Кіріспе
Қытай провинциясы – Қытай Халық Республикасының (ҚХР) арал провинциясы, құрамына атауын беруші Хайнань аралы және Оңтүстік Қытай теңізіндегі провинция әкімшілігіне бағынған түрлі шағын аралдар кіреді. Бұл Қытайдың ең оңтүстік провинциясы, ал атауы "теңіздің оңтүстігі" деген мағынаны білдіреді, бұл аралдың Қытай материгінің Лейчжоу түбегінен бөліп тұратын Цюнчжоу бұғазының оңтүстігінде орналасқандығын көрсетеді. Провинцияның жер аумағы – , оның ішінде Хайнань аралы және қалған бөлігі үш архипелагта – Чжунша, Сиша және Наньшада шашыраңқы орналасқан 200-ден астам арал. 1950-1988 жылдар аралығында Гуандунның құрамында болды, содан кейін жеке провинция болып құрылды және Дэн Сяопиннің бастамасымен Қытайдың экономикалық реформа бағдарламасының бір бөлігі ретінде арнайы экономикалық аймақ мәртебесі берілді. Кра–дай тілдер тобына жататын Хлай сияқты жергілікті халықтар бұл аралдың түпкілікті тұрғындары болып саналады және халықтың 15% құрайды. Олардың ана тілдері – Хлай тілдері. Хлай халқы Қытай үкіметі тарапынан елдің 56 этникалық тобының бірі ретінде танылған. Халықтың көп бөлігін құрайтын (82%) қытай халқы стандартты қытай, Хайнань минь, Юэ тілі, кантон тілі, хакка тілі сияқты әртүрлі тілдерде сөйлейді. Бе тілінде сөйлейтіндер, тіліне қарамастан, ресми түрде этникалық қытайлар ретінде есептеледі. Хайнаньда сонымен қатар тегі белгісіз Цзямао тілі де кездеседі. Хайнань провинциясында он ірі қала және он аудан бар. Провинцияның астанасы – Хайнань аралының солтүстік жағалауында орналасқан Хайкоу, ал Санья – оңтүстік жағалаудағы танымал туристік орын. Басқа ірі қалалар – Вэньчан, Санша, Цюнхай, Ваннин, Вудзишан, Дунфан және Данчжоу. Қытайдың аумақтық талаптарына сәйкес, Оңтүстік Қытай теңізіндегі даулы аймақтар, оның ішінде Спратли аралдары (Наньша) және Парасель аралдары (Сиша), провинцияның Санша қаласының басқаруында. Парасель аралдарының барлығы Қытайдың бақылауында болса, Спратли аралдарының көп бөлігі Вьетнам және Филиппин сияқты басқа елдердің бақылауында. 2020 жылы Қытай үкіметі арал провинциясын еркін сауда портына айналдыру жөнінде масштабты жоспар жариялады, мақсаты – 2035 жылға қарай оны әлемдегі ең ірі еркін сауда портына айналдыру. Жоспарға оффшорлық қаржы орталығы мен бажсыз сауда жасау үшін хаб құру, сондай-ақ төмен салық ставкалары мен виза талаптарын жеңілдету арқылы шетелдік бизнес пен туристерді тарту көзделген. Бұған қоса, 2025 жылдан бастап Хайнаньдан Қытайдың басқа аймақтарына сатылатын барлық тауарлар импорт ретінде қарастырылады.
is an island province of the People's Republic of China (PRC), consisting of the eponymous Hainan Island and various smaller islands in the South China Sea under the province's administration. It is the southernmost province of China, and the name means "south of the sea", reflecting the island's position south of the Qiongzhou Strait, which separates it from Leizhou Peninsula of the Chinese mainland. The province has a land area of , of which Hainan Island is and the rest is over 200 islands scattered across three archipelagos: Zhongsha, Xisha and Nansha. It was part of Guangdong from 1950 to 1988, after which it was made a province of its own and was designated as a special economic zone by Deng Xiaoping, as part of the Chinese economic reform program. Indigenous peoples such as the Hlai, a Kra–Dai speaking ethnic group, are native to the island and compose 15% of the population. Their native languages include the Hlai languages. The Hlai are recognized by the Chinese government as one of the country's 56 ethnic groups. The Chinese population, who compose a majority of the population at 82%, speak a wide variety of languages including Standard Chinese, Hainam Min, Yue Chinese, Cantonese, Hakka Chinese, etc. Speakers of Be, despite speaking a Kra Dai language, are reckoned officially as ethnically Chinese. Hainan is also home to the Jiamao language, of disputed provenance. There are ten major cities and ten counties in Hainan Province. The capital of the province is Haikou, on the northern coast of Hainan Island, while Sanya is a well known tourist destination on the southern coast. The other major cities are Wenchang, Sansha, Qionghai, Wanning, Wuzhishan, Dongfang and Danzhou. According to China's territorial claims, several disputed territories in the South China Sea, including the Spratly Islands (Nansha) and Paracel Islands (Xisha), are administered under Sansha city of the province. While the Paracels are fully under China's control, many of the Spratly Islands are controlled by other countries, such as Vietnam and the Philippines. In 2020, a large scale plan was announced by the Chinese government to transform the entire island province into a free trade port, with the aim of turning it into the largest free trade port in the world by 2035. The plan involves building a hub for offshore financing and duty free shopping, as well as using lower taxes and reduced visa requirements to help draw in foreign businesses and tourists. Moreover, all goods sold from Hainan to other parts of China would be treated as imports from 2025 onward.
Аттар
Провинцияның атауы оның ең ірі аралы Хайнаньдан шыққан, хайнань тілінде "Хай Нам" деп аталады, бұл атау Циончжоу бұғазының оңтүстігінде орналасқандығынан туындаған. (Бұғаздың солтүстігінде Гуандуң провинциясындағы Лейчжоу түбегі Хайбэй/Хай Бак немесе "Теңіздің солтүстігі" деп те аталады.) Хайнань аралының бұрынғы атаулары: Чжуя, Цюонгья және Цюонгчжоу. Соңғы екеуі провинциялық аббревиатураны – немесе (Qióng/Kheng) тудырды. 17-18 ғасырларда саяхатшылар аралды "Айнам" деп атаған, және бұл атау жергілікті хайнань диалектісінде бүгінге дейін қолданылады.
Тарихқа дейінгі дәуір
Кейбір ғалымдардың пікірінше, Хайнань бастапқыда қазіргі Вьетнамның солтүстік-шығыс бөлігімен жалғасқан; алайда, арал миллиондаған жылдар бұрын Мезозой дәуірінен кейін, вулкандық жарылыс салдарынан Вьетнамнан физикалық түрде бөлініп, Қытайға жақын оңтүстік-шығысқа қарай иіліп, пайда болды. Байюэ тайпасы Хайнань аралына келген ең ерте Кра-дай тұрғындарының бірі болып саналады. Олар кем дегенде 2-6 мың жыл бұрын осы аймаққа қоныстанған деп есептеледі және аралға 7-27 мың жыл бұрын жеткен ежелгі адамдардың генетикалық белгілерін тасымалдайды.
