Кіріспе

Шанту қаласы (Шанту), сондай-ақ Сватоу және кейде Сантоу деп те аталады, Қытайдың Гуандун провинциясының шығыс жағалауындағы префектура деңгейіндегі қала. 2020 жылғы санақ бойынша оның жалпы халқы 5 502 031 адамды (2010 жылы 5 391 028 адам) құрайды. Бірақ, қаланың құрылыс аймағы (немесе метрополитен аймағы) Ронгчен және Цзедун аудандары, Цзеси ауданы, Цзеян қаласындағы Пуньин қаласы және Чаочжоу қаласының барлық бөліктерін қоса алғанда, 12 543 024 тұрғынынан тұрады. Бұл, де-факто, Қытай материгіндегі Ханчжоу-Шаосин (13 035 026 тұрғын), Сян-Сяньян (12 283 922 тұрғын) және Тяньцзинь (11 165 706 тұрғын) арасындағы ең ірі құрылыс аймағының бірі – 5-орынды алып тұр. Шанту – 19 ғасырдағы Қытай тарихындағы маңызды қала, Батыс саудасы мен байланысы үшін құрылған келісім-шарт порттарының бірі. Ол 1980-ші жылдары құрылған Қытайдың алғашқы арнайы экономикалық аймақтарының бірі болды, бірақ Шэньчжэнь, Сямынь және Чжухай қалалары сияқты өркендемеді. Дегенмен, ол шығыс Гуандунның экономикалық орталығы болып табылады және Гуандун провинциясының 211 бағдарламасы аясында Шанту университетіне қарасты.

Тарих

Шанту – Сун дәуірінде Цзеян округінің Туоцзян Ду айманындағы балықшылар ауылы болған. Юань әулеті кезінде Сиалин деп аталды. 1563 жылы Шанту Чао префектурасындағы Ченхай округінің (Чаочжоу) құрамына кірді. 1574 жылға қарай Шанту Шашанпинг деп аталатын болды. XVII ғасырда Шашанту бекінісі деп белгілі бір оқ платформасы салынды, кейіннен осы жердің атауы "Шанту" деп қысқартылды. Жергілікті халық оны Киалат деп те атаған. Кэши көпірі арқылы Шантумен байланысқан Кэши, 19-ғасырға дейін жергілікті жұртшылық арасында Какчио деп белгілі болды. Бұл жерде американдық және британдық консулаттар орналасқан. Бүгінде бұл аймақ көркінше парк, бірақ оның ертедегі тарихынан қалған кейбір құрылыстар сақталған. 1860 жылы Шанту шетелдіктерге ашылып, Тяньцзинь шарты бойынша сауда портына айналды. 1919 жылы қала мәртебесіне ие болды, ал 1921 жылы Ченхайдан бөлінді. 1922 жылы қала тұрғындарының 65 000-нан 5 000-ы қаза тапқан "Сватов" тайфуны болды. Жақын маңдағы бірнеше ауылдар толығымен қирады. Жағалауға жақын бірнеше кемелер толығымен жайран болды, ал басқалары екі шақырымға дейін ішке қарай ұшып кетті. Салдарынан 100 000-нан астам адам қаза тапқан болуы мүмкін. Жапон әскерлері 1945 жылдың 15 тамызына дейін Шантуды басып алды. Коммунистік Халық Азаттық Армиясы 1949 жылдың 24 қазанында, Қытай Халық Республикасы құрылғаннан кейін 23 күн өткен соң Шантуды басып алды. Жоғары деңгейдегі әкімшілік билігімен Шанту 1983 жылдан 1989 жылға дейін Чаочжоу және Цзеян қалаларын басқарды.

