Кіріспе
Гуандун провинциясының қаласы, Қытай
Чжухай – Қытай Халық Республикасының Гуандун провинциясының оңтүстік жағалауындағы Жемшөп өзенінің батыс жағалауында, Жемшөп өзенінің оңтүстік-шығыс шетінде орналасқан префектура деңгейіндегі қала. Қала атауының сөзбе-сөз мағынасы – «жемшөп теңізі», ол қаланың Жемшөп өзенінің сағасында, Оңтүстік Қытай теңізімен қосылатын жерде орналасқандығынан туындаған. Чжухай батысында Цзянмен, солтүстігінде Чжуншань және оңтүстік-шығысында Макаомен шектеседі, ал өзен сағасы арқылы солтүстік-шығысында Шэньчжэнь және Гонконгпен теңіз шекарасын бөліседі. Чжухай 1980 жылы құрылған төрт арнайы экономикалық аймақтың бірі және Қытайдың ең танымал туристік орындарының бірі, оны «қытай Ривьерасы» деп атайды. Қала дәстүрлі кантон тілінде сөйлейтін Гуандун провинциясында орналасқан болғанымен, халықтың айтарлық бөлігі қазір ішкі провинциялардан келген, мандарин тілінде сөйлейтін экономикалық көшпенділерден тұрады. Чжухайдың орталық бөлігі – Сянчжоу ауданы, Макаомен бірге әкімшілік бөліністің солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан және Гуандун-Гонконг-Макао Үлкен шығанақ аймағының құрамына кіреді. 2020 жылғы халық санауы бойынша бұл аймақта 65 565 622 адам тұрады, ол Шэньчжэнь, Донггуан, Фошань, Чжуншань, Макао, Гуанчжоудың басты бөлігі және Цзянмень мен Хуйчжоу қалаларының шағын бөліктерін қамтиды, бірақ Гонконг әлі толыққанды бірікпеген. Қытай әлеуметтік ғылымдар академиясының 2014 жылғы есебіне сәйкес, Чжухай Қытайдағы өмір сүруге ең қолайлы қала болып танылған. Чжухай орташа порттық мегаполис ретінде жіктеледі.
Тарих
Чжухай Қытайдағы көрме индустриясының даму тарихында маңызды рөл атқарып келді. Чжухай Қытайдағы тұрақты автожарыстарға арналған алғашқы кешен болды және жергілікті жарыстар орталығына айналды, сондай-ақ халықаралық жарыс жолының үнемі болатын қатысушысы, оның ішінде Чжухай арнайы экономикалық аймағы ретінде танылды.
Гонконг-Чжухай-Макао көпірі
Бұл көпірді алғаш рет Гордон Ву ұсынды, ал мүдделі тараптар, Жемшөп өзенінің дельтасындағы қалалық әкімдіктер, Гуандун провинциясының үкіметі және Қытай Халық Республикасының (ҚХР) орталық үкіметі оны қарастырды. Гонконгты тапсыру алдында Ұлыбритания үкіметі де көпір салу жоспарларын қарастырған. 1997 жылдан кейін Гонконгтың коммерциялық мүдделері жергілікті үкіметті де жоспарларды қарастыруға жетеледі. 2018 жылдың 24 қазанында Гонконг-Чжухай-Макао көпірі (HZMB) ашылды.
География
Чжухай Макаоның арнайы әкімшілік аймағымен шекаралас (солтүстік және батыс жағынан) және Гуанчжоудың оңтүстік-батысында орналасқан. Оның аумағында жағалау сызығы және 217 арал бар, олардың 147-сі 500 шаршы метрден асады. Чжухай қалалық деңгейіндегі аралдардың ішінде құрлыққа көпірлермен немесе жолдармен (мысалы, Хенгкин, Цяо немесе Йели аралдары) қосылған жағаға жақын аралдар да, сондай-ақ ашық Оңтүстік Қытай теңізіндегі аралдар (Ваншан архипелагы) да бар. Олардың кейбіреулері географиялық жағынан Чжухай материгіне қарағанда Гонконгқа жақын орналасқан. 2009 жылы Жемір өзенінің сағасында орналасқан Ней Лингдинг аралының құзыреті Чжухайдан Шэньчжэньге берілді.
