Кіріспе
Автомобиль конструкциясы, онда қозғалтқыш алдыңғы және артқы осьтердің арасында орналасқан. Автомобиль техникасында ортада орналасқан қозғалтқыш схемасы автомобиль қозғалтқышының артқы дөңгелек осьтерінің алдында, бірақ алдыңғы осьтің артында орналасуын сипаттайды.
In automotive engineering, a mid engine layout describes the placement of an automobile engine in front of the rear wheel axles, but behind the front axle.
Тарих
Ортаңғы қозғалтқыш, артқы дөңгелектерге қуат жеткізілетін конструкцияны автомобильдердің түпкілікті орналасуы деп санауға болады. 1901 жылғы Autocar машинасы жанармаймен жұмыс істейтін алғашқы автомобиль болып, беріліс білігін қолданды және қозғалтқышын орындықтың астына орналастырды. Осы жаңашыл көлік қазір Смитсон институтының қорында сақталуда.
Артықшылықтары
Көліктің алдыңғы бөлігіне емес, ортасына қозғалтқышты орнату артқы дөңгелектерге көбірек салмақ түсіреді, осылайша олардың жолға жабысу қабілеті артады және көлікті тежеу кезінде алдыңғы дөңгелектерге көбірек көмек көрсетеді, соның салдарынан артқы дөңгелектердің құлыпталып қалуы, сырғанауы немесе айналып кету мүмкіндігі төмендейді. Егер ортада қозғалтқышы бар көлік арттан жететін болса, артқы дөңгелектерге қосымша салмақ түсуі сырғалған беттерде үдеуді жақсартады, бұл барлық дөңгелектерге жететін жүйенің артықшылықтарын, оның қосымша салмағы мен құны болмастан қамтамасыз етеді. Ортада орналасқан қозғалтқыш ABS тежегіштері мен жолға жабысуды басқару жүйелерінің тиімдірек жұмыс істеуіне мүмкіндік береді, оларға басқару үшін жақсырақ жолға жабысу мүмкіндігін ұсынады. Қозғалтқыштың ортада орналасуы көлікті қауіпсіз етеді, себебі көлік бұрылыста өз жолағында тұра алмай немесе жеткілікті тез тоқтай алмай жатса, апат болуы мүмкін. Ортада орналасқан қозғалтқыш дизайны сонымен қатар автомобильдің алдыңғы бөлігінде, бампер мен желдеткіш шынысы арасында қосымша қауіпсіздік аймағын қамтамасыз етеді, ол алдыңғы соқтығыс кезінде соққы күшін сіңіріп алып, жолаушылар салонына енуді азайтуға мүмкіндік береді. Көбінесе автомобильдерде, әсіресе спорттық автомобильдерде, бұрылыстарда максималды жылдамдыққа жету үшін алдыңғы және артқы дөңгелектер арасында теңгерімді жолға жабысу қажет. Бұл тепе-теңдікті қозғалтқыштың ауыр салмағы көліктің алдыңғы немесе артқы бөлігіне орналастырылғанда қол жеткізу қиын. Кейбір автомобильдер басқа тәсілдермен, мысалы, қозғалтқышты алдыңғы бөлігіне, ал беріліс қорабы мен аккумуляторын артқы бөлігіне орнату арқылы салмақтың алдыңғы және артқы бөліктерін теңестіруге тырысады. Тағы бір пайдасы – қозғалтқыштың ауыр салмағы орындықтардың артқы жағына жақын орналасқанда, аспаптардың соққы күшін сіңіруіне көмектеседі, осылайша жолаушылар тегіс жүруді сезінеді. Бірақ спорттық автомобильдерде қозғалтқыштың орны тағы да өнімділікті арттыру үшін қолданылады, ал ықтимал тегіс жүру көбінесе қаттырақ амортизаторлармен толығымен өтесілмейді. Бұл орналасу сонымен қатар қозғалтқыш, беріліс қорабы және дифференциалды бір құрылым ретінде біріктіруге мүмкіндік береді. Жетелтілген доңғалақтағы тәуелсіз аспаптармен бірге, бұл шассидің қозғалтқыш моментінің реакциясын беру қажеттілігін жояды.