География

Шанту шығыс Гуандунда орналасқан, ендігі 23°02′33″ – 23°38′50″ N және ұзындығы 116°14′40″ – 117°19′35″ E аралығында; Қатерлі ісік тропигі қаланың солтүстік бөлігінен өтеді, және оның бойында Қытай материгінің ең шығыс нүктесінде орналасқан ескерткіш бар. Қала әкімшілігінің ең биік нүктесі – Наньяо аралындағы Дацзянь тауы (大尖山); географиялық жағынан материктегі ең биік нүкте – Чэнхай ауданындағы Лианхуа тауы (莲花山). Қала Хан, Ронг (榕江) және Лян өзендерінің құйылыс жерінде орналасқан. Шанту Гонконгтың солтүстік-шығысына қарай орналасқан.

Климат

Шантуда муссондық әсерге ұшыраған ылғалды субтропиктік климат (Кёппен Cwa) басым, қысқы айлар қысқа, жұмсақтан жылыға дейін, ал жаз айлары ұзақ, ыстық және ылғалды болады. Қыс күннөлді және құрғақ басталып, бірте-бірте ылғалдырақ және бұлттырақ бола түседі. Көктем көбінесе бұлтты, ал жаз жылдың ең көп жауын-шашынды кезеңі, бірақ одан да күн сәулелі. Жыл бойы жауын-шашынсыз күндердің саны 8,2 шамасында. Күз күн сәулелі және құрғақ. Айлық тәулік бойы орташа температура қаңтарда -дан шілдеде -ға дейін өзгереді, ал жылдық орташа температура -ты құрайды. Жылдық жауын-шашын мөлшері шамасында, оның 60% мамырдан тамызға дейін жауады. Ай сайынғы мүмкін күн сәулесінің пайызы наурыз айында 28%-дан шілде мен қазан айларында 58%-ға дейін жетеді, ал қала жыл бойына 1979 сағат жарқын күн сәулесін алады.

Әкімшілік

Шанту – префектуралық деңгейдегі қала. Оның тікелей бағынысында алты аудан және бір округ бар.

| Әкімшілік бөліністері Шанту | Бөлу коды | Ағылшын атауы | Қытайша атауы (Pinyin) | Ауданы (км²) | Халқы (2010) | Орталығы | Пошта индексі | Бөлімдер | Кенттер | Тұрғын үйлер | Әкімшілік ауылдар |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 440500 | Шанту қаласы | Shantou City | Shàntóu Shì | 2248.39 | 5,389,328 | | 515000 | 37 | 32 | 517 | 548 |
| 440507 | Лунху ауданы | Longhu District | Lónghú Qū | 119.42 | 536,356 | Jinxia кенті | 515000 | 5 | 2 | 80 | 32 |
| 440511 | Цзиньпин ауданы | Jinping District | Jīnpíng Qū | 146.15 | 810,284 | Shipaotai кенті | 515000 | 17 | | 169 | |
| 440512 | Хаоцзян ауданы | Haojiang District | Háojiāng Qū | 179.89 | 267,463 | Dahao кенті | 515000 | 7 | | 60 | |
| 440513 | Чаоян ауданы | Chaoyang District | Cháoyáng Qū | 664.91 | 1,626,357 | Wenguang кенті | 515100 | 4 | 9 | 93 | 179 |
| 440514 | Чаонан ауданы | Chaonan District | Cháonán Qū | 596.42 | 1,288,165 | Xiashan кенті | 515100 | 1 | 10 | 65 | 167 |
| 440515 | Чэнхай ауданы | Chenghai District | Chénghǎi Qū | 429.43 | 800,399 | Chenghua кенті | 515800 | 3 | 8 | 45 | 137 |
| 440523 | Наньао округі | Nan'ao County | Nán'ào Xiàn | 112.17 | 60,304 | Houzhai кенті | 515900 | | 3 | 5 | 33 |

2003 жылға дейін Хаоцзян ауданы Хэпу және Дахао бірігіп құрылған, ал Цзиньпин ауданы Шэнпин және Цзиньюаньдан құрылған; бұрынғы Чэнхай қаласының бір бөлігі болған Уайша және Синьси кенттері Лунху ауданына қосылған; Чэнхай қаласы Чэнхай ауданына айналған; Чаоян қаласы бөлініп, Чаоян және Чаонан аудандарына айналды.

