Австралиядағы сайлау жүйесінің шолуы

Кіріспе

Австралиядағы сайлау процедурасының шолуы

Австралияда сайлаулар Австралия Ұлттық Парламентінің, сондай-ақ әрбір австралиялық штат пен аумақтың және жергілікті басқару кеңестерінің құрамын сайлау үшін белгілі бір мерзімде өткізіледі. Барлық юрисдикцияларда сайлаулар біршама ұқсас принциптерге негізделген, бірақ олардың арасында шағын айырмашылықтар бар. Австралия Парламентіне сайлаулар елдің барлық аймағында бірыңғай федералды сайлау жүйесі бойынша ұйымдастырылады, ал штаттар мен аумақтар парламенттеріне сайлаулар әр штаттың және аумақтың сайлау жүйесіне сәйкес өткізіледі. Австралия Конституциясының 1-тарауының IV бөлімі федералды Австралия Парламентіне дауыс беру және сайлану құқығын қысқаша қарастырады. Онда сайлау қалай өткізілуі тиіс екені туралы ережелер жоқ.

Квинсленд штаты

Квинсленд Парламенті бірпалаталы болып табылады және 93 депутаттан тұратын Заң шығарушы Ассамблеядан құралған. Депутаттар 4 жылдық мерзімге бір мандатты сайлау округтерінен толық преференциялық дауыс беру жүйесі бойынша сайланады.

Батыс Австралия

Батыс Австралия Парламенті Заң шығарушы Ассамблея мен Заң шығарушы Кеңестен тұрады. Заң шығарушы Ассамблеяда 57 мүше бар, олар төрт жылдық мерзімге, ертерек таратылмаса, толық басымдық дауыс беру жүйесі арқылы бір округтен сайланады. Заң шығарушы Кеңесте 37 мүше бар, олар 4 жылға белгіленген мерзімге, штаттың барлық аймағын қамтитын округтен басымдық пропорционалды сайлау жүйесі бойынша сайланады.

Сайлаушыларға тіркеу

Сайлаушылар тізіміне ену, кейбір елдерде тіркеу деп аталады, 18 және одан жоғары жастағы барлық австралиялық азаматтар үшін міндетті. 1984 жылдың 25 қаңтарында Ұлыбритания азаматы ретінде тіркелген Австралияда тұратын адамдар тізімде қалып, дауыс беру құқығын сақтайды. (2009 жылы сайлаушылар тізімінде 163 000-ға жуық Ұлыбритания азаматы тіркелген.) 2024 жылғы деректер бойынша, сайлауға қатысуға немесе мекенжай сияқты тіркеу ақпаратын жаңарту үшін соңғы мерзім – сайлау жарлығы жарияланғаннан кейін 7 күн.

Сайлау күні

Әр бір аймақтың өз заңдары мен әдет-ғұрыптары бар, сайлаулар сол аймақта қашан өтетінін анықтау бойынша. Алайда, федералды заң бойынша, штаттар мен аумақтардағы сайлаулар федералды сайлаудан бір апта бұрын немесе кейін өткезілмейді. 1912 жылдан бері федералды сайлаулар сенбі күні өткізіліп келеді. Өкілдер палатасына сайлаулар көбінесе Сенат сайлауының жартысына сәйкес келеді, бірақ сайлаудың қашан өтетінін анықтайтын ережелер әртүрлі. Конституцияға сәйкес, Өкілдер палатасы алғашқы отырысынан кейін үш жылдан аспауы керек, бірақ одан ертерек таратылуы мүмкін. Палата таратылғаннан немесе мерзімі біткеннен кейін 10 күн ішінде сайлауға қатысты бұйрықтар шығарылуы тиіс, ал сайлау бұйрықтар шығарылғаннан кейін 33-58 күн аралығында сенбі күні өткізілуі керек. Келесі Палата бұйрықтар шығарылғаннан кейін 140 күн ішінде отырыс өткізуі керек. Штаттарды өкілдік ететін сенаторлардың мерзімі белгілі бір уақытқа (Парламент екі рет таратылмаса) және мерзімі бітуге тиіс болғанға дейін бір жыл ішінде өтуі керек. Аумақтарды өкілдік ететін сенаторлардың мерзімі белгіленбеген, ол Өкілдер палатасына сайлау күндерімен байланысты. Палата ерте таратылған жағдайда, Палата мен Сенат сайлаулары Палата қайтадан ерте таратылғанға дейін немесе екі рет таратылғанға дейін синхронды болмауы мүмкін. Австралия Конституциясы Сенаттың жартылай сайлауында штат сенаторларын сайлау бос орын туғанға дейін бір жыл ішінде өтуін талап етеді. Сенаторлардың жартысының өкілеттігі 30 маусымда аяқталады, сондықтан жартылай Сенат сайлауына қатысты бұйрықтар алдыңғы 1 шілдеден бұрын шығарылмайды. Сенат пен Өкілдер палатасын бірдей уақытта сайлау туралы конституциялық талап жоқ, және бұрын Сенаттың жартысына ғана сайлау өткізілген. Сенат сайлауын Өкілдер палатасымен бірдей уақытта өткізуге үкімет пен сайлаушылар мүдделі. Қос таратылмаса, Сенат сайлау шақырылғанда таратылмайды және мерзімі біткенше отырысын жалғастыра алады. Алайда, қазіргі таңда Сенаттың сайлау кезеңінде отырыс өткізбеу үшін, Палата таратылған кезде оның жұмысы тоқтатылады. Вестминстер конвенциясы бойынша, сайлау түрі мен күнін анықтау Премьер-министрдің құзырында, ол генерал-губернаторға Өкілдер палатасын таратуды (егер мерзімі бітпесе) және сайлауға қатысты бұйрықтарды беру арқылы процесті бастауды «ұсынады». Өкілдер палатасы мен аумақтық сенаторларды сайлауға қатысты бұйрықтарды генерал-губернатор, ал штат сенаторларын сайлауға қатысты бұйрықтарды тиісті штат губернаторлары шығарады.

