Кіріспе
Ирландиялық биші және актриса Элиза Розанна Гилберт, Ландсфельд графинесі (17 ақпан 1821 – 17 қаңтар 1861), сахналық атымен Лола Монтез (/m//oʊ//n/'t//ɛ//z/) ретінде әйгілі болған ирландиялық биші және актриса, испан бишісі, куртизан және Бавария королі Людвиг I-нің сүйіктісі ретінде танымал болды, ол оны Ландсфельд графинесі (Countess of Landsfeld) етіп жариялады. 1848 жылғы Германия мемлекеттеріндегі төңкерістердің басталған кезінде ол қашуға мәжбүр болды. Ол Австрия, Швейцария, Франция және Лондон арқылы Америка Құрама Штаттарына барып, әртіс және лектор ретіндегі қызметіне қайта оралды.
Eliza Rosanna Gilbert, Countess of Landsfeld (17 February 1821 – 17 January 1861), better known by the stage name Lola Montez (/m//oʊ//n/'/t//ɛ//z/), was an Irish dancer and actress who became famous as a Spanish dancer, courtesan, and mistress of King Ludwig I of Bavaria, who made her Gräfin von Landsfeld (Countess of Landsfeld). At the start of the Revolutions of 1848 in the German states, she was forced to flee. She proceeded to the United States via Austria, Switzerland, France and London, to return to her work as an entertainer and lecturer.
Ерте өмір
Элиза Розанна Гилберт ағылшын-ирландиялық отбасында, Лимерик графтығындағы Килмаллоктың бұрынғы Жоғары шерифі және Парламент мүшесі Чарльз Сильвер Оливердің қызы, Елизавета ("Элиза") Оливердің қызы ретінде дүниеге келді. Жас отбасы 1823 жылдың басына дейін Роскоммон графтығының Бойл қаласындағы Король үйінде тұрып, Ливерпульге (Англия) сапар шегіп, кейін 14 наурызда Үндістанға аттанды. Элизаның нақты туған күні туралы жарияланған мәліметтер әртүрлі. Көп жыл бойы ол Лимерик қаласында, өзі айтқандай, 1818 жылдың 23 маусымында туған деп қабылданды; осы жыл оның қабір тасына қашалған. Алайда, оның крещение туралы куәлік 1990 жылдардың соңында жарық көргенде, Элиза Розанна Гилберт шын мәнінде 1821 жылдың 17 ақпанында Ирландияның Коннахт провинциясындағы Слиго графтығының Грандж қаласында туғаны анықталды. Ол дүниеге келген кезде Ирландияның барлығы Ұлыбритания мен Ирландия Біріккен Корольдігінің құрамына кіретін. Ол 1823 жылдың 16 ақпанында Англияның Ливерпуль қаласындағы Санкт-Петер шіркеуінде крещениеден өтті, оның отбасы Үндістандағы әкесінің қызметтік орнына жолда болғанда. Үндістанға келгеннен кейін көп ұзамай Эдвард Гилберт холерадан қайтыс болды. Сол кезде 19 жастағы анасы келесі жылы лейтенант Патрик Крейгке тұрмысқа шықты. Крейг жас Элизаға қамқорлық жасады, бірақ оның тәртіпсіз және жабайы мінез-құлқы оны қатты алаңдатты. Ақырында, оны Ұлыбританияға мектепке жіберуге келісті, ол Шотландияның Монтроуз қаласында Крейгтің әкесімен бірге тұрды. Бірақ "ерекше, еркіндікке құмар кішкентай үнді қызы" тез арада тәлкекке құмар адам ретінде танымал болды. Он жасында Элиза тағы да көшірілді – бұл жолы Англияның Сандерленд қаласына, онда оның әкесінің үлкен әпкесі Кэтрин Рей күйеуімен бірге Монквермут қаласындағы пансиондық мектепті ашты. Элиза білімін сол жерде жалғастырды. Элизаның қажырлылығы мен шаршағыссыз мінезі оның айқын қасиеттеріне айналды. Сандерлендте ол бір жыл ғана болды, содан кейін оны Камден Плейс (қазіргі Камден Крессент) орналасқан мектепке ауыстырды, онда оған жоғары деңгейде білім берілді. 1837 жылы он алты жасар Элиза лейтенант Томас Джеймспен қашып кетіп, олар үйленді. Бес жылдан кейін, Үндістанның Калькутта қаласында олар ажырасып, ол сахналық есіммен кәсіби биші болды.