Климат
Тропикте орналасқанына қарамастан, Чжухайда Шығыс Азия муссонының (Коппен классификациясы Cwa) әсерімен қалыптасқан және Оңтүстік Қытай теңізімен жұмсатылған ылғалды субтропикалық климат басым. Жаздар ұзақ, ыстық және ылғалды, жиі найзағайлар болады, ал қыстар қысқа, жұмсақ және құрғақ. Қаңтар және шілде айларындағы орташа ең жоғары температуралар сәйкесінше болып табылады. Қар жауылдары белгісіз, ал қала орталығында ешқашан мұз жауған емес. Керісінше, ішкі аймақтардағыдай қатты ыстық толқындары мұнда болмайды. Қытайдағы өмір сүруге ең қолайлы қалалардың бірі ретінде танылғандықтан, мұнда жылжымайтын мүлік нарығы дамыған. Материктің тұрғындары, әсіресе солтүстік облыстардан келгендер, үй сатып алып, қыстарын Чжухайда өткізеді.
Экономика
1980 жылы Қытай Халық Республикасының (ҚХР) үкіметі Чжухай қаласының төрт арнайы экономикалық аймақтың бірі болып жарияланды. Арнайы экономикалық аймақта (АЭА) бизнеспен айналысатындар ҚХР тарапынан ұсынылатын түрлі жеңілдіктерге ие болады. Чжухай 1979 жылы қала мәртебесін алды, ал бір жыл өткен соң Қытайдың алғашқы арнайы экономикалық аймақтарының бірі ретінде тағайындалды. 1978 жылы Қытайдың алғашқы арнайы экономикалық аймағына айналған көршілес Шэньчжэнь сияқты, Чжухайды АЭА ретінде іске асырудың басты себебі – Макаомен шектес орналасқан стратегиялық маңыздылығы болды. Макао капиталистік сауда орталығы есебінен Шэньчжэньнің Гонконгпен байланысына ұқсас жағдай туды. Чжухайдың АЭА ретінде құрылуы Қытайдың орталық үкіметі мен экономикасына Макаоға, соның салдарынан әлемдік нарыққа оңай қол жеткізуге мүмкіндік берді. Осының нәтижесінде Чжухай қазір Мемлекеттік кеңес бекіткен жаңа қала құрылыс жоспарына сәйкес Жемшін өзені дельтасы аймағындағы маңызды қалаға айналды. Арнайы экономикалық аймақтың іске асырылуы қаланың ірі теңіз портына, ғылым мен білім орталығына, тарихи және туристік мақсаттағы қалаға, сондай-ақ аймақтық көлік хабына айналуына бағытталған. Ыңғайлы географиялық орны, дамыған инфрақұрылымы және терең сулы порты шетелдік капиталды тартудың маңызды факторы болып табылады. 2008 жылы тартылған шетелдік инвестициялардың көлемі 10,344 миллиард АҚШ долларын құрады. Әлемдегі ең ірі 500 компанияның 19-ы Чжухай қаласында инвестициялық жобаларын жүзеге асыруда, олардың ішінде ExxonMobil, BP, Siemens, Carrefour және Matsushita сияқты компаниялар бар.
Өңдеуші өнеркәсіптер
Чжухай қаласындағы өнеркәсіптік даму электроника, компьютерлік бағдарламалық жасақтама, биотехнология және фармацевтика, машиналар мен жабдықтар, сондай-ақ мұнай-химия өнеркәсіптері сияқты бес жаңа, жоғары технологиялық және ауыр өнеркәсіпке негізделген. Қолданыстағы өнеркәсіптік базаны күшейту және жаңа жоғары технологиялық өнеркәсіптердің дамуы үшін жағдай жасау мақсатында, жергілікті үкімет бес экономикалық аймақты дамытуға бастама көтерді:
Чжухай жоғары технологиялық өнеркәсіптік даму аймағы
Қытайдың ең алғашқы төрт арнайы экономикалық аймағының бірі ретінде Чжухай арнайы экономикалық аймағы 1980 жылы құрылып, жергілікті заң шығару құқығымен қамтамасыз етілді. Чжухай жоғары технологиялық аймағы Чжухай қаласының солтүстігінде, қала орталығына өте жақын орналасқан. Аймақта технологиялық ресурстар шоғырланған, сондай-ақ бағдарламалық жасақтама және интегралды схемалар индустриясының жетекшілігімен жоғары технологиялық салалар қарқынды дамып жатыр. Жоғары технологиялық аймақ – Чжухайдың ғылыми жетістіктерінің жарқын мысалы. Meizu – Чжухай қаласында штаб-пәтері орналасқан жоғары технологиялық өнімдердің бірі.