Император дәуірі
Хайнань аралы б.з.д. 110 жылы қытай шенеуніктеріне тіркелген, сол кезде Батыс Хан әулеті генерал Лу Боде келгеннен кейін әскери гарнизон құрған. Хайнаньдағы қытайлану процесі Хан империясының әскери басымдығымен және аралға қоныстанған Хан қытай әскери және әкімшілік қызметкерлерінің келуімен байланысты болды. Көп ғасырлар бойы, династиялық қытай билеушілері императорлық соттарда қылмыскер немесе саяси қарсылас деп танылған адамдарды қуған. Олар жиі Хайнань аралы мен Солтүстік Вьетнамға жер аударылды, бұл аймақтар әртүрлі қытай династиялары кезінде Гуандун провинциясының қарауында болды және олар тропикалық климатта қатал еңбекке ұшырады. Осы жер аударылғандардың ең танымалдарының бірі – Сун дәуірінің белгілі зиялысы, ақыны және саясаткері Су Ши болды, ол сарайдағы әріптестері мен жоғары лауазымды тұлғаларын ренжітті. Ши 11-ші ғасырда аралдағы жер аударылуы туралы көп жазды. 11-ші ғасырдан кейін Гуандун провинциясының әртүрлі аймақтарынан келген кедей Хан қытай шаруаларының саны артып, Лейчжоу түбегіне және Хайнань аралына көшіп келді, жаңа жерлерде өмір сүруге және өздерін орнықтыруға тырысты. Бұл көші-қон Ли тайпасын, Оңтүстік Қытайдағы Байюэ тайпаларының бірін, аралдың оңтүстік бөлігіндегі таулы аймақтарға ығыстырды.
Қытай Республикасы
Хайнань тарихи түрде Гуандун және Гуанси провинцияларының бір бөлігі болды, және 1912 жылы Қытай Республикасы құрылғанда Qiongya Circuit (瓊崖道) болып танылды. 1921 жылы, оны арнайы әкімшілік аймақ (瓊崖特別行政區) ету жоспарланды; 1944 жылы Оңтүстік Қытай теңізі аралдарын қоса алғанда, 16 уезден тұратын Хайнань арнайы әкімшілік аймағына айналды. 1920-30 жылдары Хайнань бандиттік әрекеттердің ошағы болды, көптеген оппозициялық саясаткерлер дарға асылды, сондықтан оппозициялық саясаткерлер жасырын өмір сүрді. Коммунистер мен жергілікті Хлай халқы жапондықтарға қарсы белсенді партизандық күрес жүргізді, олар Хайнаньның тек бір бөлігін ғана басып алды; бірақ жапондықтар жауап ретінде Хлай ауылдарына көптеген жаппай қырғындар жасады. Фэн Байжу 1930 және 1940 жылдары Хайнань тәуелсіз жасақтарының колоннасын басқарды. 1945 жылы жапондықтардың жеңіліске ұшырауынан кейін Гоминьдан қайтадан билікке келді. Хайнань 1950 жылдың наурызына дейін ROC күштерінің бақылауында болды, содан кейін Халық Республикасының басқаруына өткен соңғы аймақтардың бірі болды. 1950 жылдың 10 сәуірінде Халық Республикасы Хайнаньға шабуыл жасап, 1 мамырда толық бақылауға алды.
Қытай Халық Республикасы
1950 жылы 1 мамырда Қытай Халық Республикасы тұсында Хайнань арнайы әкімшілік аймағы Гуандун провинциялық үкіметінің бөлімшесі – Әкімшілік аймақ кеңсесі (海南行政区公署) болып құрылды. 1980 жылдардың ортасында, Хайнань аралы әлі де Гуандун провинциясының құрамында болған кезде, Хайнань арнайы округінің әкімшісі Лей Юдің он төрт айлық қарқынды сауда-саттық әрекеті Хайнаньның провинция мәртебесіне қол жеткізуіне кедерес келтірді. Ол Гонконгтан 4,5 миллиард юань (1,5 миллиард АҚШ доллары) сомасына 90 000 жапондық автомобиль мен жүк көлігін кеден төлемінсіз импорттауды және оларды жергілікті теңіз күштерінің көмегімен материкке экспорттауды қамтыды, нәтижесінде 150% пайдаға ие болды. Салыстыру үшін, 1950 жылдан бері Хайнаньға барлығы 10 000 көлік импортталды. Бұдан өзге, 2,9 миллион телевизор, 252 000 бейнежазба құрылғысы және 122 000 мотоцикл жеткізілді. Бұл қаражат 1983 жылғы орталық үкіметтен бөлген қаржы есебінен алынды, ол аралдың көлік инфрақұрылымын (жолдар, теміржолдар, әуежайлар, порстар) дамытуға келесі он жылға жоспарланған болатын. 1984 жылдың 1 қазанында Хайнань әкімшілік аймағы (海南行政区) құрылды, оның жеке Халық үкіметі болды, ал төрт жылдан кейін Гуандуннан бөлек провинция мәртебесіне ие болды. 1988 жылы арал жеке провинция болып жарияланғанда, инвестицияны көбейту мақсатында оған Арнайы экономикалық аймақ статусы берілді. Хайнань билігі аралдың басқа да инфрақұрылымын (мысалы, су тасымалдау жүйелері, электр станциялары, телекоммуникациялар) салу үшін орталық үкіметтен бөлген қаражат жеткіліксіз деп санды және Хайнань мен он үш жағалау қалалары үшін экономикалық және сауда ережелерін кеңінен түсіндірді; ережелерде қолданылған тауарларды қайта сатуға тыйым салынбаған. Сатылмаған тауарлардан түскен кірістің бір бөлігі кейіннен орталық үкімет арнайы округті қайта қаржыландыру үшін қайтарып алды. 2020 жылдың маусым айында Қытай Хайнань еркін сауда порты жүйесіне қатысты бас жоспарды жариялады. Мемлекеттік ақпарат агенттігі Синьхуа хабарлағандай, Хайнань "2025 жылға қарай еркін сауда порты жүйесін негізінен құрып, 2035 жылға қарай оны жетілдіруді" жоспарлап отыр. South China Morning Post басылымы бұл бастаманы ҚХР-дың "Гонконгты сауда орталығы ретінде ығыстыру әрекеті" деп сипаттады, ал ICBC International-дан Чэн Ши мұндай мәлімдемемен келіспеді. Сонымен қатар, сарапшылар осы жобаға қатысты әлемдік сауда тәжірибелеріне сәйкестік мәселесін көтерді.
