Кіріспе

1773 жылдан 1796 жылға дейін Сардиния королі Виктор Амадей III (Vittorio Amadeo Maria; 26 маусым 1726 – 16 қазан 1796) – Сардиния королі және Савойялық мемлекеттердің билеушісі 20 ақпан 1773 жылдан өліміне дейін, 1796 жылға дейін. Ол саяси тұрғыдан консервативті болғанымен, 1792 жылы Революциялық Францияға соғыс жариялағанға дейін көптеген әкімшілік реформаларды жүзеге асырды. Ол Сардинияның соңғы үш тікелей мұрагер патшаларының әкесі болды.

Ерте өмір және жеке тұлға

Туриннің патша сарайында дүниеге келген ол Сардинияның Карл Эммануэль III және оның екінші әйелі Гессен-Ротенбургтың Поликсенасының ұлы еді. Ол туған сәтінен бастап әкесі таққа отырғанға дейін Савой герцогы атағымен танылды. Ол ата-анасының үлкен ұлы және туғанымен-ақ мұрагер атанды, бұл қуанышпен қарсы алынды. Оның әкесінің бірінші әйелі, Пфальц графинясі Анна Кристина Сульцбахтан Виктор Амадей есімді ұлы болған, ол Аоста герцогы да аталды, бірақ 1725 жылы қайтыс болды. Оның тәрбиесі Гердил Джачинто Сигизмундоға тапсырылды, әсіресе әскери білім беруге ерекше мән берілді. Өмірі бойы ол мемлекеттік әскери іске үлкен қызығушылық танытып, оған көп көңіл бөлді. Жас шағында ол өзін зиялылар мен министрлермен қоршады, олардың көптегені оның билігінде маңызды рөл атқарды. Ол жеке өмірінде консервативті және өте діншіл адам болды, бала кезінде қоғамдық өмірден қашық жүрді. Әкесі оның билікке лайықсыз деп ойлады. Жақсы мінезді, бірақ тәжірибесіз Савой халқы оны жомарттығы үшін жақсы көретін.

Неке

Ол Испанияның инфантасы Мария Антонияға (1729–1785), Испанияның Филипп V және Елизавета Фарнезедің кіші қызына үйленді. Бұл неке Мария Антониеттаның жартылай бауыры, Испанияның билеушісі Фердинанд VI арқылы ұйымдастырылған. Испаниялық инфанта бұрын Францияның дофині Луи тарапынан қабылданбаған еді. Осы одақ Мадрид пен Турин арасындағы қарым-қатынастарды күшейтуге мүмкіндік берді, өйткені олар Аустрия мұрагерлік соғысында қарсы жақтарда күрескен. Экс-ла-Шапель шарты соғысты аяқтады.

Сардиния патшасы

1773 жылы Виктор Амадей таққа отырғанда, ол биліктің бюрократиялық және әскери салаларын дамытуға кірісті. Ол жаңалыққа күдікпен қарады. Дегенмен, ол бірнеше халыққа арналған жобаларды іске асырды, сондай-ақ өзінің басқару аппаратына және қарулы күштеріне ерекше назар бөлді. Буржуазия мен аристократияның кеңесімен ол екі маңызды жаңа мәдени мемлекеттік мекемені құрып, бекітті. Ол Ницца портын жақсарту жұмыстарын бастады, Арседегі бөгеттерді және Кот жолының салынуын ұйымдастырды. Француз революциясы басталғанда Виктор Амадей III өзінің екі күйеу баласы – Артуа және Прованс графтары, сондай-ақ Мари Аделаида және Виктория ханшайымдарын өз қорғауындағы патшалығында қалуға рұқсат берді. Төрт жылдық соғыстан кейін Бонапарт басқарған француз әскері Монтенот шайқасында (1796 жылдың 12 сәуірі), Милезимо шайқасында (1796 жылдың 13-14 сәуірі) және Мондови шайқасында (1796 жылдың 21 сәуірі) Пьемонт армиясын жеңді. 26 сәуірде француздар басып алынған аймақтарда Алба Республикасын жариялады. Екі күннен кейін Шераско келісімімен республика Виктор Амадейге қайтарылды. Ол 15 мамырда Париж шартына қол қоюға мәжбүр болды, осылайша Франция Республикасына қарсы Бірінші коалициядан бас тартты. Шарты бойынша ол Кунео, Сева, Алессандрия және Тортона бекіністерін Францияға беруге, сондай-ақ француз әскерлерінің Италияға еркін өтуіне келісім берді. Ол сонымен қатар Ницца мен Савойяны да Францияға беруге мәжбүр болды. 1796 жылдың 16 қазанында Монкалиери сарайында инсульттан қайтыс болды. Виктор Амадей қайтыс болғаннан кейін экономикалық тұрғыдан қиын жағдайдағы патшалық және француз революциялық күштерінің салдарынан қираған Савойя мен Ницца сияқты екі маңызды провинция қалды. Ол Туриндегі Суперга базиликасына жерленді.

Мұра

1786 жылы Виктор Амадей III көптеген ата-бабалары мен туыстарының қалдықтарын Суперга базиликасына көшірді, және ол өзі де қазір сол жерде жатыр. Ол 1793 жылғы 21 мамырда Әскери Ерлік үшін Алтын медальды тағайындады. Әкесі мен анасы сияқты, ол Туриннің сыртындағы Ступинигидегі аң аулау сарайында (Palazzina di caccia) жақсартулар жүргізді. Виктор Амадей III сондай-ақ 1785 жылы өзі құрған Турин университетінің ботаникалық бағын (Orto Botanico) және Турин аграрлық қоғамын кеңейтуге де көмектесті. Оның бірінші туысы Гессен-Ротенбург ландграфы оның құрметіне аталды.

Тақырыбы

Сардиния королі Карл Эммануэль IV (1751 жылғы 24 мамыр – 1819 жылғы 6 қазан) 1775 жылы Франция ханшайымы Мари Клотильдаға үйленді, балалары болмады. Мария Елизавета Карлотта Савойялық (1752 жылғы 16 шілде – 17 сәуір 1755) нәресте кезінде қайтыс болды. Мария Джузеппина Савойялық (1753 жылғы 2 қыркүйек – 1810 жылғы 13 қараша) 1771 жылы Прованс графы Луи Станисласқа тұрмысқа шықты, балалары болмады. Савойялық Амадей Александр (1754 жылғы 5 қазан – 1755 жылғы 29 сәуір) нәресте кезінде қайтыс болды. Мария Тереза Савойялық (1756 жылғы 31 қаңтар – 1805 жылғы 2 маусым) 1773 жылы Артуа графы Чарльзға үйленді, балалары болды. Мария Анна Савойялық (1757 жылғы 17 желтоқсан – 1824 жылғы 11 қазан) 1775 жылы Савойялық принц Бенедеттоға тұрмысқа шықты, балалары болмады. Сардиниялық Виктор Эммануэль I (1759 жылғы 24 шілде – 1824 жылғы 10 қаңтар) 1789 жылы Австрияның Мария Тереза Эсте есімді герцогинясына үйленді, ұрпақтары болды. Мария Кристина Фердинанда Савойялық (1760 жылғы 21 қараша – 1768 жылғы 19 мамыр) нәресте кезінде қайтыс болды. Савойялық Маурицио (1762 жылғы 13 желтоқсан – 1799 жылғы 1 қыркүйек) үйленбеген күйінде безгекке шалып қайтыс болды.