Экономика

Шанту экономикасы Гуандун стандарттары бойынша орташа деңгейде. Өндіріс жұмыспен қамтудың үлкен және арттырып келе жатқан үлесін құрайды. Консервіленген тағамдар, киім, литография, пластик және ойыншықтар – негізгі өнімдердің кейбірі. Ойыншықтар өндірісі қаланың жетекші экспорттық саласы болып табылады, жыл сайын 400 миллион АҚШ долларына тең экспорт жүзеге асырылады. Canaton Calculator Co. – көпұлттық электрондық құрылғыларды өндіретін компания. Чаоян ауданындағы Гуйю қаласы – әлемдегі ең ірі электрондық қоқыс жиналатын орын. Бұл туындаған денсаулық және экологиялық мәселелер Greenpeace сияқты халықаралық ұйымдарды алаңдатып отыр. 2000 жылы Қытай Халық Республикасы тарихындағы ең ірі салық алаяқтығы анықталды, оның құны 32,3 миллиард юань деп бағаланды. 2017 жылы талданған деректер бойынша Шанту ЖІӨ шамамен 230 миллиард юаньды (35,4 миллиард АҚШ доллары) құрады.

Даму аймағы

Шаньту еркін сауда аймағы Шаньту қаласының оңтүстік бөлігінде орналасқан. Қытай Халық Республикасының Мемлекеттік кеңесі бекіткен бұл аймақ 1993 жылдың қаңтарында құрылды және Кедендік бас басқармасының бақылау жүйелерін тексеріп қабылдағаннан кейін сол жылдың желтоқсан айында ресми пайдалануға берілді. Аймақ экспорттық өңдеу, сақтау, халықаралық сауда, қаржы және ақпараттық салаларды жан-жақты дамытуда. Оның мақсаты – халықаралық еркін сауда аймақтарының тәжірибесіне сүйене отырып, шетелдік инвестицияларға ашық, қазіргі заманғы халықаралық аймақ құру.

Демография

Шанту – Қытайдың ең тығыз халқы орналасқан аймақтарының бірі. Бұрынғы Чаоян қаласы 2,4 миллион тұрғынымен Қытайдың ең көп халқы бар округ деңгейіндегі әкімшілік аймағы болған. Шанту алты аудан мен бір округқа тікелей бағынышты, ал Шантудың алты қалалық ауданының халқы 5 330 764 адамды құрайды.

Метро аймағы

Ол және оны қоршаған Цзеян және Чаочжоу қалаларымен бірге, Хаошан деп аталатын әкімшілік метрополитен аймағының ауданы 2020 жылғы санақ бойынша 13 648 232 тұрақты тұрғыны бар. Алайда, оның 11 аудан, Пунинг қаласы және Раопинг округінде тараған құрылыс аймағында 2020 жылғы санақ бойынша 12 543 024 адам тұрады. Сонымен қатар, Теочевтердің ықпалы Сингапур мен Малайзияда да байқалады; Малайзияның ең оңтүстік ұшында орналасқан Жохор-Бахру жағалау қаласы, жергілікті қытай халқының көп бөлігі Теочевтер болғандықтан және Сингапурдың жергілікті қытай халқының екінші ірі тобы болып табылатындықтан, "Кіші Сватоу" деп белгілі.

Мәдениет және өмір салты

Шанту халқының мәдениеті басқа Teochew халқымен ортақ. Қалада кең таралған шай ішу дәстүрі соның айқын мысалы. "China Daily" газетінің мәліметінше, Шанту тұрғындары "Қытайдағы ешкімнен көп шай ішеді, жылына барлығы 700 миллион юань (87,5 миллион АҚШ доллары) сомасына".

Діндер

Шанту қаласының халқының көп бөлігі дінсіз немесе дәстүрлі халықтық діндерді, буддизмді, даосизмді, сондай-ақ қытай құдайлары мен ата-бабаларға табынуды ұстанады. Халықтың шамамен 2 пайызы ұйымдасқан діндердің өкілдері болып табылады, оның ішінде 40 000 протестант, 20 000 католик және 500 мұсылман бар. Шанту қаласындағы Сент-Жозеф соборы – Шанту Рим-католик епархиясының кафедралық соборы.