География
Гуандун провинциясының Лейчжоу түбегінен кең Циончжоу бұғазымен бөлінген Хайнань әлемдегі 42-ші ірі арал. Хайнань аралының ауданы (провинцияның 97%-ы) Тайвань аралынан сәл кіші. Хайнань аралының батысында Тонкин шығанағы орналасқан. Вучжи тауы – аралдағы ең биік тау. Хайнань аралының ұзындығы және ені шамамен екі жүз шақырымды құрайды. Хайнаньның солтүстік жартысы ежелгі Хайнань жанартаулық даласымен жабылған. Топырақтың астында жанартаулық тау жыныстары жатыр, ал топырақтың өзінде осы көпіршікті тау жыныстарының ұсақ бөліктері бар. Батпақты жерлер 320 000 гектарды алып жатыр, оның 78 000 гектары жасанды түрде құрылған. Мұның көп бөлігі Хайнаньның шығыс және солтүстік бөліктерінде орналасқан.
Hainan Island measures long and wide. The northern half of Hainan is covered with the ancient Hainan Volcanic Field. Beneath the topsoil is volcanic rock while the topsoil itself contains small pieces of this vesicular rock. Wetland covers 320,000 hectares, 78,000 hectares of which were created artificially. Most of this is located in the eastern and northern part of Hainan.
Өзендер мен көлдер
Хайнаньдағы өзендердің көпшілігі аралдың орталық бөлігінде бастау алады және әртүрлі бағыттарға қарай радиалды түрде ағып өтеді. Аралдың солтүстік бөлігіндегі Нанду өзенінің ұзындығы шамамен [ұзындық көрсетілмеген], ал оның саласы – Синьу өзенінің ұзындығы да [ұзындық көрсетілмеген]. Басқа ірі өзендерге шығыста Ванкуан өзені, батыста Чанхуа өзені, оңтүстікте Санья және Тайян өзендері жатады. Құрғақ маусымда жағалау аймақтарындағы булану өзендердің су ағынын күрт азайтады. Хайнаньда табиғи көлдер өте сирек кездеседі. Дегенмен, көптеген су қоймалары бар, олардың ең ірісі – солтүстік-орталық аймақтағы Сонгтао су қоймасы.
Қоршаған орта
Қытайдың көп бөлігімен салыстырғанда, Хайнаньдың ауа сапасы айтарлықтай жақсы, себебі ол зауыттардың ластануына ұшырамайды, бұл материктегі ауаға кері әсер етеді. 2012 жыл бойында Хайнань елдегі ауа сапасы ең жоғары болған 351 күнді тіркеді. Өңірлік үкіметтің қоршаған ортаны қорғау кампаниясы бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындарға қарсы шаралар қолданды. 2012 жылы бірнеше ескірген өндіріс орындарының бизнес-лицензиялары алынып тасталды және заңсыз сарқынды суларды төгуге қатысты 175 іс қарастырылды. 2012 жылы провинцияның күкірт диоксидінің жалпы шығарылымы 34 000 тоннаны құрады, бұл жылдық көрсеткіштен 3% азайған. 2011 жылы тұман шығарылымы 6,3 пайызға төмендеп, 15 000 тоннаға жетті. Қорғалатын аумақтарға Ингелинг Лимушань және Вуджишань Диаолуошань табиғат қорықтары кіреді. Хайнань климаты көбінесе тропикалық. Аралдың ең ірі екі қаласы – Хайкоу мен Саньяда тропикалық Кёппен климаты басым. Жылдық орташа температура , Хайкоуда , Саньяда . Ең суық айлар – қаңтарда температура төмендейді; ең ыстық айлар – маусым мен шілдеде, ал температуралар . Хайнаньдағы барлық айлардағы күнделікті орташа температура жоғары . Солтүстік бөлігінде жаз ыстық және ылғалды. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері , ал орталық және шығыс аймақтарда жоғары, оңтүстік-батыстағы жағалау аймақтарында төмен болуы мүмкін. Хайнаньның кейбір бөліктері тайфун жолында жатыр, және жылдық жауын-шашынның 70% тайфундар мен жазғы жаңбырлы маусымнан түседі. Тайфундардың салдарынан ірі су тасқындары орын алып, жергілікті тұрғындарға көптеген қиындықтар туғызады.
The summer in the northern part is hotter and, ). The average annual precipitation is and can be as high as in central and eastern areas, and as low as in the coastal areas of the southwest. Parts of Hainan lie in the path of typhoons, and 70% of the annual precipitation is derived from typhoons and the summer rainy season. Major flooding occurs due to typhoons, which can cause many problems for local residents.
Жылдық тұман
Қаңтар мен ақпан аралығында Хайнань аралында жиі қалың тұман болады, әсіресе жағалау аймақтарында және аралдың солтүстік бөлігінде. Бұл солтүстіктен келген суық ауаның жылы теңізбен қабаттасуынан туындайды, нәтижесінде теңізден буланып шыққан ылғал тұманға айналады. Тұман күндіз де, түн де сақталады және тегіс таралады. Көріну қабілеті бірнеше күнге дейін нашарлауы мүмкін. Осы кезеңде тұрғындар әдетте терезелерін жабық ұстайды. Ауадағы ылғалдылық соншалық, үй қабырғалары су тамшылап, едендерде су жиналады.
Флора мен фауна
Хайнаньда тропикалық орманның кең аумағы бар, онда 4600-нен астам өсімдік түрі және 570-тен астам жануар түрі кездеседі. iNaturalist.org табиғатты бақылау дерекқоры қазіргі уақытта Хайнань аралында (2024 жылы) байқалған өсімдіктердің, жануарлардың және саңырауқұлақтың 6687 түрін тізімдейді. Арал екі экологиялық аймақты қамтиды. Оңтүстік Қытай-Вьетнам субтропикалық мәңгі жасыл ормандары жазықтарды жабады және көршілес материкке дейін созылады. Хайнань аралының муссондық жаңбырлы ормандары аралдың ішкі бөлігін қамтиды, сондай-ақ маусымдық климаты және жапырақты ағаштары көп таулы жаңбырлы ормандарды да қамтиды.
Демография
Қытайдың жағалауындағы көптеген провинциялармен салыстырғанда Хайнаньдың халық тығыздығы төмен. 2000 жылы Хайнаньның этникалық құрамына ханқытайлары кірді, олар көпшілікті құрайды (халықтың 84 пайызы) және мин тілінде сөйлейді, сондай-ақ ли (хлай) (халықтың 14,7 пайызы), мяо (0,7%) және чжуан (0,6%) этникалық топтары да бар. Ли халқы – аралдағы ең ірі жергілікті халық. Аралда ислам дінін ұстанатындарының негісінде, қытай үкіметі хуэйлер деп санайтын, Чам босқындарының ұрпақтары – утсульдер де кездеседі. Санья шығанағында танка қауымы тұрады. Ли халқы көбінесе Хайнаньдың орталық және оңтүстік бөлігіндегі тоғыз қала мен ауданда қоныстанған: Санья, Вудзишан және Донгфан қалалары, Байша, Линшуй, Ледонг, Чанцзян Ли автономиялық аудандары, сондай-ақ Цюонгчжун және Баотиннің Ли және Мяо автономиялық аудандары. Басқалары Данчжоу, Ваннин, Цинхай, Линшуй және Тунчан қалаларында басқа этникалық топтармен бірге Хайнаньде тұрады. Ли этникалық тобының қоныстанған аймағы провинцияның жалпы аумағының шамамен 55 пайызын құрайды. Олар аралдың түпкілікті тұрғындары және қытай тілінде сөйлемейді, бірақ астанаға жақын орналасқан лимгао (онг бе) халқы (Хайнань халқының 8 пайызы) қытай үкіметі тарапынан ханқытайлары ретінде есептеледі.