Куртизандық өмір
1844 жылы Элиза, қазір Лола Монтез ретінде танымал, Фроменталь Халевидің «Лазаррон» операсында биші ретінде Париж сахнасындағы дебютін жасады, бірақ бұл оған жеке көңіл көңілсіз болды. Ол Франц Листпен танысып, оны Джордж Сэндтің төңірегіне енгізді. Еуропаның әртүрлі астаналарында өнер көрсеткеннен кейін Парижге қоныстанды, онда қаланың әдеби богемасы оны қабылдады, және ол Александр Дюмамен танысты, онымен де романтикалық қарым-қатынаста болды деген қауесет тарады. Парижде ол Франциядағы ең көп таралған газеттің иесі және газеттің драма сыншысы болған Фр. есімді адаммен танысты. Олардың махаббаты арқасында Монтез би өнеріндегі мансабын жаңартты. Кейін, екеуі Лоланың бір кешке қатысуына байланысты алғашқы дауға түскеннен кейін, Дюжарье сол кешке келді және мас күйінде Фр. есімді адамды қорлады. Дюжарриеге де Боваллон дуэльге шақырғанда, Дюжарье атып өлтірілді. 1846 жылы Мюнхенге келген ол жерде Бавария королі Людвиг I оны танып, оның сүйіктісі болды. Ол көп ұзамай корольге ықпалын арттыра бастады, бұл оның жоғарыпарсылдығымен және ашушаңдығымен байланысты болды, бұл оны бавариялықтардың арасында өте жақтырмас етті (әсіресе, ол бавариялық азаматтыққа өтіп, дворяндыққа көтерілуді үміттенеді деген құжаттар жарияланғаннан кейін). Қарсылықтарға қарамастан, Людвиг оны 25 тамыз 1847 жылы Ландсфельд графинясы және Розенталь баронессасы етіп тағайындады, сонымен қатар оған үлкен жылдық зейнетақы тағайындады. Бір жылдан астам уақыт бойы ол үлкен саяси билікке ие болды, оны либерализмді қолдауға, католицизмге қарсы күреске және иезуиттерге қарсы шабуылдарға бағыттады. 1848 жылдың наурыз айында өсіп келе жатқан революциялық қозғалыстың қысымымен университет қайта ашылды, Людвиг ұлы Максимилиан II пайдасына тақтан бас тарды, ал Монтез Бавариядан қашып кетті. Оның тақ артындағы билігі мәңгілік тоқтады. Швейцарияда Людвигтің қосылуын күткеннен кейін, Лола Францияға қысқа сапар жасады, содан кейін 1848 жылдың соңында Лондонға көшіп келді. Сол жерде ол жас армия корнеті (атқыштар офицері) Джордж Траффорд Хилдке мұрагерлік алғаннан кейін үйленді. Шілдеде ол жергілікті газетші Патрик Халлға үйленді және тамызда Калифорния штатындағы Грасс-Вэллиге көшіп барды. Оның некесі көп ұзамай ажырасып кетті, ал оған қарсы ажырасу ісінде аталған дәрігер жақында өлтірілді. Қайта қалпына келтірілген мүлік Калифорния тарихи ескерткіші №292 болып табылады. Лола басқа бір жас әртіс Лотта Крэбтриге шабыт берді, оның ата-анасы Грасс-Вэллиде пансионат жүргізді. Лола, көрші болып, Лоттаға би сабақтарын беріп, оның өнерге деген құштарлығын арттырды.
Австралия турнесі
1855 жылдың маусымында Лола АҚШ-тан Австралияға сапар шегіп, 1850-ші жылдардағы алтын асығысында алтын кенін қазған шахтерлерге өнер көрсету арқылы мансабын жаңартты. Ол 1855 жылдың 16 тамызында Сиднейге келді. «The Ballarat Times» газетінде оның өнеріне жағымсыз пікір жарияланғаннан кейін, редактор Генри Сикампқа қамшымен шабуыл жасағандықтан Балларатта оның атағы одан әрі артты. Ол 1856 жылдың 22 мамырында Сан-Францискоға аттанды. Өмірінің соңғы күндерін әйелдерге көмек көрсету жұмыстарында өткізді.
