қолдау көрсетті. Бұл күштерге "Маттерхорн" операциясына қатысқан АҚШ-тың 20-шы әуе күштері және генерал Клэр Ченнольт басқаратын 14-ші әуе күштері кірді. 1945 жылдың 7 желтоқсанында Уэдмейер генерал Дуглас МакАртурмен және флот адмиралы Реймонд А. Спраунспен бірге Пентагонға Солтүстік Қытай мен Маньчжурияға тағы алты қытайлық Ұлттық армияны тасымалдауды ұсынды. Бірақ олар сондай-ақ "АҚШ-тың Қытайға жоғарыда көрсетілген көмегі АҚШ елшісімен келіссөздер негізінде біріктіріліп, екі жақтың арасында келісімге келуге және біріккен, демократиялық Қытай құруға ықпал етуі керек" деп ұсынды. Ұлттықтарды коммунистермен коалициялық үкімет құру мәселесі 1949-1951 жылдары АҚШ-тағы "Кім Қытайды жоғалтты?" деген саяси пікірталастардың орталық мәселесіне айналды. 1945 жылдың 10 шілдесінде Уэдмейер генерал Маршаллға: Егер "Ақшалы Америка", Ресей және Ұлыбритания осы екі саяси партияның [Гоминьдан мен Қытай Коммунистік партиясы] Қытайдағы коалициясын құруға күш салыса, екі жақты да нақты жеңілдіктерге мәжбүр ете алса, соғыстан кейінгі ауыр тәртіпсіздіктердің алдын алуға және жапондықтарға қарсы барлық қытайлық күштердің тиімді әскери қолданысын қамтамасыз етуге болады. Мен "мәжбүрлеу" сөзін әдейі қолданамын, өйткені екі жаққа да сыпайы дипломатиялық тілмен айтылған шақырулар бірігуге жеткізбейді деп сенемін. Үш үлкен державада күш болуы керек. Кейін Уэдмейер әскери қолбасшы ретінде өзінің мәлімдемесінің ұлтшыл үкімет пен қытайлық коммунистер арасындағы ұзақ уақыттан бері жарияланған, бірақ ешқашан іске аспаған, Қытайдағы жеңілмейтін жапон күштерін талқандау үшін әскери одақ құруға шақыру ретінде қарастырылғанын айтты. Ол кейін басқаларға саяси коалицияға қарсы болғанын айтты (Цоу, 1962). Жапонияның капитуляциясынан кейін Уэдмейер кейбір жапон әскерлерінің Қытайдың коммунистік күштеріне беріліп жатқанына алаңдады. Ол Қытайға жеті американдық дивизияны жібергісі келді, бірақ генерал Маршалл оған Жапония мен Кореяға қарағанда бұл мәселеге басымдық берілмеуі керек деп жауап берді. Уэдмейер 1946 жылға дейін Қытайда қызмет етті.

In 1943, Wedemeyer was reassigned to the South East Asia Theatre to be Chief of Staff to the Supreme Allied Commander of the South East Asia Command (SEAC), Lord Louis Mountbatten. On October 27, 1944, Wedemeyer received a telegram from General George C. Marshall directing him to proceed to China to assume command of United States forces in China, replacing General Joseph Stilwell. In his new command, Wedemeyer was also named Chief of Staff to the Generalissimo Chiang Kai shek. The telegram contained a host of special instructions and limitations on Wedemeyer's command when dealing with the Nationalist government. Wedemeyer later recalled his initial dread over the assignment, as service in the China theater was considered a graveyard for American officials, both military and diplomatic. When Wedemeyer arrived at Stilwell's headquarters after Stilwell's dismissal, he was dismayed to discover that Stilwell had intentionally departed without seeing him, and did not leave a single briefing paper for his guidance, though departing United States military commanders habitually greeted their replacement in order to thoroughly brief them on the strengths and weaknesses of headquarters staff, the issues confronting the command, and planned operations. Searching the offices, Wedemeyer could find no documentary record of Stilwell's plans or records of his former or future operations. During his time in the CBI, Wedemeyer attempted to motivate the Nationalist Chinese government to take a more aggressive role against the Imperial Japanese Armed Forces in the war. He was instrumental in expanding the Hump airlift operation with additional, more capable transport aircraft, and continued Stilwell's programs to train, equip, and modernize the National Revolutionary Army. His efforts were not wholly successful, in part because of the ill will engendered by his predecessor, as well as continuing friction over the role of the Chinese Communist Party's People's Liberation Army. Wedemyer was credited for his advice in helping the NRA to defeats the Japanese forces in the Battle of West Hunan, as well as retaking Guilin and Liuzhou. Wedemeyer also supervised logistical support for the United States Army Air Forces in China. These forces included the United States Twentieth Air Force partaking in Operation Matterhorn and the Fourteenth Air Force operated by General Claire Chennault. On December 7, 1945, Wedemeyer with General Douglas MacArthur, and navy Admiral Raymond A. Spruance, the three top military officers in the Far East, recommended to the Pentagon transporting six more Chinese Nationalist armies into North China and Manchuria. However they also suggested that "the U. S. assistance to China, as outlined above, be made available as basis for negotiation by the American Ambassador to bring together and effect a compromise between the major opposing groups in order to promote a united and democratic China." The issue of forcing the Nationalists into a coalition government with the Communists would later become a central issue in the fierce "Who lost China" political debates in the United States during 1949–51. On July 10, 1945, Wedemeyer had informed General Marshall:

If Uncle Sugar, Russia, and Britain united strongly in their endeavor to bring about a coalition of these two political parties [the Kuomintang and the Chinese Communist Party] in China by coercing both sides to make realistic concessions, serious post war disturbance may be averted and timely effective military employment of all Chinese may be obtained against the Japanese. I use the term coercion advisedly because it is my conviction that continued appeals to both sides couched in polite diplomatic terms will not accomplish unification. There must be teeth in Big Three. Wedemeyer later said as a military commander, his statement was intended as a call to force the long heralded, but never implemented, military alliance between the Nationalist government and Chinese Communists in order to rout undefeated Japanese forces in China. He later told others that he had opposed a political coalition. (Tsou, 1962). After Japan's capitulation, Wedemeyer became alarmed that some Japanese troops were surrendering to Communist Chinese forces. He wanted seven American divisions to be sent to China, but General Marshall replied that it should not be given priority over Japan and Korea. Wedemeyer served in China into 1946.

Соғыстан кейінгі

Қытайдан оралғаннан кейін Ведмейер армия жоспарлары мен операцияларының бастығы болып тағайындалды. 1947 жылдың шілдесінде президент Гарри Трумэн Ведмейерді Қытай мен Кореяға "саяси, экономикалық, психологиялық және әскери жағдайды" зерттеу үшін жіберді. Нәтижесінде Уэдмейер есебінде Уэдмейер АҚШ-тың ұлтшыл армияларды қарқынды оқыту және оларға көмек көрсету қажеттігін баса көрсетті. 1947 жылғы Уэдмейер есебі Қытай азамат соғысының бір жағынан мүмкіндіктерді, екінші жағынан қауіпті жағдайды көрсетті. Чиангтың әскерлері коммунистік қарсыластарынан (әлі Маньчжурияда кеңестік қару-жарақ пен оқу алған жоқ) әлдеқайда жақсы жабдықталған, және оларды барлық майданда кері тартты, бірақ оқ-дәрі, отын және қосалқы бөлшектер жетіспеді. Бұлар "Ленд-Лизи" бағдарламасы бойынша уәделенген, бірақ жеткізілмеді және Чэңнің есебіне әлі де қосылды. Сөйтіп, ұлтшылдарда 16 мыңнан астам жүк көлігі болса да, олардың көбісі істен шығып, әскерлерін жаяу жүруге мәжбүр етті. Оқ-дәрі тапшылығы ұлтшыл дивизияларының шайқаста жеңілуіне де себеп болды, ал Чиангтың әскерлері жеткізілімдер болмағандықтан тасталған американдық қоймаларды іздеуге мәжбүр болды. Одан да жаман жағдай, Тынық мұхитындағы артық қару-жарақ пен оқ-дәрілерді пайдаланудың орнына жоюда еді, ал Чианг үкіметі қалғандары үшін тым жоғары баға төледі. Мысалы, базука Грекияға бір данасы 3,65 долларға сатылды, ал Чианг үкіметі 162 доллар төлеуге міндетті болды. Мылтықтардың бағасы арасындағы айырмашылық 5,10 және 51 долларды құрады. Оқ-дәрі бағасы да ұқсас болды, Қытайда 1000 мылтық оғы 85 доллар, 1000 пулемет оғы 95 доллар тұрды, ал басқа жерлерде тиісінше 4,55 