Дін
Хайнань халқының көпшілігі қытай халықтық діні мен қытай буддизмін ұстанады. Ли халқының аз бөлігі Тхеравада буддисттері. Аралдағы уцульдердің көпшілігі, Санияға жақын жерде тұратын чам халқының бір тармағы, мұсылман дінін ұстанады. Хайнань миссионерлердің саяхат жолындағы маңызды нүкте болғандықтан, онда христиандар да бар. 2009 жылғы Қытайдың жалпы әлеуметтік сауалнамасына сәйкес, провинция халқының 0,48% христиандарды құрайды. Наншань паркі – Хайнаньдағы буддизмнің орталығы. Оның аумағы орманнан асып түседі. Бұл жерде Савиор бағы және Ұзақ өмір аңғары сияқты көптеген әсем ғибадатханалар, мүсіндер мен рухани бақтар бар, олар мұқият күтілген тікұшақтармен және буддизмде ізгілік пен тазалықты білдіретін лотос гүлдерімен толы. Аңғардың ортасында зәулім Наншань ғибадатханасы орналасқан, оның қақпалары Таң әулеті стиліндегі кіреберіс алдында Будданың тас мүсіндерімен шеңберленген. Ішінде Төрт Көк патшаның бейнелері, тас, алтын және жадеден жасалған басқа да қасиетті тұлғалардың мүсіндері бар. Наншань буддалық мәдени аймағының ең танымал жері – Оңтүстік Қытай теңізінен пайда болатын және 108 метр биіктікке жететін Бодхисаттва Гуан Иньдің таңғажайып тас мүсіні, ол Азаттық мүсінінен де биік. Наншань буддалық мәдени аймағына жыл сайын мыңдаған туристер мен паломниктер келіп, Қытайдағы діннің дамуына үлкен үлес қосып, аралдағы ең тамаша буддалық вегетариандық тағамдарды татып көруге келеді.
Тілдер
Хайнаньдағы адамдардың көпшілігі Хайнань диалектісі деп аталатын Мин тілінің бір түрін қолданады. Басқа қытай диалектілері мен қытай емес тілдер де қолданылады: Стандартты мандарин (Путунхуа) Қытайдың басқа аймақтарындағыдай кеңінен танымал. Мандарин тілі әсіресе Санья қаласында көп таралған. Яченг қаласында (сондай-ақ Хуйхуй мен Хуйсинден батысқа қарай бірнеше ондаған шақырым жерде) мандариннің әскери тіл диалектісі (солтүстік қытай диалектілері арасында оңтүстік-батыс аймағының ресми тілі) қолданылады. Кейбіреулер, әсіресе Хайкоуда, кантон тілінде сөйлейді. Солтүстік-шығыстағы Янлан ауылында кантон тіліне жақын екі Мин диалектісі бар: Май диалектісі және оңтүстіктегі Хайпо ауылында қолданылатын Данчжоу диалектісі. Бұл диалект аралдың солтүстігіндегі Дан округіндегі Данчжоу диалектісімен бірдей. Ли, Чжуан және Лимгао тай-кадай тілдерінде сөйлейді. Миао тайпасы хмонг-миен тілдерінде сөйлейді. Саньяның шетінде орналасқан Янлан (羊栏) және Хуйсин (回新) ауылдарында шамамен 4500 уцуль халқы тұрады. Олар австронезиялық чамик тілдері тобына жататын тсат тілінде сөйлейді.
Standard Mandarin (Putonghua) is widely known as in the rest of China. Mandarin is especially common in the city of Sanya. In Yacheng City (as well as its vicinity several dozen miles west of Huihui and Huixin), the so called military speech dialect of Mandarin (the official language of the southwest among the northern Chinese dialects) is spoken. Cantonese is spoken by some, particularly in Haikou. In Yanglan Village in the northeast, two Min dialects, both closely related to Cantonese, are spoken: the Mai dialect and the Danzhou dialect, spoken in Haipo Village in the south, which is the same dialect as the dialect spoken in Danzhou in Dan Country in the northern part of the island. The Li, Zhuang and Limgao speak Tai–Kadai languages. The Miao speak Hmong–Mien languages. There are roughly 4,500 Utsul people living in the villages of Yanglan (羊栏) and Huixin (回新), two villages on the outskirts of Sanya. They speak the Tsat language, a member of the Austronesian Chamic languages.
Әлеуметтік-лингвистика
Стандартты мандарин тілі түрлі этникалық топтар арасында ортақ тіл ретінде қолданылады. Азшылық өкілдерінің ересек бөлігі де қытай тілінде жақсы сауатты. Көптеген ересектер бірнеше қытай диалектілерін біледі, ал кейбіреулері ли тілінде де сөйлейді. Чамдар Хайнань провинциясының Хайнань диалектісін қолданушыларымен қарым-қатынас жасағанда Хайнань диалектісін пайдаланады, бірақ жастар көбінесе мандарин тілін қолданады. Ли тілінде сөйлейтін адамдар аз болғандықтан, көбінесе Хайнань диалектісі немесе мандарин тілі қолданылады. Базарларда және Санья қалалық әкімдігінің ішінде чам тілінде сөйлейтіндер өздерінің арасында чам тілін қолданады, ал басқалармен көбінесе Хайнань диалектісін қолданады. Дегенмен, Янлан қалашығының үкімет орталығына жақын орналасқан базарларда чамдар Хайнань диалектісін немесе май диалектісін қолданады.
Өмір сүру ұзақтығы
Хайнань тұрғындары материктегілерге қарағанда ұзақ өмір сүреді. 2017 жылдың соңында Хайнанда 1565 жүз жасар адам болды. Әр 100 000 тұрғынға 17,13 жүз жасар адам шаққанда. 2018 жылдың 8 наурызына қарай, 80 жастан асқан 287 700 тұрғын тіркелді, бұл халықтың 3,15% құрайды.
Үкімет
Хайнань аралы Гуандунның бір бөлігі болған кезде де, оның жергілікті басқару құқығы жоғары болды; аралдың оңтүстік жартысы автономиялық префектура мәртебесіне ие болды. 1988 жылы Хайнань провинция деңгейіне көтерілгеннен кейін Орталық Халық Үкіметі алдындағы жауапкершілігі артты, бірақ жаңа провинцияны арнайы экономикалық аймақ деп жариялау арқылы орталық үкімет Хайнаньға шетелдік инвестицияларды тарту және экономикалық өсуді ынталандыру бағдарламаларын жасауда ең жоғары икемділік беру ниетін білдірді. Әкімшілік жағынан провинция бес маңызды экономикалық аймаққа бөлінген.