Чжухай еркін сауда аймағы
1996 жылы Мемлекеттік кеңестің бекітуімен Чжухай еркін сауда аймағы (Чжухай FTZ) құрылды. 1997 жылдың маусым айында Чжухай FTZ әкімшілік комитеті құрылды. 2006 жылдың соңына қарай еркін сауда аймағында 200-ден астам компания тіркелді, оның ішінде 150-ден астам шетелдік инвестициялық кәсіпорын болды, ал жалпы инвестиция көлемі бір миллиард АҚШ долларын құрады. Аймақта дамытуға бағытталған салалар: электрониканы құрастыру және өндіру, телекоммуникация жабдықтары, құрылыс материалдары, құралдар мен өнеркәсіптік жабдықтар өндірісі, медициналық жабдықтар мен құрал-жабдықтар, шикізатты өңдеу, ғылыми-зерттеу және әзірлеу жұмыстары, тасымалдау/қойма/логистика және ауыр индустрия.
Ваншань теңізін дамыту сынақ аймағы
Ваншан архипелагы Қытайдың ірі балық аулау аймақтарының бірінде орналасқан және Ваншан мұхитты дамыту сынақ аймағының негізгі бөлігі болып табылады. Дегенмен, Perna viridis түріне жататын жасыл мидия HCH, DDT және PCB заттарымен ластанғаны анықталды.
Хенгцин экономикалық даму аймағы
2023 жылдың сәуірінде Ұлттық даму және реформалар комиссиясы (ҰДКК) Хенгкин экономикалық даму аймағы үшін инвестициялық саясат қолданылмайтын салалардың тізімін жариялады, соның ішінде жұмыскерлерге табыс салығынан жеңілдік беру. Бұл инвестициялық саясаттың мақсаты Макао мен Жемқор өзенінің дельтасындағы маңызды өнеркәсіптерді интеграциялау болып табылады.
Жаһандық принтерлік керек-жарақтарын өндіру орталығы
Чжухай әлемдегі ленталардың 70 пайызын, әлемдегі қайта сату нарығындағы сия картридждерінің 60 пайызын және әлемдегі үшінші тарап лазерлік тонер картридждерінің 20 пайызын өндіріп, жеткізді. Олардың жалпы сату көлемі 1,3 миллиард АҚШ долларынан асып, әлемдік сатудың 10 пайызын құрады. Чжухай толыққанды жабдықтау тізбегіне ие, принтер керек-жарақтарын өндіру үшін қажетті шикізаттың көбі жергілікті түрде қамтамасыз етіледі.
Теміржол
Чжухай теміржол станциясы Чжухай мен Макао шекарасындағы Гонгбей порты мен Портас до Серконың батыс жағында орналасқан. Гуанчжоу, Гуйлин, Пекин, Шанхай, Чэнду және Қытайдың басқа да ірі қалаларына үнемі жоғары жылдамдықты пойыздар қатынайды. Чжухай Гонгбей мен Чжухай Цзиньван халықаралық әуежайы арасындағы қалааралық теміржол құрылысы жүргізілуде. Оның 2019 жылдың қараша айында Хенгкинге дейін ашылуы күтілуде, ал жобаның толық аяқталуы 2024 жылға жоспарланған. Аталған желі толыққаннан кейін қалалық ауданнан әуежайға 30 минутта жетуге болады. Чжухайда трамвай желісі де бар, оның 1-жолының бірінші кезеңі 2014 жылы аяқталды. 2017 жылы 1-жол тұрғындарға қызмет көрсетуді бастады. Жиі электр қуаты үзілуіне және жол жүргішілердің аздығына байланысты трамвайлар 2021 жылдың қаңтар айында тоқтатылды. Чжухай метрополитені қазіргі уақытта жоспарлау кезеңінде. 1-жол Цзючжоу портынан басталып, жалпы ұзындығы 36,8 км болатын Цзиньван станциясында аяқталады; ал 2-жол Цзиньдин индустриалдық аймағынан басталып, жалпы ұзындығы 30,5 км болатын Гонгбей портында аяқталады. Құрылыс 2019 жылы басталып, 2024 жылы аяқталуы күтілуде.