және 4,58 долларға бағаланды. Уэдмейер осы кемшіліктерді дереу түзетуді және қалған жабдықты жарылтудың орнына Қытайға жіберуді ұсынды. Джозеф Стилвелл мен Джордж Маршаллдың араласуынан туындаған ұлтшыл үкіметке сенімсіздік сезімінен президент Гарри С. Трумэн есептегі ұсыныстарды қабылдамады, сонымен қатар ұлтшыл үкіметке қарсы қару-жарақ эмбаргосын енгізді, осылайша Қытай азамат соғысындағы АҚШ рөлі туралы саяси пікірталас күшейді. Мемлекеттік хатшы Джордж Маршалл Уэдмейердің Чиан Кайшиді ұлтшыл-коммунистік коалиция құруға мүмкіндік беретін әскери, экономикалық және саяси реформаларды енгізуге көндіруге тырысатынына үміттенсе де, ол Трумэннің көзқарасын қолдады және Уэдмейер есебін жариялауды тоқтатты, бұл АҚШ үкіметі мен қарулы күштерінің ішінде де, сыртында да ұлтшыл және коммунистік жақтастардың наразылығын тудырды. Алайда, есеп 1949 жылы Қытай туралы ақ кітапта қайта басылды. Есепті аяқтағаннан кейін ол Сан-Францискодағы (Калифорния) АҚШ-тың алтыншы армиясының қолбасшысы болып тағайындалды. Осы қызметінде Ведмейер "өзін одан әрі әскери саясатты қалыптастырудан шеттетілген сезімде болды". Қытайдың коммунистік күштерге түскеннен кейін Ведмейер Конгресс алдында куәлік берді, сонда ұлтшыл қытай күштерінің жеңілісіне моральдің төмендеуі де себеп болғанын, бірақ Трумэн әкімшілігінің 1947 жылы ұлтшыл күштерді одан әрі оқыту мен жаңғыртуды тоқтату туралы шешімі, АҚШ-тың қару-жарақ эмбаргосы және батыстық журналистер мен саясаткерлердің ұлтшылдарға қарсы тұрақты пікірлері осы моральдің төмендеуіне басты себеп болды. Атап айтқанда, Ведмейер АҚШ-тың ұлтшыл армияларының төменгі батальондық және полк деңгейінде американдық тәжірибелі әскери кеңесшілерді тағайындауы керек болған, грек азамат соғысы кезінде грек армиясымен істегендей, көмекті тиімдірек пайдалануға болатындығын атап өтті. Ол сондай-ақ, жедел тактикалық көмек ұлтшыл армиялардың коммунистік қытайларға қарсы күресте жақсы нәтижелерге жетуіне әкелетінін айтты. 1949 жылы коммунистер жеңіске жеткеннен кейін Ведмейер Қытай лоббиімен тығыз байланыста болды және Қытайды коммунистердің басып алуына жауапты деп саналғандарды ашық сынады. 1951 жылы Корей соғысы басталғаннан кейін сенатор Джозеф Р. Маккарти Ведмейер Қытайды құнды одақтас етіп сақтауға мүмкіндік беретін дана жоспар жасағанын айтты, бірақ ол саботажға ұшырады: "сатқындықта ғана зұлымның оны неге бұзғанын және сәтсіздікке ұшыратқанын түсінуге болады". Маккартидің айтуынша, зұлым данышпандардың арасында Маршалл да болды. Ведмейер АҚШ-тың антикоммунистерінің батыры болды және ел бойынша көптеген дәрістер берді. 1951 жылы генерал-лейтенант лауазымынан шыққаннан кейін, 1954 жылдың 19 шілдесінде Конгресс шешімімен толық генерал атағына ие болды. Оның әскери қызметі және өмірінің соңына дейін тұрақты мекені Бойдс, Мэрилендтегі Friends Advice болды. 1992 жылы ол Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді.