Саясат
Хайнань саясаты Қытай материгінің басқа да басқару институттары сияқты екі партиялық басқару жүйесінде құрылған. Хайнань губернаторы Хайнань Халық үкіметіндегі жоғары дәрежелі лауазымды тұлға болып табылады. Дегенмен, провинцияның екі партиялық басқару жүйесінде губернатордың билігі Хайнань Қытай Коммунистік партиясының провинциялық комитетінің хатшысынан немесе ҚКП партиялық басшысынан кем. Қазіргі Хайнань партиялық басшысы – Шен Сяоминг.
Заңнама
1988 жылғы 13 сәуірде Жетінші Ұлттық Халық Конгресінің бірінші сессиясы Хайнань провинциясын құру туралы шешім қабылдады және Хайнань провинциялық Халық Конгресіне және оның Тұрақты комитетіне ерекше заң шығару құқығын берді. 2019 жылғы еркін сауда порты жоспары ұсынылғаннан кейін Хайнань экономика, мәдениет, жергілікті мәселелер, әлеуметтік басқару және басқа да салаларда заңдар қабылдауға және оларды Хайнань еркін сауда аймағында (портта) қолдануға құқылы.
Ақпараттық қызмет
Ақпараттық соғыс мониторингі жүргізген зерттеулерге сәйкес, Хайнань аймағы GhostNet желісінің физикалық орналасқан жері болып табылады. Қытай үкіметі киберсоғыс және барлау құрылымының бар екенін ресми түрде жоққа шығарды.
Әкімшілік
Қытайдың ресми аумақтық талабы бойынша Хайнань провинциясы бір ғана аралды ғана емес, сонымен қатар Оңтүстік Қытай теңізіндегі шамамен екі жүзге жуық аралды да қамтиды. Оңтүстік Қытай теңізі аралдарының ішіне кіруі Хайнань провинциясының өте кең су кеңістігіне ие екенін көрсетеді, бірақ оның құрлық ауданы салыстырмалы түрде шағын. Джеймс Шоал (曾母暗沙, Zēngmǔ Ànshā), қазір ҚХР-мен белгіленген, елдің ең оңтүстік шекарасын көрсетеді. Алайда, Малайзия да оны өз континенттік шелфінде деп санайды.
Әскери база
Хайнань аралында Халықтық азаттық армиясының Әскери-теңіз күштерінің Хайнань суасты кемелері базасы және Ялонг шығанағындағы стратегиялық ядролық суасты кемелерінің теңіз порты орналасқан. Әскери база төңірегіндегі төбелерге салынған теңіз базасының биіктігі шамамен 18 метрді құрайды. Бұл үңгірлер тыңшылық спутниктерден 20-ға дейін ядролық суасты кемелерін жасыруға қабілетті. Портта ядролық баллистикалық зымыран тасымалдайтын суасты кемелері орналасқан, сонымен қатар әуе кемесін де қабылдай алады. АҚШ Қорғаныс министрлігінің бағалауынша, 2010 жылға қарай Қытай 094 типті бес суасты кемесін пайдалануға қояды, олардың әрқайсысы 12 JL-2 баллистикалық зымыранын тасымалдай алады. Екі үлкен және үш кішігірім тұраққа екі әуе кемесі тобын немесе десанттық кемелерді орналастыруға жеткілікті.
Экономика
Хайнань экономикасы негізінен ауыл шаруашылығына бағытталған, және аралдың экспорттық тауарларының жартысынан астамы – ауыл шаруашылығы өнімдері. Дегенмен, 1988 жылы Хайнань провинция мәртебесіне ие болғанда, ол бірден Қытайдың ең ірі «арнайы экономикалық аймағы» деп жарияланды, мақсаты – аралдың мол ресурстарын дамытуды үдету. Оған дейін провинция «батыс шекарасы» ретінде танымал болды, ол өнеркәсіптен мүлдем үзіліп жатқан; тіпті бүгінде де провинцияда салыстырмалы түрде аз фабрикалар бар. Хайнань экономикасында туризм маңызды рөл атқарады, бұл тропикалық жағажайлар мен жасыл ормандардың арқасында мүмкін болып отыр. Орталық үкімет Хайнаньдағы шетелдік инвестицияларды ынталандырып, аралдың негізгі нарықтық күштерге сүйенуіне жағдай жасады. Хайнаньның өнеркәсіптік дамуы көбінесе минералдық және ауыл шаруашылығы өнімдерін, әсіресе каучук пен темір кенін өңдеумен шектелді. 1950 жылдан бері Хайкоу аймағында жергілікті тұтынуға арналған машиналар, ауыл шаруашылығы техникасы және маталар өндіріліп келеді. Өнеркәсіптік кеңеюдің басты кедергісі – электр энергиясының жеткіліксіздігі. Аралдың электр қуатының көп бөлігі гидроэлектрлік станциялар арқылы өндіріледі, сондықтан өзендер мен ағындардың маусымдық өзгеруіне байланысты. 2009 жылдың желтоқсан айында Қытай үкіметі 2020 жылға қарай Хайнаньды «халықаралық туристік орталыққа» айналдыруды жоспарлап отырғанын жариялады. Бұл жаңалық провинция экономикасының өсуіне серпін берді, 2010 жылдың бірінші үш айында инвестициялар жылдық көрсеткішпен 136,9%-ға өсті. Хайнаньдағы жылжымайтын мүлік секторы провинцияның экономикалық өсуінің үштен бір бөлігінен астам үлесін құрады. Статистикалық басқарманың ұлттық экономика мен әлеуметтік дамудың статистикалық хабарламасына сәйкес, 2017 жылы Хайнань провинциясының ЖІӨ 446,3 миллиард юань (66,1 миллиард АҚШ доллары) құрады, бұл өткен жылмен салыстырғанда 7,0 пайызға жоғары. Осы соманың ішінде бірінші саланың (ауыл шаруашылығы) қосылған құны 97,9 миллиард юань (14,5 миллиард АҚШ доллары) болды, бұл 3,6 пайызға, екінші саланың (өнеркәсіп) қосылған құны 99,7 миллиард юань (14,8 миллиард АҚШ доллары) болды, бұл 2,7 пайызға, ал үшінші саланың (қызмет көрсету) қосылған құны 248,6 миллиард юань (36,8 миллиард АҚШ доллары) болды, бұл 10,2 пайызға өсті. Бірінші саланың қосылған құны ЖІӨ-нің 21,95 пайызын, екінші саланың 22,34 пайызын, ал үшінші саланың 55,71 пайызын құрады. 2017 жылы жан басына шаққандағы ЖІӨ 48 430 юань (7 173 АҚШ доллары) құрады.
Ауыл шаруашылығы
Хайнаньдың тропикалық климатының арқасында, солтүстік-шығыс жазықтарында және оңтүстік тау аңғарларында күріш кеңінен егіледі. Хайнань – маңызды резеңке өндіруші. 20-шы ғасырдың басында, сол кездегі Британ Малайясынан қайтып келген қытай эмигранттары аралға резеңке ағаштарын әкелді; 1950 жылдан кейін мемлекеттік шаруашылықтар дамыды, және Хайнань қазір Қытайдың резеңкесінің айтарлықтай бөлігін өндіреді. Табиғи резеңке 246 мың гектар жерде өсіріледі. Бұл көрсеткіш бойынша әлемдегі 6-шы, ал өнімділігі бойынша 5-ші орында тұр. Шаруашылық жануарларының арасында негізінен ешкілер, сиырлар, су бұқалары, тауықтар, қаздар және үйректер кездеседі.