Теңіз
Чжухай өзінің қолайлы климаты мен таза ауасымен танымал. Ұзын жағалауға ие бұл қала – Перл өзенінің батыс дельтасындағы табиғи терең су порттары бар жалғыз қала. Чжухайда екі халықаралық теңіз порты бар: Цзючжоу және Гаолан. Гаолан порты Гуандун провинциясының ірі порттарының бірі, ал Цзючжоу порты негізінен ауыр жүк тасымалдауға және жолаушылар теңіз көлігіне арналған. Chu Kong Passenger Transport компаниясы Чжухайдың Цзючжоу порты, Гонконг және Шэньчжэнь қаласының Наньшань ауданындағы Шекоу жолаушылар терминалы арасында паром қызметін ұсынады. 2007 жылғы 10 шілдеде Цзючжоу порты мен Гонконг халықаралық әуежайы арасында әуежайдан пайдаланатын жолаушыларға арналған қызмет басталды.
Туризм
Чжухай және оның төңірегіндегі ландшафттар 1980-ші жылдары өнеркәсіптік өндіріс аймағына айналды. Оған дейін Чжухай туризм негізінде экономикалық дамуға қол жеткізіп, қолайлы субтропикалық климаттың артықшылықтарын пайдаланған. Чжухай жағажайдағы бау-бақшалы қала ретінде мәшһүр. Өндіріс кәсіпорындарынан туындаған қоршаған ортаның ластануы тұрғындардың өмір сапасына қауіп келтірген кезде, Чжухай қатаң экологиялық заңдарды қабылдады және қала құрылысы мәселелерінде көмек көрсету үшін Сингапурдан инженерлер шақырды. Туризмнің тиімділігін сезініп, жергілікті билік туристік бағыттарды кеңейтіп, Хэңкин, Донгао, Хэбао, Циао және Йели сияқты жаңа орындарды дамытуда.
Көрмелер мен конференциялар
Чжухай қаласы қараша айында екі жылда бір рет Қытайдың халықаралық авиация және ғарыш көрмесін қабылдайды. Бұл Қытайдағы ең ірі әуе көрмесі және үлкен туристік тартымдылық.
Жаңа Юань-Мин сарайы
Жаңа Юань-Мин сарайы – көлді қоса алғанда, саябақ кешені. Онда Екінші опиум соғысында қирап, бастапқы орнында қайта жаңартылмаған Пекин қаласындағы Ескі жазғы сарайдың ішінара қалпына келтірілген нұсқасы көрсетілген.
