Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венгрия Корольдігінің округі. Шатмар округі (Szatmár vármegye) – Венгрия Корольдігінің Тиса өзенінің оңтүстігінде орналасқан әкімшілік округі (comitatus). Оның аумағының көп бөлігі қазір Румыния мен Венгрия арасында бөлінген, ал өте шағын бөлігі Украинаның құрамына кіреді. Округ орталығы – Нагикароли (қазіргі Карей) қаласы болған.
County of the Kingdom of Hungary
Szatmár County (Szatmár vármegye ) was an administrative county (comitatus) of the Kingdom of Hungary, situated south of the river Tisza. Most of its territory is now divided between Romania and Hungary, while a very small area is part of Ukraine. The capital of the county was Nagykároly (now Carei).
География
1876 жылдан кейін Сзатмар округі Сабольч, Берег, Угокса, Мармарош, Шолнок-Добока, Силяги және Бихар бұрынғы венгр округтерімен шектес болды. Ол Тиса өзенінің оңтүстігінде орналасқан. Красна, Сомеш, Лапуш және Тур өзендері округ арқылы ағып өтті. 1910 жыл шамасында оның ауданы 6257 км² құрады.
After 1876, Szatmár county shared borders with the former Hungarian counties of Szabolcs, Bereg, Ugocsa, Máramaros, Szolnok Doboka, Szilágy and Bihar. It was situated south of the river Tisza. The rivers Crasna, Someş, Lăpuș and Tur flowed through the county. Its area was 6,257 km2 around 1910.
Тарих
Сзатмар округі 11 ғасырда құрылған, орталығы Сзатмарнемети (қазіргі Сату Маре) қаласында орналасқан. Осман империясы тұсында округ көбінесе Партиум аймағына қарасты. 1876 жылы Венгрия Корольдігінің әкімшілік құрылымы өзгерген кезде, бұрынғы Кёварвидек/Chioar ауданының бір бөлігі Сзатмар округіне қосылды. 1920 жылы Трианон шартымен округтің басым бөлігі Румынияға берілді. Округтің солтүстік-батыс бөлігі Венгрияда қалды және 1923 жылы бұрынғы Берег және Угоча округтерінің бөліктерімен бірге жаңа Сзатмар Угоча Берег округі құрылды (осы округтің орталығы Матезалька болды, ол бұрын Сзатмар округіне қарасты). Нагипалад ауылы (қазіргі Велика Палад) 1921 жылы Румыниямен шекараны реттеу жөніндегі келісімге сәйкес Чехословакияға өткізілді (аталған келісім бойынша Акли/Окли және Фертешалмаш/Фертешолмаш ауылдары да Чехословакияға берілді, ал Боцко/Бочикау, Угочакомлош/Комлауша, Аваспатак/Валя Сеакэ және Нагитарна/Тарна Маре Румынияға берілді). Бірінші Вена сыйлығымен Нагипалад Венгрияға қайтарылды, округ қайта құрылды, ал 1940 жылы Екінші Вена сыйлығымен румын бөлігімен кеңейтілді. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін бұл бөлік қайтадан Румыния құрамына кірді, ал Нагипалад КСРО-ға берілді, ал Венгриядағы қалған аумақ Сзатмар Берег округі деп аталды. 1950 жылы Сзатмар Берег округі Сзаболч округінің үлкен бөлігімен біріктіріліп, Сзаболч Сзатмар округі құрылды. Бұл округ 1990 жылдары Сзаболч Сзатмар Берег деп қайта аталды. Округтің румын бөлігі қазір Сату Маре округінің құрамында, ал ең шығыс бөлігі (Бая Марені қоса алғанда) Марамуреш округіне қарасты.