Балық шаруашылығы
Групер, испан макрелі және тунец теңізден алынатын балықтың көп бөлігін құрайды. Молюскалар мен інжу-маржан жергілікті тұтыну және экспорт үшін жақын жағалаудағы шығанақтар мен алаптарда өсіріледі. 2007 жылы шаян өндірісі болды, оның 50%-дан астамы экспортталды. Хайнан аймағында 400-ден астам шайбақтар бар, олардың көпшілігі Вэньчан мен Цюнхай арасында орналасқан. 2008 жылы тилапия өндірісі құрады. Аралда шамамен 100 000 жергілікті, коммерциялық балық шаруашылығымен айналысатын отбасы бар.
Туризм
Хайнань аралы туристік мақсаттар үшін сегіз аймаққа бөлінеді: Хайкоу және аймағы (Хайкоу, Ционшан, Диньань); Солтүстік-шығыс (Вэньчан); Орталық Шығыс жағалауы (Ционхай, Диньань); Оңтүстік-Шығыс жағалауы; Оңтүстік (Санья); Батыс жағалауы, сондай-ақ Қытай Ривьерасы деп аталады (Ледонг, Донгфан, Сянхсуй, Чанцзян); Солтүстік-Батыс (Данчжоу, Лингао, Ченгмай); және Орталық жоталар (Байша, Циончжонг және Вузхишан / Тонгжа). Провинцияның оңтүстік бөлігіндегі жағажайлар мен курорттар танымал туристік орындар болып табылады. Ішкі аймақта бес саусақты тау – көркем жаралаң жер. Туристер сондай-ақ Хайкоу қаласына барып, «Киноқаласы» Хайкоу және «Демалыс жағажайы» сияқты көрікті жерлерді тамашалайды.
Визалық талаптар
2000 жылы провинция шетелдік туристік топтар үшін келген кезде виза алу саясатын енгізді. Бұл мүмкіндік жиырма алты елдің азаматтарына қолжетімді және туристерді тарту мақсатында құрылған. 2018 жылдың 1 мамырынан бастап 59 елдің азаматтары саяхат агенттігі арқылы ұйымдастырылған турмен келген жағдайда, 30 күнге дейін Хайнаньға визасыз бара алады. Аталған 59 елдің ішінде: Аргентина, Австралия, Австрия, Бельгия, Бразилия, Канада, Чили, Чехия, Дания, Финляндия, Франция, Германия, Грекия, Венгрия, Исландия, Индонезия, Ирландия, Италия, Жапония, Қазақстан, Малайзия, Мексика, Нидерланды, Жаңа Зеландия, Норвегия, Филиппин, Польша, Португалия, Ресей, Сингапур, Испания, Оңтүстік Корея, Швеция, Швейцария, Таиланд, Біріккен Араб Әмірліктері, Украина, Ұлыбритания және АҚШ кіреді.
Статистика
2008 жылы Хайнаньға 20,6 миллион турист келді, олардың жалпы кірісі 19,23 миллиард юань (2,81 миллиард АҚШ доллары) құрады. Олардың ішінде 979 800-і шетелден келген, ең көп саны Оңтүстік Корея, Ресей және Жапониядан келді. 2010 жылы Хайнаньға келген түнгі тұратын туристердің саны 25,87 миллионға жетті, оның 663 000-ы Қытайдан тыс елдерден келді. Сол жылы жалпы кіріс 32 миллиард юань (4,3 миллиард АҚШ доллары) болды, бұл 2010 жылғы көрсеткіштен 25 пайызға жоғары. 2012 жылдың бірінші тоқсанында Хайнань провинциясының туризмді дамыту комиссиясы Хайнаньға 208 300 түнгі тұратын келуші келгенін, оның 25 пайызы Ресейден екенін хабарлады. 2015 жылы Хайнань 53 миллион келушіні қабылдады. 2016 жылы Хайнаньға 60 миллионнан астам турист келді, бұл 2015 жылғы көрсеткіштен 12,9% артық. 2018 жылы провинцияға 76 миллионнан астам ішкі және шетелдік турист келді, бұл жылдық өсім 11,8% құрады. Кіріс те өткен жылмен салыстырғанда 14,5% өсіп, барлығы 95 миллиард юань (14 миллиард АҚШ доллары) жетті.
Медициналық туризм
Хайнань үкіметі провинцияның медициналық туризм индустриясын кеңейтуде. Провинциялық үкімет Боао аймағында Боао Леченг халықаралық медициналық туризм пилоттық аймағын құрды. Аймақ Азия форумынан алты шақырым қашықтықта орналасқан және 20 шаршы километрді құрайды. Бұл туралы 2011 жылы Азия форумында жарияланды. Мемлекеттік кеңес Леченг аралын медициналық туризмге арналған бағыт ретінде дамытуға келісім берді. Леченг аралы – провинцияның батыс жағалауындағы Боао кентінің батысында, Ванкуан өзеніндегі шағын арал. 20 км² аумақта құрылыс жұмыстары 2014 жылдың желтоқсанында басталды, жобалық құны 1,5 миллиард юаньды құрайды. Аймақтың аяқталуы 2016 жылға жоспарланған болатын және ол Қытайдағы медициналық туризмге арналған алғашқы арнайы аймақ болып табылады. Аймақ құрамында 2018 жылы Боао Супер ауруханасы ашылды.
Тарихи орындар
Хайкоу провинцияның астанасы болып табылады және онда қызықты тарихи орындар бар. Кокос қаласы деп те белгілі Хайкоу – маңызды теңіз порты. Бес шенеунік ғибадатханасы (五公祠) – Тан (618–907) және Сун (960–1279) дәуірлерінің бес шенеунігінің құрметіне салынған бес дәстүрлі ғибадатхана мен залдан тұрады. Бұл шенеуніктер императорлардың теріс іс-әрекеттеріне қарсы айтқандары үшін 11 күннен 11 жылға дейін Хайнаньға жер аударылды. (Бес шенеунік ғибадатханасының 19 ғасырдың соңында салынуы Қытайдың аумақтық тұтастығына қауіп төнген кезеңмен сәйкес келеді, және бұл жерде құрметке ие болған бірнеше шенеунік Оңтүстік Сун дәуірінде Қытайдың солтүстігін жучендерден қайтарып алу саясатын қолдағандары үшін жер аударылған болуы мүмкін.) Сиуйин бекінісі 1891 жылы Қытай-Француз соғысы кезінде Қытайдың оңтүстік-шығыс бөлігін қорғау үшін салынған. Сиуйин бекінісінің барбеті шамамен үштен бір акр жерді алып жатыр. Ондағы бес ірі зеңбірек әлі де толығымен сақталған және оларды осы жерде көруге болады. Хай Руи мазары – ұлттық мәдени ескерткіштердің тізіміне енген маңызды орын. Хай Руи – Мин дәуірінде өмір сүрген хайнандық тегінен шыққан, адал және халыққа жақын шенеунік. Ол өмір бойындағы шыншылдығымен және жергілікті халықтың мүддесін қорғауға дайындығымен танымал болды. Кейінірек Хай Руи қуғынға ұшырап, императордың құрметінен айырылды. Оның ізбасарлары оның ұлы еңбектерін еске алу үшін Хай Руи мазарын салған. Мазардың құрылысы 1589 жылы басталды. Янпу көне тұз өндіріс алаңы – Янпу түбегіндегі Янтиан ауылында орналасқан мұражай. Бұл аумақта 1000-нан астам тас бар, олардың үстіңгі жағы тегіс кесілген, олар теңіз суын буландырып тұз өндіру үшін пайдаланылған.