Денсаулық

Шанту қалалық айманындағы мемлекеттік ауруханалар Шанту қаласының үкіметімен басқарылады. Осы ауруханалардың және басқа да мамандандырылған медициналық мекемелердің басқаруын Шанту қалалық денсаулық сақтау басқармасы үйлестіреді.

Коммуналдық қызметтер

Шанту қаласының электр қуатын толығымен Қытайдың Оңтүстік Электр Желісі, ал пошта қызметін – Қытай Поштасы жүзеге асырады.

Телекоммуникациялар

Шанту – Қытайдағы ең маңызды халықаралық телекоммуникациялық порттардың бірі. Төрт халықаралық су асты байланыс кабельдері Шанту су асты кабельдерінің түсу станциясына келіп қосылады, олардың ішінде APCN 2, Қытай-АҚШ кабельдік желісі, SMW3 және Оңтүстік-Шығыс Азия – Жапония кабельдік жүйесі (SJC) бар. China Telecom, China Unicom және China Mobile компаниялары онда тұрақты байланыс, кеңжолақты интернетке қолжеткізу және ұялы байланыс қызметтерін ұсынады.

Қалалық көлік

Қоғамдық көлік автобус, паром, велосипед бөлісу жүйесі және такси арқылы қамтамасыз етіледі. Тұрғындар жеке көліктермен және мотоциклдермен де саяхаттайды. Қала бойынша Шанту портын кесіп өтетін екі көпір бар: Квеши көпірі және Шанту шығанағы көпірі. 2018 жылы 3 желінің (1-ші, 2-ші және 3-ші желілер) құрылысы басталды және жүйе 2020 жылы ашылуы жоспарланған метро жүйесі жоспарлануда.

Ауа

Бұрын Шантудың өзінің азаматтық әуежайы – Шанту Вайша әуежайы болған. 2011 жылдың 15 желтоқсанында жақын орналасқан Цзеяң Чаошань әуежайы ашылғанға дейін ол Шанту қаласына қызмет көрсететін басты әуежай еді. Содан бері Шанту Вайша әуежайы әскери әуе базасына айналды, ал барлық азаматтық рейстер Цзеяңдағы жаңа салынған әуежайға көшірілді. Әуежай мен қала арасында таксимен саяхаттау қалыпты жағдай. Такси бағасы шамамен 60 юаньды құрайды. Әуежайдан Шанту қаласының орталық бөлігіне шатл-чартерлік көлікпен де жүруге болады. Шанту қаласында орналасқан, China Southern Airlines компаниясы басқаратын Шанту әуежолдары 15 ұшақтың паркімен қызмет көрсетеді.

Темір жолдар

Шанту қаласын 3 теміржол станциясы қызмет көрсетеді: Шаошань теміржол станциясы және Шаоянг теміржол станциясы Сямен-Шэньчжэнь теміржолының бойында орналасқан, ал Шанту теміржол станциясы Гуанчжоу-Мэйчжоу-Шанту теміржолында орналасқан және Гуанчжоу-Шанвей-Шанту 350 км/сағ жылдамдықты теміржолы құрылыс кезеңінде.

Медиа

1912 жылы Сватоуда төрт газет болды, барлығы қытай тілінде. Олар – Хан Чао Пао, Минг Чуан («Халық құқықтары»), Та Фунг Пао («Тайфун») және Та Тунг Пао («Шығыс уақыты»). 2018 жылы Шанту Метрополис күнделігі мен Шанту арнайы экономикалық аймағының кешкі жаңалықтары дәстүрлі газет бизнесін тоқтатып, электрондық газетке айналды. Ал Шанту қалалық газеті Шанту тұрғындары мен басқа оқырмандарға газет және электрондық газет қызметтерін көрсетуді жалғастыруда.

Білім

Гуандун облысы білім беру басқармасы провинция бойынша білім беруді қадағалайды.