Кіріспе

Артиллерия түрі

Танкіге қарсы зеңбірек – танкілерді және басқа да бронетехниканы, әдетте, бекініп қорғану постынан жоюға арналған артиллерияның бір түрі. Танкіге қарсы арнайы оқ-дәрілер мен зеңбіректерді жасауға Бірінші дүниежүзілік соғыста танктердің пайда болуы түрткі болды. Жау танктерін жою үшін артиллерияшылар көбінесе нысанаға тікелей ату үшін төмендетілген далалық зеңбіректерді қолданды, бірақ бұл көп бағалы оқ-дәріні қажет етті және танк бронясы қалыңдаған сайын тиімділігі азайды. Броняны тесіп өту үшін олар ұзын стволды зеңбіректерден арнайы оқ-дәрілерді атып, далалық зеңбіректерге қарағанда жоғары бастапқы жылдамдыққа қол жеткізді. Көптеген танкке қарсы зеңбіректер 1930 жылдары танктердің жетілдірілуіне байланысты жасалды, және дерлік барлық ірі қару-жарақ өндірушілер олардың бірнеше түрін шығарды. Кейбір советтік үлгілер 1980 және 1990 жылдарға дейін соғыс қимылдарында қолданылды. Қытай Халық Республикасы 1988 жылға дейін танкке қарсы сүйретілетін зеңбіректерді өндіріп келді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс және соғыс аралығы

Алғашқы арнайы танкіге қарсы қару-жарақ танкіге қарсы мылтықтардан құралды. Бұл, бірінші дүниежүзілік соғыста танктерге қарсы далалық артиллерияны қолданудың әртүрлі нәтижелерінен және оларды жою үшін тиімдірек, экономикалық қару жасау қажеттілігінен туындады. 1928 жылы алғаш пайда болған 3,7 см Pak 36, танкіге қарсы жасалған алғашқы арнайы зеңбірек болды. Оқ-дәрілерді жақсарту және оқ жылдамдығын арттыру бастапқыда олардың қанағаттанарлық емес өнімділігін жақсартуға көмектесті, бірақ кішкентай калибрлі танкіге қарсы қарулар көп ұзамай одан да қоршаулы танктерден озып кететіні анық болды. Бұл Пак-36-ға "Panzeranklopfgerät" ("танк есігін қағу құралы") деген лақап ат беруге себеп болды, себебі оның экипажы тек өздерін ашып, Т-34 танкының бронясына зиян келтірмей, оқтарын босқа жұмсады.

Соғыстан кейінгі кезең

Соғыс аяқталғаннан кейін неміс инженерлері жаңа, үлкен калибрлі танкіге қарсы зеңбірек ұсынды. Ол ракеталық немесе қақпақсыз қаруға қарағанда аз ұңғын қолданса да, ұқсас, ықшам қуыс зарядты снарядтарды атып шығаратын болды. Оның конструкциясы жеңіл бұрғыланған француздық DEFA D921 танкіге қарсы зеңбірегіне әсер етті, ол қанатты стабилизацияланған снарядтарды атып, тіркемелі шассиде немесе көлік құралына орнатылып қолданылды. Танкіге қарсы арнайы зеңбірек шығарған соңғы ел 1988 жылы Қытай Халық Республикасы болды. Танкіге қарсы зеңбіректер әлемдегі бірқатар қақтығыстарда, мысалы, Алты күндік соғыста және Оңтүстік Африка шекаралық соғысында қолданыла берді.

Өздігінен жүретін танкіге қарсы қару

Әлі күнге дейін аттармен тартылып немесе жүк көліктерімен сүйретіліп жүрсе де, сүйретілген танкке қарсы қарулар бастапқыда далалық артиллериядан гөрі жеңіл және тасымалданатын болды, бұл оларды жаяу әскер маневрлері үшін өте қолайлы етті. Бірақ олардың өлшемі мен калибрі ұлғайған сайын, қарулар да ауырлап, қолдану қиынға түсті, олардың міндеттері тек стационарлық қорғанысқа дейін шектелді. Осының салдарынан, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі тарап та танкке қарсы қаруларды өздігінен жүретін етіп жасауға мәжбүр болды, бұл олардың жылдамдығын едәуір арттырды. Франция шайқасында олар қолданылды. Бұл тенденция ескі танктермен және жаудан алынған көліктермен жалғасты, олар ауыр және жақсы қаруланған (және брондалған) танктермен ауыстырылғанда өздігінен жүретін қаруларға айналдыру үшін көп мөлшерде қолжетімді болды. Танктерді жоятын машиналардың пайда болуы танкке қарсы артиллериялық батареяларды ауыр артиллериялық оқтармен басып тастаудың дәстүрлі тактикасын тоқтатты, себебі олардың экипаждары енді бронямен жақсы қорғалған. Дегенмен, олардың да өз кемшіліктері болды, атап айтқанда, сүйретілген қаруға қарағанда әлдеқайда үлкен нысана ұсыну, көлікті күтіп ұстау және логистикалық қолдау жөніндегі қосымша жауапкершілік, сондай-ақ экипаж жұмыс істеуі және барлық оқ-дәрілерін сақтауы тиіс болған шектеулі кеңістік. Соғыс аяқталған кезде, арнайы танктерді жоятын машиналардың орнына басқа танктерді де жоя алатын танктер келді, және оларды жекеше дамытуға мұқтаждық болмады. Бірақ, сүйретілген танкке қарсы қарулар сияқты, олар да кеңінен экспортталды және 20-шы ғасырдың соңы мен 21-ші ғасырдың басында кейбір әскерлерде әлі де қолданылуда.