Жайықпен жүзу
Халықаралық яхтинг қауымдастығын қолдау мақсатында жаңа ережелер шетелдік яхталарға жылына барлығы 183 күнге дейін, ал ең ұзақ мерзімі 30 күнге дейін тұруға мүмкіндік береді. Осы нарықтың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін аралдың төңірегінде 13 қосымша порт салынады.
Бажсыз бағдарлама
2011 жылдың 20 сәуірінде сәнді тауарлар сатып алуды ұлғайту мақсатында салықтан босатудың пилоттық бағдарламасы басталды. Бұл бағдарлама Қытайдың ішкі саяхатшыларына провинция ішінде сатып алынған сәнді тауарларға салықты қайтаруға мүмкіндік береді. Ең жоғары сомасы 5000 юань (762 АҚШ доллары) белгіленді, ал 5000 юаньдан астам сомаға жасалған сатып алулар бойынша салық ставкалары төмендетілді. 2012 жылдың қазан айында кедендік лимиттер 8000 юаньға (1273 доллар) дейін көтеріліп, отандық және халықаралық туристерге қолжетімді болды. 2012 жылы салықсыз тауарлардың жалпы сатылымы 2,4 миллиард юаньды құрады. Әлемдегі ең ірі салықсыз сауда орталығы 2014 жылдың тамызында Хайтанг шығанағында ашылуы жоспарланған. 2018 жылғы Қысқы мереке кезінде Хайнань салықсыз кірістері 25%-ға өсіп, 450 миллион юань (71 миллион доллар) сатылды. Санья және Хайкоудағы екі салықсыз дүкенге барлығы шамамен 99 000 тұтынушы келді, бұл 32%-дық өсімді көрсетті. 2018 жылы екі салықсыз дүкен 10 миллиард юаньнан астам тауар сатты және 2,88 миллион тұтынушыны қабылдады. Алайда, 2011 жылғы қаңтарда Санья курортындағы жылжымайтын мүліктің бағасы жоғары деңгейде қалып, ең жақсы участақтар шаршы метріне 80 000 юаньға дейін сатылды. 2016 жылғы деректерге сәйкес, Хайнаньда үй сату 44%-ға өсті. Сату көлемі 129 миллиард юаньды (18,82 миллиард доллар) құрады, бұл жылдық өсім 51,2%-ды көрсетті. Сол жылдың қараша айында Саньядағы коммерциялық пәтерлер шаршы метріне 20 695 юаньнан сатылды, бұл жылдық өсім 15,75%-ды құрады. Осы кезеңде Саньядағы жылжымайтын мүліктің жалпы сатылған көлемі 212 400 шаршы метрді құрады. Қытайдың 20 жетекші жылжымайтын мүлік әзірлеушісінің 18-і 2016 жылы Хайнаньға инвестиция жасады.
2018 жылғы жаңа ережелер
2018 жылдың 23 сәуірінде Хайнан провинциясында үй сатып алу қағидаларына жаңа ережелер енгізілді. Үй сатып алу үшін Хайнан тұрғыны емес адамдар кем дегенде бір отбасы мүшесінің кем дегенде 2 жыл бойы салық төлегені немесе әлеуметтік қамсыздандыру жүйесіне қатысқандығын растауы керек. Хайкоу, Санья және Ционхай қалаларында үй сатып алғысы келетін Хайнан тұрғыны емес адамдар кем дегенде бір отбасы мүшесінің кем дегенде 5 жыл бойы салық төлегені немесе әлеуметтік қамсыздандыру жүйесіне қатысқандығын растауы керек. Вуджишань, Баотин, Циончжонг және Байша ("орталық экологиялық өзекті аймақтар") аудандарында үйлерді жергілікті тұрғындар ғана сатып ала алады. Тұрғын емес адамдар мүлік сатып алған жағдайда, бастапқы төлем сомасы кем дегенде 70 пайызды құрауы тиіс. Алдағы спекуляцияларды шектеу мақсатында, үй иелері меншік құжатын алғаннан кейін бес жыл бойы мүлкін сата алмайды.
Гольф индустриясы
Бұл сала Хайнанда кеңейіп келеді, көптеген гольф алаңдары салынуда, оның ішінде Миссия Хиллз Хайкоу – әлемдегі ең ірі гольф кешендерінің бірі. Гольф индустриясы Австралия, Оңтүстік Корея және Жапония сияқты елдерден шетелдік инвестицияларды және гольфшілерді қызықтырады.
Жол
1950 жылға дейін аралдың ішкі аймақтарымен көлік байланысы іс жүзінде болмады. Алғашқы жолдар 20 ғасырдың басында салынды, бірақ 1950 жылдарға дейін тауларда ірі жол құрылысы жүргізілген жоқ. Хайнань жол желісінің басым бөлігін аралдың ішкі бөлігімен қатар, солтүстік-оңтүстік бағыттағы шығыс және батыс жағалауларындағы жолдар құрайды. Хайнань – Қытайдағы автокөлік жолдарында төлемақы станциясы жоқ жалғыз провинция. Бұл 1994 жылғы «алымды салыққа ауыстыру» реформасының нәтижесі. Солтүстік жағалаудағы Хайкоу қаласын оңтүстік жағалаудағы Санья қаласымен байланыстыратын бірнеше ірі автомобиль жолдары мен тас жолдары бар. G224 жолының ұзындығы 309 шақырымды құрайды және ол провинцияның ортасымен өтеді. Хайнань айналма тас жолы үш бөліктен тұрады: G225 – ұзын, және ол батыс бөлігі. Ұзындығының көп бөлігінде G225 Хайнаньнің батыс айналма темір жолымен қатар жүреді. G223 – Хайкоу қаласынан Санья қаласына дейінгі шығыс бөлігі. Оның ұзындығы 323 шақырымды құрайды. G98 – аралды айналып өтетін 612,8 шақырымдық орбиталық тас жол. 2019 жылдың мамыр айынан бастап аралдың жағалауы бойында 1040 шақырымдық жаңа көрікті тас жол – Хайнань тас жолы 1 салынып жатыр. Провинция ішінде сонымен қатар көптеген ауылдық жолдар бар. Бұл әдетте екі бағытты асфальтталған жолдар, олар ірі елді мекендерді байланыстырады. Мыңдаған ауылдарды бір-бірімен және шаруашылықтармен байланыстыратын, ені шамамен 6 метр болатын бетон жолдар бар. Олардың көп бөлігі 2000 жылдан бастап салынып келеді және 2019 жылға дейін де салынуда.