Szatmár county was formed in the 11th century, with the center in Szatmárnémeti (now Satu Mare). In Ottoman times, the county mostly belonged to Partium. In 1876, when the administrative structure of the Kingdom of Hungary was changed, part of the territory of the former Kővárvidék/Chioar district was annexed to Szatmár. In 1920, the Treaty of Trianon assigned most of the territory of the county to Romania. The northwest of the county remained in Hungary, and formed the new county of Szatmár Ugocsa Bereg in 1923, with parts of the former Bereg and Ugocsa counties (the capital of this county was Mátészalka, which was previously in Szatmár county). The village of Nagypalád (now Velika Palad') was passed to Czechoslovakia in 1921, after a border adjustment agreement with Romania (according to the agreement, the villages of Akli/Okli and Fertősalmás/Fertesolmas were also passed to Czechoslovakia, whereas Bocskó/Bocicău, Ugocsakomlós/Comlăușa, Avaspatak/Valea Seacă and Nagytarna/Tarna Mare were passed to Romania). By the First Vienna Award, Nagypalád was returned to Hungary and the county was recreated and later expanded with the Romanian part by the Second Vienna Award in 1940. After the end of World War II, this part became again part of Romania and Nagypalád was passed to the Soviet Union, while the remaining territory in Hungary was renamed to Szatmár Bereg county. In 1950, Szatmár Bereg County was merged with large parts of Szabolcs county to form Szabolcs Szatmár county. This county was renamed Szabolcs Szatmár Bereg in the 1990s. The Romanian part of the county is now part of Satu Mare County, except for the easternmost part (including Baia Mare), which is in Maramureș County.
Демография
+ Халық тілі бойынша халық санағы Барлығы Венгр румындық неміс Басқа немесе белгісіз 1880 293,092 167,284 (58.82%) 99,093 (34.85%) 13,948 (4.90%) 4,053 (1.43%) 1890 323,768 198,429 (61.29%) 107,947 (33.34%) 13,883 (4.29%) 3,509 (1.08%) 1900 367,570 235,015 (63.94%) 118,770 (32.31%) 11,763 (3.20%) 2,022 (0.55%) 1910 396,632 268,385 (67.67%) 119,760 (30.19%) 6,670 (1.68%) 1,817 (0.46%)
+ Population by mother tongue Census Total Hungarian Romanian German Other or unknown 1880 293,092 167,284 (58.82%) 99,093 (34.85%) 13,948 (4.90%) 4,053 (1.43%) 1890 323,768 198,429 (61.29%) 107,947 (33.34%) 13,883 (4.29%) 3,509 (1.08%) 1900 367,570 235,015 (63.94%) 118,770 (32.31%) 11,763 (3.20%) 2,022 (0.55%) 1910 396,632 268,385 (67.67%) 119,760 (30.19%) 6,670 (1.68%) 1,817 (0.46%)
+ Діні бойынша халық санағы Барлығы Грек католигі Кальвинист Рим католигі Яһуди Басқа немесе белгісіз 1880 293,092 125,686 (42.88%) 95,803 (32.69%) 47,953 (16.36%) 20,891 (7.13%) 2,759 (0.94%) 1890 323,768 138,505 (42.78%) 105,965 (32.73%) 53,506 (16.53%) 22,849 (7.06%) 2,943 (0.91%) 1900 367,570 156,063 (42.46%) 118,866 (32.34%) 62,803 (17.09%) 26,405 (7.18%) 3,433 (0.93%) 1910 396,632 168,870 (42.58%) 126,826 (31.98%) 67,924 (17.13%) 29,468 (7.43%) 3,544 (0.89%)
+ Population by religion Census Total Greek Catholic Calvinist Roman Catholic Jewish Other or unknown 1880 293,092 125,686 (42.88%) 95,803 (32.69%) 47,953 (16.36%) 20,891 (7.13%) 2,759 (0.94%) 1890 323,768 138,505 (42.78%) 105,965 (32.73%) 53,506 (16.53%) 22,849 (7.06%) 2,943 (0.91%) 1900 367,570 156,063 (42.46%) 118,866 (32.34%) 62,803 (17.09%) 26,405 (7.18%) 3,433 (0.93%) 1910 396,632 168,870 (42.58%) 126,826 (31.98%) 67,924 (17.13%) 29,468 (7.43%) 3,544 (0.89%)