Шыңғұ шығанағының жағалауы Балықшы қыз мүсіні
Шыңғұ шығанағының жағалауы Чжухайдың "символы" болып саналады, ол Жеміш өзені дельтасының лайлы, тасты және жағажайлы сулы көрінісін ұсынады. Қаланың әйгілі нышаны – Балықшы қыздың мүсіні, Сянлу шығанағындағы үлкен тасқа сәндікпен орнатылған. Мүсін балық аулау желісімен оралған, екі қолымен көкке қарай баға жетпес інжуді ұстап тұр, бұл әлемнің түкпір-түкпірінен келген қонақтарды құшақ жая қарсы алатын, күшті және жанды Чжухайды бейнелейді. Ол 1982 жылы Гуанчжоу көркемсурет академиясының профессорымен орнатылған, биіктігі 8,7 метр, 70 гранит бөлігінен тұрады. Келушілер мүсінді жағалаудағы серуендеу жолынан жақыннан тамашалай алады. Мүсін жергілікті аңызға негізделген, онда Көк Аждаһа патшасының қызы Жеміш өзені дельтасына келген. Чжухай аймағының сұлулығына ғашық болған ол, өзін балықшы қыз ретінде жасырып, сол жердегі халық арасында себет тоқып, өзінің күшімен жергілікті тұрғындарды емдеп өмір сүрген. Бірақ ол Хайпенг есімді балықшыға ғашық болады. Хайпенг пен балықшы қыздың махаббаты халық арасында оның нағыз тегі туралы қастандықтардың таралуынан қиындыққа ұшырайды. Хайпенг соңында балықшы қызға бұл туралы сұрап, махаббатының дәлелі ретінде оның сиқырлы інжу білезіктерін беруді талап етеді. Ол аңыздың рас екенін мойындап, тіпті бір інжуді алса, өлетінін түсіндіреді. Хайпенг оның сөзіне сенбей, кетейін деп бұрылғанда, балықшы қыз білезіктерін шешіп тастайды, Хайпенгтың құшағында көз жұмады. Жүрегі ауырсынып, өкінішке толы Хайпенг ем іздеуге шығады, соңында жергілікті ақсақалдан өзінің қанымен ерекше шөп өсіру керектігін біледі. Көп жылдық еңбектен кейін Хайпенг балықшы қызды қайта тірілтіп, оны өлмейтін адамға айналдырады. Екеуі үйленеді, ал балықшы қыз үлкен інжу табады, оны той күні ақсақалға алғыс айту ретінде сыйлайды.
Стратегиялық даму
Университет саябағын дамыту – Чжухай қаласының жоғары технологиялық және АТ индустрияларын күшейту стратегиясының бір бөлігі. Жергілікті билік 20 шаршы километр (8 шаршы миль) аумақты қамтитын университет саябағын құруға қатысты маңызды қадамдар жасап жатыр, бұл Перл өзенінің батыс дельтасындағы жалғыз осындай жоспар.
Бастауыш және орта білім беру
Жоғары білім берудің жетіспеушілігіне қарамастан, Чжухай қалалық әкімдігі бастауыш және орта білім беруге ерекше мән береді. 2007 жылдан бастап Чжухай қаласындағы жоғары сынып оқушылары оқу ақысын төлемейді. Осының нәтижесінде Чжухайда көптеген танымал жоғары мектептер ашылды. Чжухай №1 жоғары мектебі (ZH1Z) Гуандун провинциясының ең бәсекеге толы мектептерінің бірі және Гуандунның "Алты мектеп одағының" құрамына кіреді. Дулич халықаралық жоғары мектебі Чжухай, Чжухай QSI халықаралық мектебі және Чжухай халықаралық мектебі шетелдік азаматтарға қызмет көрсетеді және/немесе шетелдік білім беру жүйелерін пайдаланады.
Қосымша мектептер
Жухай жапондық сенбілік мектебі (珠海日本人補習校) – Жухай қаласындағы шетелдегі жапон балалары үшін арналған қосымша білім беру мекемесі. Сабақтар QSI мектебінде өтеді.
Спорттық нысандар
Чжухай – Қытайда мотор спорты трассасын салған алғашқы қала. Чжухай халықаралық трассасы 1996 жылы салынды және Цзюшань шекарасына жақын, Цзиньдинде орналасқан. ZIC 1996 жылы BPR Global GT Endurance Series жарысын, ал 1997, 1999, 2004 және 2005 жылдары FIA GT Чемпионатын өткізді. 2007 жылы 24 және 25 наурызда чемпионаттың ашылу турында өтті. ZIC 2007 жылдың 20 мамырында Champ Car World Series жарысын өткізуді жоспарлаған, бірақ келісімге қол жеткізілмеді. ZIC 2007 жылы серия тарихында тұңғыш рет A1GP жарысын қабылдады. ZIC 2010 жылдың 7 қарашасында Қытайда Intercontinental Le Mans Cup жарысын өткізген алғашқы трасса атанды, сол күні «Чжухай – 1000 км» жарысы өтті. Чжухай қаласында сондай-ақ жаңа теннис орталығы бар, онда WTA Elite Trophy турнирі өткізіледі – бұл турнир WTA финалына ілікпеген, бірақ топ-20-ға кіретін ойыншылар үшін жылдың соңғы жарысы.