Кіріспе

Румынияның Сату-Маре округі (Județul Satu Mare, Szatmár megye) – Румынияның Венгрия және Украинамен шектесетін округі (județ). Әкімшілік орталығы – Сату-Маре қаласы.

Атауы

Венгр тілінде Szatmár megye, неміс тілінде Kreis Sathmar, украин тілінде Сату Маре, ал словак тілінде Satmárska župa деп белгілі.

География

Сату-Маре округінің жалпы ауданы бар. Солтүстігінде Шығыс Карпат тауларының бір бөлігі – Оаш таулары орналасқан. Бұл ауданның шамамен 17% құрайды. Қалған бөлігі – 20% аумақты құрайтын төбелер мен жазықтар. Округтың батыс бөлігі Паннония жазығының шығыс бөлігін алып жатыр. Округ арқылы Сомеш, Тур және Красна өзендері ағып өтеді. Округ тарихи Марамуреш аймағының және тарихи Кришана аймағының бір бөлігінде орналасқан.

Көршілері

Шығыста Марамуреш округі. Батыста Венгрия – Сзабольч-Сатмар-Берег округі. Солтүстікте Украина – Закарпатье облысы. Оңтүстікте Бихор және Салаж округтері. Сату-Маре округі, Бихор, Бистрица-Нэсяуд, Клуж, Марамуреш және Салаж округтерімен бірге Румынияның Солтүстік-Батыс даму аймағын құрайды. Облыс Карпат Еурорегионының мүшесі.

Тарихи округ

Тарихи тұрғыдан алғанда, округ Үлкен Румынияның солтүстік-батыс бөлігінде, Чехословакия және Венгриямен шекаралас аймақта орналасқан. Оның аумағы тарихи Кришана аймағында жатқан. 1925 жылғы әкімшілік біріктіру заңынан кейін округтің атауы өзгеріссіз қалды, бірақ аумағы қайта ұйымдастырылды. Ол солтүстік-батыстан Венгриямен, солтүстіктен Чехословакиямен, шығыстан Марамуреш округімен, оңтүстік-шығыстан Сомеш округімен, ал оңтүстік және оңтүстік-батыстан Селяж округімен шектесетін. Қазіргі кезде оның аумағы Сату-Маре және Марамуреш округтерінің құрамына кіреді.

Тарих

Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын округтің аумағы Австрия-Мажарстанға тиесілі болды және көбінесе Мажарстан Корольдігінің Сзатмар округінің құрамында болды. Соғыстан кейін және одан кейінгі венгр-румын соғысынан кейін, 1919 жылдың басында румын армиясы округке кірді, ал оның әкімшілігі Румыния Корольдігіне өтті. Satu Mare округінің аумағы 1920 жылғы маусымда Трианон шарты бойынша Австрия-Мажарстанның мұрагер мемлекеті ретінде Венгриядан Румынияға берілді. 1938 жылы король Карол II жаңа Конституцияны жариялады, содан кейін ол Румыния аумағының әкімшілік бөлінісін өзгертті. 10 ținuturi (шамамен аударма: "жерлер") құрылды (округтерді біріктіру арқылы) rezidenți regali (шамамен аударма: "корольдық резиденциялар") басқаруы үшін, король тікелей тағайындаған префекттердің орнына. Сату Маре округі Цинтул Кришуринің құрамына енді. 1940 жылдың тамызының соңында округ екінші Веналық сыйлық бойынша Солтүстік Трансильванияның қалған бөлігімен бірге Венгрияға қайтарылды. 1944 жылдың қазан айында румын әскері, кеңестік көмекпен, алынған аумақты қайта басып алды, ал Карей шайқасы Солтүстік Трансильванияның Румынияға толыққанды қайта қосылуын белгіледі. Трианон шартына сәйкес округке қатысты румындардың құқығы 1947 жылғы Париж бейбіт шартында қайта расталды. 1950 жылы Румынияның коммунистік үкіметі округті таратып, оның аумағы Бая-Маре облысының құрамына енді, ол 1960 жылы Марамуреш облысы деп қайта аталды. Satu Mare округі 1968 жылы Румыния округтік әкімшілік жүйесін қалпына келтірген кезде қайта құрылды.

Халық саны

1930 жылғы санақ деректеріне сәйкес, округ халқының саны 294 875 адамды құрады, оның 60,5% румындар, 25,2% венгрлер, 8,1% еврейлер, 3,2% немістер және басқа да аз ұлт өкілдері. Діни құрамы бойынша халықтың 59,0% грек католиктері, 15,0% рим католиктері, 8,6% еврейлер, 4,4% православиеліктер және басқа да аз ұлт өкілдерінен тұрды.

Қала тұрғындары

1930 жылы округтің қалалық халқы 69 526 адамды құрады, олардың 41,9% - мажарлар, 35,0% - румындар, 18,6% - еврейлер, 1,6% - немістер, сондай-ақ басқа да аз ұлт өкілдері. Қалалық аймақта ана тілі ретінде мажар тілі басымдық құрды (55,6%), одан кейін румын тілі (31,1%), идиш (10,6%), неміс тілі (1,4%), сондай-ақ басқа да аз ұлт өкілдері болды. Діни нанымдары бойынша қалалық халықтың 33,7% - грек-католиктері, 23,0% - реформаторлар, 20,0% - еврейлер, 19,6% - рим-католиктері, 2,9% - православиеліктер және басқа да аз ұлт өкілдерінен тұрды.