After returning from China, Wedemeyer was promoted to Army Chief of Plans and Operations. In July 1947, President Harry S. Truman sent Wedemeyer to China and Korea to examine the "political, economic, psychological and military situations." The result was the Wedemeyer Report in which Wedemeyer stressed the need for intensive United States training of and assistance to the Nationalist armies. Wedemeyer's 1947 report painted a picture of the Chinese Civil War that was both opportune and dire. Chiang's armies were far better equipped than their Communist adversaries (who had not yet received weapons and training from the Soviets in Manchuria), and pushing them back on all fronts, but ammunition, fuel, and spare parts were severely lacking. These had been promised by Lend Lease, but not delivered and still charged to Chaing's account. Thus, while the Nationalists had over 16,000 trucks virtually all of them were rendered inoperable, forcing his troops to march on foot. Ammunition shortages were also causing Nationalist divisions to lose battles, and Chaing's troops were forced to scavenge abandoned American dumps because no deliveries had been made. Even worse, much surplus weaponry and ammunition in the Pacific was being destroyed rather than utilized, and Chiang's government was charged exorbitant prices for what remained. For example, bazookas were sold to Greece at $3.65 apiece, while Chiang's government had to pay $162. For rifles, the price difference was $5.10 and $51, respectively. Ammunition cost differences were similar, China being charged $85 for 1000 rifle rounds and $95 for 1000 machine gun rounds, compared to $4.55 and $4.58 elsewhere. Wedemeyer recommended an immediate correction of these deficiencies and sending leftover equipment to China rather than blowing it up. Lacking confidence in the Nationalist government caused by Joseph Stilwell and George Marshall's meddling, President Harry S. Truman not only rejected the recommendations in the report but also imposed an arms embargo against the Nationalist government, thereby intensifying the bitter political debate over the role of the United States in the Chinese Civil War. While Secretary of State George C. Marshall had hoped that Wedemeyer could convince Chiang Kai shek to institute those military, economic, and political reforms that would create a Nationalist Communist coalition, he supported Truman's view and suppressed publication of Wedemeyer's report, further provoking resentment by Nationalist and communist advocates both inside and outside the US government and the armed forces. The report was reprinted, however, in the 1949 China White Paper. Following completion of the report, he assumed command of the Sixth United States Army in San Francisco, California; in this capacity, Wedemeyer "thought of himself as cut off from further military policy making." After the fall of China to Communist forces, Wedemeyer would testify before Congress that while the loss of morale was indeed a cause of the defeat of the Nationalist Chinese forces, the Truman administration's 1947 decision to discontinue further training and modernizing of Nationalist forces, the US imposed arms embargo, and constant anti Nationalist sentiment expressed by Western journalists and policymakers were the primary causes of that loss of morale. In particular, Wedemeyer stressed that if the US had insisted on experienced American military advisers attached at the lower battalion and regimental levels of Nationalist armies, as it had done with Greek army forces during the Greek Civil War, the aid could have more efficiently been used. He also said that the immediate tactical assistance would have resulted in Nationalist armies performing far better in combat against the Communist Chinese. After the Communist victory in 1949, Wedemeyer became intimately associated with the China Lobby and openly voiced his criticism of those allegedly responsible for the Communist takeover of China. In 1951, after the outbreak of the Korean War, Senator Joseph R. McCarthy said that Wedemeyer had prepared a wise plan that would keep China a valued ally, which it had been sabotaged: "only in treason can we find why evil genius thwarted and frustrated it." The evil geniuses, McCarthy said, included Marshall. Wedemeyer became a hero to United States anticommunists, and gave many lectures around the country. After retiring as a lieutenant general in 1951, he was promoted to full general by act of Congress on July 19, 1954. Friends Advice, in Boyds, Maryland, was his permanent home throughout his military career and until his death. It was listed on the National Register of Historic Places in 1992.

Негізгі дереккөздер

Альберт С. Ведемейер, «Ведемейер есептері!», Нью-Йорк: Генри Холт және компаниясы, 1958. Альберт С. Ведемейер, «Соғыс және бейбітшілік туралы Ведемейер». Кит Э. Эйлердің редакциясымен, Гувер институтының баспасы, 1987. 245 бет. Доктор Джон Дж. Маклафлиннің «Генерал Альберт С. Ведемейер – Екінші дүниежүзілік соғыстағы Американың белгілі болмаған стратегиясы». «Каземат» баспасы, 2012.