Each jurisdiction has its own laws and customs as to when elections in the jurisdiction will take place. However, state and territory elections cannot, by federal law, take place within a week before or after a federal election. Since 1912, federal elections have been held on Saturdays. Although elections for the House of Representatives have usually corresponded to half elections of the Senate, the rules which determine when the elections occur differ. Under the Constitution, the House of Representatives lasts no more than three years after it first meets, but may be dissolved earlier. After the House is dissolved or expires, writs for election must be issued within 10 days and the election must be held on a Saturday between 33 and 58 days after the writs have been issued. The next House must meet within 140 days of the writs being issued. The terms of senators representing the states are of fixed duration (unless Parliament is dissolved in a double dissolution), and elections must occur within a year before the term expires. The terms of senators representing the territories are not fixed, and are tied to the dates of elections for the House of Representatives. Where a House is dissolved early, House and Senate elections may be asynchronous until either the House is again dissolved sufficiently early or a double dissolution occurs. The Australian Constitution requires that in half Senate elections the election of State senators must take place within one year before the places become vacant. As the terms of half the senators end on 30 June, the writs for a half Senate election cannot be issued earlier than the previous 1 July. There is no constitutional requirement for simultaneous elections for the Senate and the House of Representatives, and elections for half the Senate only have taken place in the past. There is a government and electorate preference for Senate elections to take place simultaneously with those of the House of Representatives. Except in the case of a double dissolution, the Senate is not dissolved when elections for the Senate are called and can continue to sit until the term expires. However, it is now a practice for the Senate to be prorogued when the House is dissolved, so that it does not sit during the election period. By Westminster convention, the decision as to the type of election and date on which an election is to take place is that of the Prime Minister, who 'advises' the Governor General to set the process in motion by dissolving the House of Representatives (if it has not expired) and then issuing writs for election. Writs for the election of House of Representatives and territory senators are issued by the Governor General, while writs for the election of state senators are issued by the respective state governors.

