Кіріспе

Қытайдағы Шаньдун (Шаньдун) немесе Цзяодун (Чьяотун) түбегі – Қытайдың шығысындағы Шаньдун провинциясында, солтүстіктегі Бохай теңізі мен оңтүстіктегі Сары теңіздің арасында орналасқан түбек. Екінші атау шығыс және Цзяочжоу аймақтарын көрсетеді.

География

Жарым аралдың шекарасындағы сулар солтүстік-батыста Лайчжоу шығанағымен, солтүстікте Бохай теңізімен шектеседі, ол өз кезегінде Бохай бұғазы арқылы солтүстік-шығыста Сары теңізге шығыс және оңтүстікке қарай жалғасады. Жарты аралдың аумағы Шандоң провинциясының үш облыстық деңгейдегі қалаларын қамтиды: оңтүстік-батыста Циньдао, солтүстік және орталық бөліктерде Янтай, ал шығыс ұшында Вэйхай. Шаньдун түбегі – Қытайдағы ең ірі түбек. Бохай және Сары теңіздерге қарай созылған бұл түбектің шығыстан батысқа қарайғы ұзындығы 290 шақырым, солтүстіктен оңтүстікке қарайғы ені 190 шақырым, ал ең тар жері 50 шақырымды құрайды. Шаньдун түбегінің жалпы ауданы 73 000 шаршы шақырымды шамамен алғанда білдіреді. Геологиялық тұрғыдан қарағанда, бұл түбек бұрын Корея түбегімен және Ляодун түбегімен біріккен, бірақ шамамен 27 миллион жыл бұрын бөлініп, нәтижесінде Сары теңіз қалыптасқан.

Тарих

Палеолит дәуірінде Шандоң түбегі орманмен жабылған. Неолит дәуірінде, шамамен 7000 жыл бұрын, осы түбекке көптеген Дунъи тайпалары қоныстанған. Дунъи тайпаларының Лай мемлекеті деп аталатын өз мемлекеті болған. Кейіннен түбек Ци мемлекетіне қарасты. Ци мемлекеті Цидың Ұлы қабырғасын салған, оның бір бөлігі түбекте орналасқан. Хан әулеті тұсында түбек феодалдық Цзяодун патшалығына тиесілі болды. Кяучжоу шығанағының жалға алынған территориясы – 1898 жылдан 1914 жылға дейін Цзяочжоу шығанағы маңында орналасқан, Циндао ауылы ірі теңіз портына айналған, Германия империясының жалға алынған территориясы. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыста Жапония Германиядан осы территорияны басып алды. 1919 жылғы Версаль келісімінен кейін Германия Циндаодан және Шандоңдағы ықпалды аймағынан айырылды. Келісім бойынша Қытайдың бұл аймақтағы егемендігін қалпына келтірудің орнына, жалға алынған территория Жапон империясына берілді. Бұл Қытайда Шаньдун мәселесі деп белгілі болған халықтың наразылығына және 4 мамыр қозғалысына әкелді. 1922 жылы Вашингтон теңіздік конференциясында АҚШ-тың делдалы арқылы Шандоң Қытайдың бақылауына қайтарылды. Дегенмен, Жапония аймақтағы экономикалық ықпалын сақтап қалды. Географиялық жағдайға байланысты Шандоң түбегі Солтүстік-Шығыс Қытаймен және Оңтүстік Кореямен тығыз байланысты. Тарихи тұрғыдан алғанда, көптеген адамдар қайықпен Солтүстік-Шығысқа көшіп кеткен, ал қазіргі уақытта Солтүстік-Шығыстан көптеген адамдар Шандоң түбегіне "қайтып оралады". 1992 жылы Қытай Халық Республикасы Оңтүстік Кореямен дипломатиялық қарым-қатынас орнатқаннан кейін, көптеген Оңтүстік Корея компаниялары да аймақта зауыттар ашты. Шандоң түбегінде 200 мыңнан астам корей тұрады. Оңтүстік Кореяның Циндаода бас консулдығы бар.

Климат

Шаньдун түбегі үш жағынан теңізбен қоршалған және төрт айқын маусымға (Көппен: Cwa/Dwa) ие муссондық климатқа ие. Теңіздің ықпалынан климат жазда да, қыста да салыстырмалы түрде жұмсақ болады.

Негізгі қала аумақтары

+Қала аумағы (км2)ХалықЕскермелерЦиндао11,175.3010,070,000Вейфанг16,004.899,386,700Янтай13,746.477,102,100Рижао5,347.993,084,500Вейхай5,697.982,906,500

Танымал мәдениетте

Шаньдун түбегі жапондық манга және аниме сериясы «От күші» («Fire Force») туындысында «Қытай түбегі» деп бейнеленген.