Кіріспе

Қытайдағы префектура деңгейі және субпровинциялық қала.

Нингбо – Қытай Халық Республикасының солтүстік-шығысындағы Чжэцзян провинциясындағы субпровинциялық қала. Ол алты қалалық аудан, екі спутниктік округ деңгейіндегі қала және екі ауылдық округтен тұрады, соның ішінде Ханчжоу шығанағындағы және Шығыс Қытай теңізіндегі бірнеше аралдар бар. Нингбо – Янцзы дельтасы мегаполисінің оңтүстік экономикалық орталығы. Бірнеше жерге тараған Нинбо-Жоушань порты жүк көлемі бойынша әлемдегі ең жұмысты порты және 2010 жылдан бері әлемдегі үшінші ең жұмысты контейнерлік порты болып табылады. Нингбо – Нингбо қалалық аймағының ядролық қаласы және орталығы. Нингбо – Қытайдағы 15 субпровинциялық қаланың бірі және Қытайдағы бес жеке мемлекеттік жоспарлау қаласының бірі (қалған төртеуі – Далянь, Циньдао, Сямынь және Шэньчжэнь), муниципалитет көптеген экономикалық салаларда жеке мемлекеттік жоспарлау мәртебесіне ие, Чжэцзян провинциясының басқаруына бағынбайды. Сондықтан Нингбо экономикалық және қаржылық саясатты қабылдауда провинциялық деңгейде автономияға ие. 2022 жылы Нингбоның ЖІӨ-сі 1570,43 млрд. юань (233,479 млрд. АҚШ доллары) құрады және ол Қытайдың 293 қаласы ішінде 12-орында тұрды. Сонымен қатар, Нингбо Қытайдың ең бай қалаларының бірі болып табылады; 2020 жылы орташа жылдық қолма-қол табысы бойынша 8-орында тұрды. 2020 жылға қарай Нингбода 100-ден астам листингтік компаниялардың жаһандық бас кеңселер мен тіркелген кеңселер және көптеген аймақтық бизнес бас кеңселер орналасқан. 2021 жылы Нингбо Қытайдағы барлық қалалар арасында листингтік компаниялар саны бойынша жетінші орында болды. Бұдан әрі, Нингбо 2019 жылы Қытайдың мемлекеттік БАҚ-ы China Central Television (CCTV) жариялаған қалалық бизнес ортасы есебінде Қытайдың 10 үздік қаласының қатарына кірді. 6300 жылға дейінгі Цзинтоу тау мәдениеті мен 4800 жылға дейінгі Хэмуду мәдениетіне дейін жететін бай мәдениеті мен ұзақ тарихы бар қала ретінде Нингбо 2016 жылы Қытай, Жапония және Корея үкіметтері тарапынан «Шығыс Азия мәдениеті қаласы» атағымен марапатталды. 1842 жылдан бастап Нингбо Батысқа ашылған алғашқы бес келісім портының бірі болды. Нингбо Nature Index бақылауынша, ғылыми зерттеулер бойынша әлемнің 200 үздік қаласының біріне кіреді.

Этимология

Қала атауындағы бірінші таңба ning (lang=zh hans немесе 寧) «жайлы», «тыныш» дегенді білдірсе, екінші таңба bo (lang=zh) «толқын» деп аударылады. Қала «lang=zh» деп қысқартылған, ол қала маңындағы көрнекті жағалау төбесі – «Йонг төбесі» (甬山) және Нинбо қаласы арқылы ағатын Йонг өзеніне байланысты. Бұрын Минчжоу (明州; Míngzhōu) деп аталатын Нинбо бай тарихқа ие. Минчжоу атауы «мин» (Míng) әріптерінен алынған, бұл қала қабырғаларындағы екі көлдің бар екенін көрсетеді: Күн көлі (日湖) және Ай көлі (月湖). Бұл атау Тан әулетінің 636 жылына дейін жетеді, бұл Нинбоның ұзақ тарихын көрсетеді. Алғашқы Күн көлі 19 ғасырда құрғап қалған, бірақ Нинбо үкіметі 2002 жылы оны қайта жаңғыртуға кірісіп, қаланың танымал саябақтарының біріне айналдырды. Бұл жаңғырту қаланың тарихи тамырларын құрметтеумен қатар, Нинбоның өзінің өткені мен қазіргі заманды үйлестіре білген тартымды қала ретіндегі беделін арттыруға да септігін тигізді.