Дауыс беру

Федералды сайлаудағы бейресми дауыс беру (%) Жыл Сенат палатасы 1983 9.9 2.5 1984 4.3 6.3 1987 4.1 4.9 1990 3.4 3.2 1993 2.6 3.0 1996 3.5 3.2 1998 3.24 3.78 2001 3.9 4.8 2004 3.8 5.2 2007 2.55 3.95 2010 3.75 5.55 2013 2.96 5.91 2016 3.94 5.05 2019 3.8 5.5 Ақпарат көзі: Австралия сайлау комиссиясы Федералды, штаттық және аумақтық сайлауларда сайлау тізіміндегі барлық азаматтар үшін дауыс беру міндетті. Дауыс беруді сайлау күні өз штатындағы кез келген сайлау учаскесіне бару арқылы, алдын ала дауыс беру орындарында немесе пошта арқылы дауыс беруге өтініш беру және жіберу арқылы жүзеге асыруға болады. Жеке келіп дауыс беруге болады, бірақ өкілдікпен дауыс беруге рұқсат жоқ. 2007 жылғы федералды сайлауда дауыс беру үшін 7723 сайлау учаскесі ашылды. Шалғайдағы аймақтарда 1980 жылдан бері жылжымалы сайлау учаскелері қолданылып келеді. Көру қабілеті бұзылған адамдар электрондық дауыс беру машиналарын пайдалана алады. Дауыс беру процесінің басым бөлігі қағаз бюллетеньдер арқылы жүзеге асырылады. Егер бір уақытта бірнеше сайлау өтіп жатса (мысалы, Өкілдер палатасы мен Сенат үшін), жеке бюллетеньдер қолданылады. Бұл бюллетеньдер әдетте әртүрлі түстерде болады және жеке жәшіктерге салынады. Сайлау карточкаларын партиялық еріктілер әдетте сайлау учаскелерінде таратады. Олар партия тарапынан қолдаушылардың басқа кандидаттарға немесе партияларға қалай дауыс бере алатынын ұсынады. Сайлаушылар қазіргі кезде пошта арқылы немесе басқа тәсілдермен дауыс беру туралы материалдарды тұрақты түрде алады. Іс жүзінде, жеке өмірге қатысты ережелер бейресми және наразылық дауыс беруге мүмкіндік береді. 2010 жылғы федералды сайлауда 1,5 миллионнан астам адам дауыс бермеді немесе дұрыс емес дауыс берді. Суинберн университетінің профессоры Брайан Костар Австралиядағы "есек дауысының" көрсеткіші барлық дауыстардың шамамен 2% құрайды деп мәлімдейді, бірақ бұл көрсеткішті дәл анықтау қиын. Көптеген сайлау учаскелері мектептер, қоғамдық үйлер немесе шіркеулер болып табылады. Осы орындардың жақтастары көбінесе көптеген келушілердің болуын пайдаланып, қаражат жинау іс-шараларын өткізеді, олар лотереялар, торт сату және "демократия шұжығын" сату сияқты шараларды қамтиды.

Informal votes atfederal elections (%) Year Senate House 1983 9.9 2.5 1984 4.3 6.3 1987 4.1 4.9 1990 3.4 3.2 1993 2.6 3.0 1996 3.5 3.2 1998 3.24 3.78 2001 3.9 4.8 2004 3.8 5.2 2007 2.55 3.95 2010 3.75 5.55 2013 2.96 5.91 2016 3.94 5.05 2019 3.8 5.5Source: AustralianElectoral Commission

Voting in federal, state and territory elections is compulsory for all persons on the electoral roll. Voting can take place by a person attending in person at any polling place in their State on the election day or in early voting locations, or by applying for and mailing in a postal vote. Absentee voting is also available, but not proxy voting. At the 2007 federal election there were 7,723 polling places open for voting. In remote areas, mobile polling places have been used since the 1980s. The visually impaired can use electronic voting machines. Voting is almost entirely conducted by paper ballot. If more than one election takes place at the same time (for example, for the House of Representatives and the Senate), separate ballot papers are used. These are usually of different colours and are deposited into separate boxes. How to vote cards are usually handed out at polling places by party volunteers. They suggest how a party supporter might vote for other candidates or parties. Electors now routinely receive how to vote materials through the mail or by other means. In practice, privacy arrangements allow informal and protest votes to take place. At the 2010 federal election more than 1.5 million people did not vote or voted incorrectly. Academic Brian Costar from Swinburne University claims the rate of donkey votes in Australia is around 2% of all votes, but the figure is hard to determine accurately. Most polling places are schools, community halls or churches. Supporters of these places very commonly take advantage of the large number of visitors undertaking fund raising activity, often including raffles, cake stalls and sales of democracy sausages.