Көпірлер
Хайнань және материктің Лейчжоу түбегін байланыстыратын көпір 2000-жылдардың басында жоспарланған, бірақ іске аспады. 2018 жылы көпір немесе туннель салу мәселесі тағы да қарастырылды, себебі нашар ауа райы кезінде әуемен немесе пароммен сапар шегу тұрғындар мен қонақтарды оқшаулап қоюы мүмкін.
Ауа
Хайнань провинциясында екі халықаралық әуежай (Хайкоу Мейлан халықаралық әуежайы және Санья Феникс халықаралық әуежайы) және екі ішкі әуежай (Цюньхай Боао әуежайы және Данчжоу әуежайы, соңғысы құрылыс кезеңінде.)
Темір жол
Қазіргі Хайнань стандартты кеңдіктегі теміржолдармен қоршалған. 2004 жылдан бері аралдың теміржол желісі Гуандун провинциясымен, материктік Қытаймен теміржол паромдары арқылы байланысады. 2005 жылы Коммуникациялар министрлігі аралды материкке жалғайтын көпір немесе туннель салу мүмкіндігін зерттеу үшін 20 миллион юань (2,4 миллион АҚШ доллары) қаражат бөлді. Хайкоу теміржол стансасының (Хайкоу қаласының батысынан) жанында орналасқан паром терминалынан материктен келген жүк және жолаушылар пойыздары аралдың батыс жағалауымен, Донгфан қаласы арқылы Саньяға дейін Батыс сақиналық теміржолымен жүре алады. Бұл теміржол бірнеше онжылдықтар бойы дамыды, 1940 жылдардың басында жапон оккупациясы кезінде салынған 3 фут 6 дюймдік тары жол желілерімен басталып кеткен. Аралдың бойындағы жағалау бойымен орналасқан Шығыс және Батыс сақиналарынан құралған жоғары жылдамдықты теміржол сақинасы бар. Екі жоғары жылдамдықты теміржол да Хайкоу және Санья қалаларымен байланысты. Шығыс жағалауда 15 станса, ал батыс жағалауда 16 станса бар. Пойыздар Шығыс сақинада және Батыс сақинада жүруге арналған. Шығыс сақинасының жалпы ұзындығы – , ал Батыс сақинасы – . Алғашқы Шығыс сақиналық жоғары жылдамдықты пойыз 2010 жылдың 30 желтоқсанында іске қосылды, ал Хайнань Батыс сақиналық жоғары жылдамдықты теміржолы 2015 жылы пайдалануға берілді.
Облыс көлеміндегі инфрақұрылымдық даму
2015 жылдан бері Хайнань аралындағы қалалар мен басқа да елді мекендерді жақсартуға бағытталған кең ауқымды бағдарлама жүзеге асырылуда. Оған қалалардың, ауылдардың және көптеген жол жиектерінің қоқыстан тазалануы кіреді. Кішкентай, заңсыз қоқыс жинау орындары жойылуда. Дегенмен, ауылдық жолдарда құрылыс қалдықтарын заңсыз тастау деректері әлі де кездесуде. Ауылдарда және ауылдық жолдардың қиылысында үлкен пластик қоқыс контейнерлері орнатылды. Қалалар жаңа жол және тротуар жабындарымен жаңартылуда, көріктендіру элементтері жасалуда, көптеген ғимараттарға жаңа фасады берілуде. Хайкоудағы бұл жоба аясында тұтас аудандар бұзылып, қайта салынуда, санитарлық жағдай жақсарылуда, заңсыз құрылыстар бұзылуда, жол жиегіндегі сатушыларға тыйым салынуда, жолдар мен тротуарлар ауыстырылуда, және жаңа пешеходтық өткелдерге светофорлар орнатылуда.
Визасыз кіру
2018 жылдың 1 мамырынан бастап, келесі 59 елдің азаматтары Хайнань аралына 30 күнге дейін визасыз келе алады. 2019 жылдың шілдесінде Қытайдың Қоғамдық қауіпсіздік министрлігі мен Ұлттық иммиграциялық басқарма Хайнаньға шетелдіктердің визасыз кіру шарттарын жаңартып, кеңейтті. Бұрын 59 елден келген туристерге визасыз кіруге рұқсат болған болатын, енді шетелдік азаматтар бизнес, сауда, туризм, отбасымен кездесу, медициналық көмек алу, конференциялар мен көрмелерге қатысу, спорт жарыстары және басқа да мақсаттармен (жұмыс және оқудан басқа) визасыз кіре алады. Сонымен қатар, Қытайдың Қоғамдық қауіпсіздік министрлігі мен Ұлттық иммиграциялық басқармасы Хайнаньға визасыз кіруді жеке өтініш беру арқылы немесе ұйымның шақыруымен жүзеге асыруға рұқсат етіп, бұрынғы туристік агенттіктер арқылы шақыру қабылдау жүйесін алмастырды.
Түрлі тақырыптар
Лиан Синнің "Қызыл әйелдер отряды" романы Хайнаньда орын алған. Роман 1950 жылдары алғаш рет көркем фильмге, ал 1960 жылдары "Сегіз үлгі" пьесаларының бірі ретінде балетке қойылды. Сол кездегі адамдардың көпшілігі Хайнань аралының романтикалық бейнесін балеттегі көріністерден, әсіресе кокос пальмаларының көрікті ормандарынан, Бес саусақ тауынан (Учжи-Шан) және Ванкуан өзенінен алды. Хайнанда екі танымал маяқ орналасқан: Байшамен маяғы мен Муланту маяғы әлемдегі ең биік маяқтардың қатарында, соңғысы Қытайдағы ең биігі. 1981 жылы ашылған 3024 Хайнань – сыртқы негізгі белдеудегі астероид. Hainan Kopi Tales – 1960-1980 жылдар аралығындағы хайнандықтардың өмір салтын көрсететін, Сингапурлық қытай драмалық сериалы, оқиғасы әйгілі хайнандық кофеханада өтеді. Хайнань курорты – 2013 жылғы Battlefield 4 видео ойынындағы көп ойыншылық карта.
Ғарыш орталығы
Қытайдың спутниктерді ұшыру орталықтарының бірі Вэньчан қаласының шығысында, Хайнань провинциясында орналасқан. Вэньчан ғарыш ұшыру алаңы – Қытайдың экваторға ең жақын ғарыш айлағы. Құрылыс жоспары алғаш рет 2007 жылдың қазан айында жарияланды. Жаңа ғарыш айлағы 2016 жылдың 25 маусымында "Ұзақ наурыз-7" зымыранының тұңғыш рет ұшуымен жұмысын бастады.