Тарих

Нингбо – Қытайдың ең көне қалаларының бірі, оның тарихы б.з.д. 6300 жылға дейінгі Цзинтоу тау мәдениетімен және б.з.д. 4800 жылға дейінгі Хэмуду мәдениетімен байланысты. Нингбо кем дегенде екі мың жыл бұрынғы Жібек жолындағы сауда қаласы ретінде танымал болған, ал кейіннен шетелдік сауданың ірі порты болды.

Суй әулетіне дейінгі ежелгі

2020 жылға қарай Нингбо қаласында табылған ең ертедегі адам қызметінің іздері Юяодағы Цзиньтоу тауынан табылды. Бұл жәдігерлер б.з.д. 6300 жылға дейін соққанда, адамдардың теңіз өнімдерін және күрішті тұтынғанын көрсетеді. Хемуду мәдениетімен (б.з.д. 5000–4500 жж.) байланысты жерлерден көп мөлшерде егілген күріш, шаруалық құралдар, құрғақ қоршаулардың қалдықтары, үй жануарларының сүйектері және алғашқы діни заттар табылды. Бұл Нингшао жазығының шығыс бөлігіндегі адамдардың қоныстануы мен мәдениетінің куәсі, қазіргі Нингбо қаласы осы аймақта орналасқан. Хан әулеті тұсында Нингбо қаласының орнында халық сиреп қоныстанған. Ся әулеті кезінде Нингбо орналасқан жер "Ин" деп аталған. Көктем және күз кезеңінде Нингбо аймағы Юэ мемлекетіне қарасты. Сол кезде Юэ патшасы Гуцзянь қазіргі Цичэн қаласы орнында Джужан қаласын салған, ол Нингбодағы ең алғашқы қалаға айналды. Соғысқан мемлекеттер кезеңінің екінші жартысында Нингбо аймағы Чу мемлекетінің билігінде болды. Б.з.д. 221 жылы Цинь мемлекеті алты мемлекетті біріктіргеннен кейін, Нингбо аймағы Куайцзиге қарасты болды, онда Инь, Инь және Цзян деген үш округ болды (кейбір зерттеулер Инь, Инь, Цзян және Юяо округтерінің төрт екенін айтады). Батыс Хан әулетінің алғашқы жылдарында Куайцзи Цзинь және Ву патшалықтарына бағынды. Жеті патшалықты басып алғаннан кейін Куайцзи қайта құрылды. 589 жылы (Су Кай Хуанның тоғызыншы жылы) округтер Ву патшалығының құрамына біріктірілді.

Тан және Сун әулеттері

Тан әулетінің дәуірінен бері Нинбо маңызды сауда порты болып келді. Араб саудагерлері Сун әулеті тұсында Нинбода, сол кезде Минчжоу немесе Симинг деп аталған қалада тұрды, себебі бұл кезеңде теңіз арқылы жүзегіне асырылатын сауда жолдары құрлықтағы саудадан басымдық құйды. Бұл шетелдік әлеммен теңіз саудасының белгілі бір орталығы еді. Бұл саудагерлер жергілікті қытайлармен араласпай, өздерінің салты мен дінін сақтап, геттоларда тұрды. Олар қытай халқына ислам дінін таратуға тырыспады. Нинбода ірі еврей қауымы да болды, оны 1642 жылы Кайфенде болған үлкен су тасқынынан кейін, Тораның кітаптары жойылғанда, Нинбо еврейлері Кайфендегі еврейлерге жаңа кітаптар жібергені дәлелдейді.