Жерлеу
1860 жылы Лолада сифилис ауруының үшінші сатысы байқалды, және оның денесі құлдырап бара жатты. Ол 1861 жылдың 17 қаңтарында 39 жасында қайтыс болды. Ол Нью-Йорктегі Бруклиндегі Грин-Вуд зиратында жерленген, оның қабір тасында: "Элиза Гилберт ханым | 1861 жылдың 17 қаңтарында қайтыс болды | 42 жас" деп жазылған. Кейіпкер Монтеске белгілі бір ұқсастықтарды көрсетеді, екеуі де күшті тұлғамен қарым-қатынасы арқылы ұлттық саясатқа ықпал ететін танымал өнер иесі. Лоланың өмірі алғаш рет 1919 жылы Леопольд Константиннің "Лола Монтез" фильмінде бейнеленді. Лоланың өмірі 1922 жылғы неміс фильмі "Лола Монтез, корольдің бишісінде" көрсетілген. Монтесті Эллен Рихтер сомдады. Фокс 1926 жылы Эмитт Дж. Флинн режиссерлік еткен "Рахат сарайы" атты оның өмірінен жасалған керемет үнсіз фильмін түсірді. Лола рөлін Бетти Компсон ойнады. Монтестің Бавариядағы уақыты серб жазушысы Милош Крнянскийдің 1932 жылғы "Испан қан тамшысы" романының тақырыбы болды. Монтесті 1937 жылғы "Уэллс Фарго" фильмінде Шила Дарси бейнеледі. Монтез Антонио Роман режиссерлік еткен 1944 жылғы "Лола Монтес" фильміндегі Кончита Монтенероның соңғы рөлі болды, фильмде моральдық мәселелер көтерілді. 1948 жылғы "Black Bart" фильмінде Ивон Де Карло сомдаған Лола Монтез есімді кейіпкер бар. Бұл оның 1945 жылғы "Саломе, ол билеген жерде" рөлінен кейінгі жетістігі болды, бұл фильм Монтестің өмірбаянына негізделген. Филип Ван Дорен Стерннің 1949 жылғы "Лола: Махаббат тарихы" (Rinehart & Co.) романы оның өміріне арналған. Эдисон Маршаллдың 1950 жылғы "Шексіз әйел" (Farrar, Straus and Company) романы да оның өміріне негізделген. Монтесті Кармен Д'Антонио 1951 жылғы "Алтын қыз" фильмінде ойнады. Монтесті Мартин Кэрол Сесил Сент-Лоранның романы бойынша түсірілген 1955 жылғы "Лола Монтес" фильмінде ойнады, режиссері Макс Офюльс, ал басты рөлдерде Питер Устинов пен Оскар Вернер болды. Актриса Паула Морган 1955 жылы Стенли Эндрюс жүргізген "Өлім аңғары күндері" телесериалының "Лола Монтез" эпизодында Монтез рөлін сомдады. Бейнес Баррон (1917–1982) Монтездің үшінші күйеуі болған газетші Патрик Халл рөлін ойнады. Монтестің Австралиядағы алтын кендерінде өткізген уақыты 1958 жылы Мэри Престонның қатысуымен Мельбурн, Брисбен және Сиднейде сахналанған "Лола Монтез" мюзиклінің тақырыбы болды. Мюзикл сыншыларға ұнады, бірақ коммерциялық сәттілікке жете алмады. Мюзиклдің жазбасы 1958 жылы моно және стерео нұсқаларында LP форматында шығарылды. Лола Монтез "Уэллс Фарго әңгімелері" сериалының 3-ші маусымындағы, 1959 жылы алғаш көрсетілген "Лола Монтез" атты 23-ші эпизодтың басты кейіпкері, рөлді Рита Морено сомдады. Монтез Джордж Макдональд Фрейзердің "Royal Flash" романында қысқа ғана қарым-қатынас жасаған сэр Гарри Флэшменмен кездеседі. Ол сондай-ақ Флоринда Болкан ойнаған сол аттас фильмде (1975) де кейіпкер болады. Ж. Б. Пристлидің соңғы шығармаларының бірі - "Маскалар павильонында" ол испан бишісі және неміс ханзадасының сүйіктісі Клео Торрес үшін нақты үлгі болды. Монтез Дженифер Уайлдтың 1978 жылғы "Сүйіспеншілікке батылдық" тарихи романына шабыттандырды, ондағы басты кейіпкер Елена Лопес өзін испандық ретінде көрсетіп, экзотикалық биші болады. Кітапта Елена Франц Листпен қарым-қатынас жасайды, Джордж Сэндпен достық байланыс орнатады және Баварияның Людвиг I-іне негізделген шағын герман мемлекетінің патшасымен достық қарым-қатынаста болады, содан кейін Калифорнияға көшеді, бәрі де Монтестің өмірінде болған оқиғалар ретінде құжатталған. Монтез Чили-Америкалық автор Изабель Альенденің "Бақыттың қызы" (испан тілінде Hija de la fortuna) және "Сепиядағы портрет" (испан тілінде Retrato en Sepia) кітаптарында сипатталған. Trestle Theatre Company 2008 жылы Лола Монтездің өмірі туралы "Лола" атты қойылымды жасады. Музыкант Джоанна Ньюсомның 2010 жылғы "Have One on Me" альбомындағы атау трегі Лола Монтез туралы. Даниялық металл тобы Volbeat 2013 жылғы "Outlaw Gentlemen & Shady Ladies" альбомына Монтез туралы әнді қосты. "Лола Монтез" деп аталатын әннің мәтіні Монтестің жәндік биіне және Генри Сикамппен болған оқиғаға сілтеме жасайды. Лола Монтез Джон Адамстың "Алтын Батыстың қыздары" операсында әнші емес кейіпкер ретінде пайда болады, ол Калифорниядағы алтын іздеу лагеріндегі шахтерлер үшін жәндік биін орындайды. 2017 жылғы Сан-Францискодағы премьерада рөлді кубалық биші Лорена Фейжоо сомдады. Лола Монтездің құрметіне Невада округінің Тахо ұлттық орманында екі көл (жоғарғы және төменгі) аталған. Оның құрметіне аталған тау да бар - Лола тауы. Оның биіктігі 2788 метр.