Кемшіліктері
Ортаңғы қозғалтқыш автомобильдерінің ең үлкен кемшілігі – жолаушыларға арналған артқы немесе алдыңғы (алдыңғы ортаңғы орналасу схемасында) шектеулі кеңістік; соның салдарынан, көптеген ортаңғы қозғалтқыш көліктері екі орындық болып келеді. Қозғалтқыш, жүргізушінің артында орналасқан жағдайда, артқы орындықтарды алдыңғы оске қарай итеріп жібереді. Ерекшеліктерге көбінесе үлкен көліктер жатады, олардың ұзындығы немесе биіктігі ерекше болып, жолаушылар қозғалтқышпен бірге осьтер арасындағы кеңістікті бөлісе алады – қозғалтқыш олардың арасында немесе астында орналасуы мүмкін, мысалы, кейбір фургон, үлкен жүк көліктері мен автобустарда. Ортаңғы қозғалтқыш (көлденең қозғалтқышпен) 1950-1960 жылдарда бір қабатты автобустарда жиі қолданылды, мысалы, AEC Reliance. Ferrari Mondial – бүгінгі күнге дейін 4 орындық, спорттық автомобиль/суперкар деңгейіндегі өнімділікке ие, шынайы ортаңғы қозғалтқышпен жабдықталған кабриолеттің жалғыз табысты мысалы. Lotus Evora-ның алынып тасталатын шатыр панелі бар нұсқасы күтілуде, бірақ нақты мерзімі әлі белгісіз. Кез келген қозғалтқыш алдыңғы бөлігінде орналаспаған және желге қарамаған схема сияқты, дәстүрлі «жолаушылардың артында қозғалтқыш» орналасуы қозғалтқышты салқындатуды қиындатады. Бұл кейбір автомобильдерде мәселе тудырды, бірақ жаңа конструкцияларда бұл мәселе көбінесе шешілген сияқты. Мысалы, Saleen S7 корпусының қабырғаларында және артқы бөлігінде қозғалтқыштан шығатын ыстықты таратуға көмектесетін үлкен желдеткіштер орналасқан. Егер жүргізуші басқаруды жоғалтса, ортаңғы қозғалтқышпен жабдықталған автомобильдер алдыңғы қозғалтқышпен жабдықталған автомобильдерге қарағанда қауіптірек – бірақ жоғары тепе-теңдікке байланысты бұл бастапқыда туындауы қиын болуы мүмкін, содан кейін автомобиль айнала бастайды. Ауырлық центріне қатысты инерция моменті төмен, себебі масса осьтер арасында шоғырланған (ойын алаңындағы айналмалы платформаның ортасында тұрғанға ұқсас), айналу кенеттен болады, автомобиль жылдам айналады және одан қалыпқа келтіру қиын. Керісінше, алдыңғы қозғалтқышпен жабдықталған автомобильдің дөңгелектерінің жолмен ұстау қабілеті төмендегенде, бірте-бірте және бақыланатын түрде сырғуы ықтимал.
Вариациялар
Супер, спорттық және жарыстық автомобильдерде ортада қозғалтқыш орналасуы жиі кездеседі, себебі бұл көліктердің басқару ерекшеліктері, мысалы, пайдалы кеңістік сияқты талаптардан гөрі маңыздырақ. Арнайы спорттық автомобильдерде көліктің жүріс динамикасын оңтайландыру үшін салмақтың шамамен 50% алдыңғы және артқы осьтерге бөлінуі көзделеді – бұл мақсатқа көбінесе қозғалтқышты алдыңғы және артқы осьтер арасына орналастыру арқылы қол жеткізіледі. Әдетте, "ортада қозғалтқыш" термині қозғалтқышы жүргізуші мен артқы жетек осі арасында орналасқан автомобильдерге қолданылады. Бұл орналасу артқы ортада қозғалтқыш, артқы дөңгелек жетек (немесе RMR) орналасуы деп аталады. RMR автомобильдің механикалық құрылымы және жинағы алдыңғы немесе артқы қозғалтқышты автомобильдерден едәуір өзгеше. Егер қозғалтқыш жүргізушінің алдында, бірақ алдыңғы осьтің сызығының артында орналасса, онда бұл орналасу кейде алдыңғы ортада қозғалтқыш, артқы дөңгелек жетек немесе FMR орналасуы деп аталады, ал ең жалпы алдыңғы қозғалтқыш терминінен айырмашылығы бар; және оны соңғысының ішкі жиынтығы деп қарастыруға болады. Көлік құралының орналасуы тұрғысынан, FMR FR-мен бірдей, бірақ салмақ таралуының айырмашылығынан басқару ерекшеленеді. Кейбір көліктерді зауыт орнатқан қозғалтқыш түріне байланысты (I4 және I6) FR немесе FMR деп жіктеуге болады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Ford T және A модельдері сияқты классикалық FR автомобильдері FMR қозғалтқышы бар автомобильдер ретінде қарастырылуы мүмкін. Сонымен қатар, FR мен FMR арасындағы айырмашылық қозғалтқыштың алдыңғы осьтің алдына қаншалықты шығып тұрғанына байланысты, өйткені өндірушілер қозғалтқыштарды шассиге мүмкіндігінше артқа орнатады. Барлық өндірушілер "Front Mid" белгілеуін қолданбайды.