Мин әулеті

Нинбо қаласы Еуропаға ұзақ уақыт бойы Лиампо деген атпен белгілі болды. Бұл, мысалы, стандартты португал тарихында, Жоао де Барростың «Азияның онжылдықтары» еңбегінде қолданылған әдеттегі жазу тәсілі еді. Бірақ Баррос Лиампоның дұрыс атауы Нимпоның португал тілінде бұрмаланған түрі екенін түсіндірді. Лиампо жазуы Фернао Мендес Пинтоның 16 ғасырда португал тілінде жазылған (демек) автобиографиясында («Peregrinação» атты «Саяхат») да кездеседі. 16 ғасырдың ортасында португалдар үшін, жақын маңдағы «даңқты қаланың» атымен аталған Лиампо мүйісі, Азия материгінің ең шығыс нүктесі болып саналды. Португалдар 1548 жылы Нинбо аймағынан қуылды.

Цин әулеті

[[Файл:XIX ғасырдағы Нинбо картасы jpg|thumb|right|19 ғасырдағы Нинбо картасы

1800 жылдары Нинбо билігі Нинбо маңында Кантон кемелеріне шабуыл жасаған португалдық қарақшыларды жою үшін кантондық қарақшыларды жалдады. Бұл қырғын нәтижесінде 40 португалдық және 2 кантондық қаза тапты. Ағылшын тілшісі бұл оқиғаны "Нинбо қырғыны" деп атады, ол португалдық қарақшылардың кантондық қытайларға қатыгездікпен қарағанын және Макаодағы португалдық билігінің қарақшыларды тоқтатуы керек едіін атап өтті. Кейінгі Цин дәуірінде батыс миссионерлері Нинбода пресвитериан шіркеуін ашты. Ли Вэньинь – Нинбо шіркеуінің пасторы болды. Нинбо колледжін Рев. Роберт Ф. Фич басқарды. Колледждің төрт қамқоршысы – Нинбоның тумасы, олардың үшеуі Таотай шеніне ие болды. Рев. Джордж Эванс Муль, Б. А., Англия шіркеуінің миссионерлік қоғамы тарапынан Қытайға миссионер ретінде тағайындалды және 1858 жылдың ақпан айында Мүле ханыммен бірге Нинбоға келді. Оның уақыты көбінесе Нинбо мен Ханчжоудағы миссионерлік станциялар арасында бөлінді. Ол Нинбо диалектісінде христиандық жазбалар жазды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1940 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Нинбо халқының 80%-дан 90%-ға дейін Нинбодан қашып кетті, жапондар Нинбоны блохаларға толы керамикалық бомбалармен бомбалағанға дейін қарттар ғана қалды. Бұл бомбалар бубондық обаны таратуға арналған еді. Дэниел Баренблаттың мәліметінше, 1940 жылы Нинбо үстінде бубондық обаны тарату үшін бактериялық бомбалармен жүктелген императорлық ұшақтар түсірілген. Нинбо балықшылары туралы былай делінген: "Дүние жүзінде балық аулау өнерінде олардай үлкен жетістікке жеткен халық болмаған, және соңғы ғасырлар бойы одан да аз прогресс жасаған халық та жоқ."

Климат

Нингбода ылғалды субтропикалық климат (Köppen Cfa) төрт айқын маусыммен сипатталады: ыстық, ылғалды жаздар және суық, бұлтты әрі құрғақ қыстар (кейде қар жауады). Орташа жылдық температура , ал айлық тәуліктік орташа температура қаңтарда -тан шілдеде -қа дейін өзгереді. 1951 жылдан бері тіркелген ең жоғары температура 1955 жылдың 12 қаңтарында -қа жетті, ал ең төменгі температура 2013 жылдың 8 тамызында -ты құрады. Қалаға орташа жылдық жауын-шашын мөлшері түседі және маусым айында Азия муссонының нөсер жаңбырының әсеріне ұшырайды, осы кезде салыстырмалы ылғалдылық та ең жоғары деңгейге жетеді. Тамыздан қазанға дейін Нингбо тайфундардың ықпалына түседі және жылына орташа есеппен 1,8 тайфунға ұшырайды, бірақ қалаға бұл жүйелер көбінесе тікелей соққы бермейді. 2012 жылғы ЭЫДҰ зерттеуі Нингбоны антропогендік климаттың өзгеруі салдарынан су тасқынына ең көп бейім әлемдік 20 қаланың қатарына енгізді. Нингбо – климаттың өзгеруінің салдарынан болатын зиянды азайту мақсатында «шұңқыр қала» стратегиясын жүзеге асырып жатқан Қытай қалаларының бірі.