Тараптар

Саяси партиялар Австралияның сайлау жүйесінде белгілі бір артықшылықтарға ие, соның ішінде мемлекеттік қаржыландыру. Саяси партиялар кандидаттарды ұсыну немесе қолдау мақсатымен сайлау комиссиясында тіркелуі тиіс. Федералдық тіркеуге қол жеткізу үшін партияда кем дегенде бір Австралия Парламентінің мүшесі немесе 1500 мүше болуы керек, ал тәуелсіз кандидаттарға тіркелу үшін 50 қол қою ұсыну қажет. Пропорционалды өкілдік жүйесі кезең-кезеңімен енгізілгеннен бері Австралия саясатындағы ұсақ партиялардың рөлі артты. Науқандар, атауына қарамастан, көбінесе науқан соңына жақын өткізіледі. Мысалы, 2013 жылғы федералды сайлау науқанында Либералдық/Ұлттық партиясы мен Еңбек партиясының бастамалары сайлау күніне сәйкес 13 және 6 күн бұрын ғана ұйымдастырылды. 1980-ші жылдардан бастап тікелей хаттарды жіберу, әсіресе шекаралық округтерде, тиімді маркетингтік тәсіл ретінде қарастырылды. 1983 жылғы Хоук үкіметі ұсынған Ұлттық сайлау заңнамасын толықтыру туралы заң мемлекеттік сайлау қаржыландыруын және партияларға түскен барлық ұсақ қайырымдылықтарды жариялау талабын енгізді. Көпшілік пікір сауалнамалары, кең ауқымды жарнама және жалдамалы науқан мамандарының пайда болуы науқандарды бұрынғы онжылдықтарға қарағанда әлдеқайда қымбатқа айналдырды. Мемлекеттік қаржыландыру корпоративтік дотацияларға қарағанда шығындарды жабудың басым тәсілі болып табылады. Бөлінетін қаржының сомасы бірінші кезектегі дауыстардың саны мен сол кездегі төлем ставкаларының көбейтілуі арқылы есептеледі, бұл көрсеткіш Тұтыну бағасы индексіне сәйкес түзетіледі. Кандидаттың науқанға жұмсалған қаражаттан артық мемлекеттік қаржы алуы мүмкін, мысалы, 2004 жылы Паулин Хансонның Австралия Сенатына өту әрекетінде болғандай. Квинсленд штатында мемлекеттік қаржыландыру шегі – бастапқы дауыс берудің 6%-ы. Виктория, Батыс Австралия және Австралия астаналық аумағында бұл көрсеткіш 4%-қа тең. Оңтүстік Австралия, Тасмания және Солтүстік территорияда партиялар мен кандидаттарға сайлауда мемлекеттік қаржыландыру қарастырылмаған.

Political parties have certain benefits in Australia's electoral system, including public funding. Political parties must register with the electoral commission in the jurisdiction in which it is proposing to field or endorse candidates. To be eligible for federal registration a party must have at least one member in the Australian Parliament or 1,500 members, and independent candidates are required to provide 50 signatures to be eligible to stand. Minor parties have played a greater role in the politics of Australia since proportional representation was progressively introduced. which, despite the name, have increasingly been held towards the end of the campaign. In the 2013 federal election campaign, for example, the Liberal/National and Labor launches were held only 13 days and 6 days respectively prior to election day. From the 1980s onwards direct mailing was seen as a successful way to market, particularly in marginal seats. The Commonwealth Electoral Legislation Amendment Act 1983 brought forward by the Hawke government introduced public election funding and the requirement that all minor donations to parties be disclosed. Opinion polling, widespread advertising and the rise of the hired campaign professionals meant campaigning had become far more expensive than in previous decades. Public funding is the preferred means to cover costs rather than corporate donations. The amount of funding paid is calculated by multiplying the number of first preference votes received by the rate of payment at that time, which is indexed in line with the Consumer Price Index. It is possible for a candidate to receive more public funding than what was spent on campaigning as was the case in Pauline Hanson's 2004 attempt to win a seat in the Australian Senate. In Queensland, the threshold for public funding is 6% of the primary vote. The threshold in Victoria, Western Australia and the Australian Capital Territory is 4%. South Australia, Tasmania and the Northern Territory do not have public funding for parties and candidates at elections.

Қамқоршылар конвенциясы

Сайлаудың "үкіметтік өкілеттік мерзімі аяқталу кезеңі" кезінде министрлердің, олардың мемлекеттік департаменттерінің және мемлекеттік қызметтің қызметін регламенттеуге қатысты бірқатар дәстүрлі ережелер қалыптасқан. Бұл кезең сайлау күні жарияланғаннан кейін басталады, сол кезде Австралияның Бас губернаторы Премьер-министрдің ұсынысы бойынша федералды парламентті таратып жібереді. Ол сайлау қорытындысы белгілі және нақты болғаннан кейін, жаңа сайланған үкімет қызметке кіріскен кезде аяқталады.