Экономика

Нинбо – Шанхайдың оңтүстігінде орналасқан маңызды порты бар қала. Қаланың экспорт индустриясы 7 ғасырға дейін барып жетеді. Бүгінде Нинбо электр тауарлары, тоқыма, азық-түлік және өнеркәсіптік құралдарды экспорттау бойынша маңызды орталыққа айналған. Қаланың жеке секторлары өте жақсы дамыған, 2013 жылы жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) 80 пайызын құрады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Нинбо басқа ірі қалалардан географиялық тұрғыдан шалқап жатқан. 2007 жылы Ханчжоу шығанағындағы көпір салынды, бұл Нинбо мен Шанхай арасындағы автомобильмен жүру уақытын төрт сағаттан екі жарым сағатқа дейін азайтты. Қазір қала Оңтүстік Янцзы өзені дельтасының экономикалық орталығы болып табылады және Қытайдың ең бәсекеге қабілетті қалаларының біріне жатады. 2013 жылы Нинбо экономикасы 9,26 пайызға өсіп, 712,89 миллиард юаньға (115,12 миллиард АҚШ долларына) жетті.

Шетелдік инвестициялар

Нинбода немесе оның маңында бірнеше маңызды даму аймақтары құрылғандықтан, қалаға көптеген шетелдік инвестициялар тартылды. 60-тан астам ішкі және шетелдік қаржы институттары қалада қызмет етеді, сондай-ақ 10 мыңнан астам шетел азаматы тартылды. Қалалық әкімдік халықаралық саудаға, жаңа стратегиялық өнеркәсіптерге, өндіріске, ақпараттық қызметтерге және шығармашылық салаларға инвестиция салуды ынталандыруға арналған артықшылықты саясат ұсынады.

Нингбо Дакси даму аймағы

1993 жылы бекітілген Нинбо Дакси даму аймағы он жылдан астам даму және құрылыс кезеңінде энергия, сұйық химиялық заттар және контейнерлерді транзиттеу үшін өндірістік және логистикалық база құрылды.

Нингбо еркін сауда аймағы

Нингбо еркін сауда аймағы – Қытай Мемлекеттік кеңесі бекіткен 15 еркін сауда аймағының бірі және Чжэцзян провинциясындағы жалғыз еркін сауда аймағы. Ол 1992 жылы Мемлекеттік кеңеспен құрылған. Аймақ Қытай материгінің жағалауының орта тұсында, Янцзы өзені дельтасының оңтүстігінде орналасқан. 2008 жылы оның өнеркәсіптік өнімдерінің құны 53,33 миллиард юаньды құрады, бұл 2007 жылмен салыстырғанда 19,8 пайызға өсімді көрсетті.

Солтүстік индустриалды парк

Nordic Industrial Park Co. Ltd. (NIP) – Қытайдың Чжэцзян провинциясының Нинбо қаласында орналасқан, толықтай шетелдік капиталымен құрылған алғашқы өнеркәсіптік парктердің бірі. NIP-ті скандинавиялық басқару тобы басқарып, жұмыс істетеді.

Нингбо жарнама паркі

Нинбо жарнама паркі – Нинбоның оңтүстік бизнес ауданында орналасқан ұлттық деңгейдегі пилоттық аймақ. Қаржылық жеңілдіктер 300-ден астам қатысты компанияны қызметін құруға ынталандырды.

Юяо қаласы (аудан)

Хемуду мәдениетінің ескерткіштері мен мұражайы: Ханчжоу шығанағының оңтүстігінде өркендеген неолиттік мәдениеттің қалдықтары мен мұражайы.

Көпір

Ханчжоу шығанағының көпірі, Ханчжоу шығанағы арқылы өтетін вантылы көпір және дамбаның үйлесімі, 2008 жылдың 1 мамырында жұртшылыққа ашылды. Бұл көпір Шанхай және Нинбо қалаларын байланыстырады және әлемдегі ең ұзын мұхит үстінен салынып өткен көпір деп есептеледі. Әлемдегі ең ұзын көпірлердің арасында екінші орында тұрады, ал бірінші орында АҚШ-тың Луизиана штатындағы Поншартрейн көпірі. Цзиньтан көпірі – Цзюшань аралының Цзиньтан және Чжэнхай ауданымен байланысын қамтамасыз ететін төрт жолақты теңіз үстінен өтетін көпір, ол 2009 жылдың 26 желтоқсанында пайдалануға берілді. Сяншань портының көпірі 2012 жылдың 29 желтоқсанында қозғалысқа ашылды, ол Нинбоны Сяншаньмен байланыстырады. Бұл ірі жобаға көпірдің негізгі бөлігі және 8 километрлік туннель кіреді.

Теңіз порты

Нинбо порты әлемдегі ең жүктемелі порт. 2021 жылы ол жалпы жүк көлемі бойынша бірінші орынға ие болды (1,22 миллиард тонна).

Әуежай

Нингбо Лише халықаралық әуежайы Нингбо қаласын Қытайдың басқа да аймақтарымен әуе байланысы арқылы жалғастырады, сондай-ақ ішкі және халықаралық рейстер тұрақты түрде орындалады.

Әскери

Нингбо Қытай Халық Азаттық Армиясының Шығыс теңіз флотының бас штабы болып табылады.

Тіл

Нинбо тілі – У-қытай тілінің диалектісі болып табылады, ол ежелгі қытай фонологиясының көптеген ерекшеліктерін сақтап қалған. Оның бастапқы сөздік үлгісі классикалық анықтамалық кітаптарда кездеседі. Теңсіз шарттар бойынша порттар ашылғаннан кейін, батыс мәдениеті Нинбоға біртіндеп сіңіп кірді. Сондықтан, импортталған тауарлардың атаулары алдында қолданылатын "lang=zh yang" префиксі, "мұхит" немесе "батыс" мағынасын білдіретін, Нинбо диалектісіне тән ерекше тілдік құбылыс болып табылады.

Тағам

Нинбо Танюаньмен, қайнатылған кішкентай ішіндегі бөлшектермен танымал. Ішінде әдетте қант немесе шошқа майы қосылған ұнтақталған күріш тұқымы болады. Содан кейін оны жабысқақ күріш ұнымен орайды. Нинбо Қытай бойынша теңіз өнімдерімен одан да әйгілі. Теңіз өнімдері базарларында балықтың, моллюскалардың, ұлулардың, медузалардың және басқа да омыртқасыз жануарлардың, сонымен қатар теңіз шөптерінің алуан түрлері мол. Олар "әлі тірі" күйінде, тазаланып, пісіруге дайын немесе толық пісірілген түрде кездеседі.

Білім

2020 жылдың соңында қалада барлық деңгейдегі және типтегі 1 896 мектеп болды, олардың жалпы саны 1 418 000 оқушыны құрады. Олардың ішінде Нинбода 15 колледж және университет, онда 177 000 толық уақытты студент оқиды; 86 жалпы білім беретін орта мектепте 93 000 студент; 35 кәсіптік-техникалық мектепте 69 000 студент; 230 негізгі мектепте 217 000 студент; және 427 бастауыш мектепте 517 000 студент оқиды. Сонымен қатар, қалада 838 жеке бастауыш және орта мектеп (балабақшаларды қоса алғанда) болды, онда 258 000 оқушы оқыды, бұл қаланың толық уақытты бастауыш және орта мектеп оқушыларының 21,7% құрайды. Міндетті білім беру саласында Нинбодағы мектептерге барған көшіп келген жұмысшылардың 288 000 баласы білім алды. Нингбо Nature Index бақылауынша, ғылыми зерттеулер бойынша әлемнің ең үздік 200 қаласының бірі.