Кіріспе

Британдық сегізқұрылысымен айналысатын Келли Джейд Сотертон (13 қараша 1976 жылы туған) – бұрынғы британдық сегізқұрылысымен айналысушы, ұзындыққа секіруші және эстафеталық жүгіруші. Сегізқұрылыс бойынша ол 2004 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында қола жүлдегер атанды, ал 2008 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында да қола жүлде алды (екі басқа спортшының құқықтан айырылуынан кейін), сондай-ақ 2008 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында әйелдердің 4x400 м эстафетасында қола жүлде алған команданың құрамында болды (бастапқыда 5-орын алған, бірақ кейін допингке байланысты бірнеше спортшының құқығынан айырылуынан кейін жаңартылды). Осылайша, ол Олимпиадалық сегізқұрылыс бойынша бірнеше медаль жеңіп алған бес әйелдің бірі. 2007 жылғы әлем чемпионатында да қола жүлде алды. Англия құрамасынан өнер көрсеткен Сотертон 2006 жылғы Комонвелт ойындарында алтын медаль жеңіп алды. Жабық жабында Сотертон әлемнің күміс жүлдегері, ал 2022 жылы бессайыста ең жақсы жеті нәтиже көрсетті. Оның бірнеше медальдары басқа спортшылар допинг қолданғанынан кейін келді, сол кезде Сотертонның беделі медальдарға жеткеннен гөрі, жақын болғанымен танымал еді. Оның жаһандық деңгейдегі жетістіктерінің (төрт жылдың ішінде 5 жаһандық медаль) мәні кейіннен айқын болғанда, Сотертон британдық пентатлон/сегізқұрылысшылардың қатарында толыққанды мойындалды, олардың қатарында Олимпиаданың алтын жүлдегерлері Мэри Рэнд, Мэри Питерс, Комонвелт ойындарының чемпиондары Джуди Симпсон және Луиза Хейзел, сондай-ақ бірнеше турнирде үш заманауи чемпион – Денис Льюис (Олимпиада, Комонвелттің екі алтын медалі), Джессика Эннис-Хилл (Олимпиада, Еуропа және үш әлемдік алтын медалі) және Катарина Джонсон-Томпсон (екі әлемдік, екі Комонвелт алтын медалі) бар. Оның 2004 және 2008 жылдар аралығындағы көптеген жаһандық медальдары мен Комонвелт титулы Льюис пен Эннис-Хиллдің Олимпиадалық жеңістері арасындағы үзілісті жойды. 2010 жылдың қарашасында аяқ және арқа жарақаттарына байланысты сегізқұрылыспен айналысуын тоқтату туралы шешімін жариялады. Велосипедпен айналысуға көшуді қарастырғаннан кейін, ол 2011 жылы өзінің жалғыз ұлттық титулын жеңіп алған 400 метрге назар аударуды жөн көрді. 2011 жылы Ұлыбритания жеңіл атлетикасынан қаржылай қолдауы тоқтатылды, бірақ ол сегізқұрылысқа жаттығуларын қайта бастағанда, 2012 жылғы жазғы Олимпиадаға қатыса алмады, себебі Комонвелттің чемпионы Луиза Хейзел, әлем (және болашақ Олимпиада) чемпионы Эннис-Хилл және болашақ әлем және Комонвелт чемпионы Катарина Джонсон-Томпсон одан озып кетті. Сотертон осыдан кейін элиталық жеңіл атлетикадан үшінші рет зейнеткерлікке шықты.

Ерте өмір және білім

Сотертон 1976 жылдың 13 қарашасында Уайт аралындағы Ньюпорт қаласында дүниеге келген. Ол жеңіл атлетикамен шұғылдануын Райд қаласындағы Кавершем Хаус бастауыш мектебінің спорт күнінде бастады. Содан кейін ол Епископ Ловетт орта мектебінде, Райд жоғары мектебінде және Брунел университетінде білім алды.

Мансап

Жасөспірім кезінде Сотертон Уайт аралы үшін нетбол ойнады және жеңіл атлетиканың көпсайыс түрінде екі ағылшын мектеп чемпионатында жеңіске жетті. 1998 жылы ол Мидлендс аймағына көшіп, Бірчфилд Харриерс атлетика клубының мүшесі болды. 2002 жылы ол Ұлыбритания құрама командасы сапында тұңғыш рет өнер көрсетті.

2004 жыл

Ол 2004 жылы Афинадағы жазғы Олимпиада ойындарында күтпеген жерден қола медальді жеңіп алып, халықаралық деңгейде танымал болды. Ол 6424 ұпай жинап, Каролина Клюфт (алтын) және Аустра Скуите (күміс) есімді спортшылардан кейін үшінші орын алды. Жарақат алғандықтан Олимпиаданың бұрынғы чемпионы Льюис жарыстан шығып қалды, ал ол одан озады. Оның жаттықтырушысы Чарльз ван Коммені 800 метр қашықтықта күміс медальді жеңуге тырысудың орнына қола медальға қанағат етуіне қатысты сынға ұшыратты.

2005 жыл

2005 жылдың наурыз айында ол Еуропа чемпионатының жабық ырғақтарында өнер көрсетіп, Клюфттен кейін тағы да күміс жүлде алды. Мамыр айында Австрияның Готцис қаласында Сотертон швед спортшыдан кейін екінші орынға табан тіреді, бірақ 6547 ұпайдан жеке рекордты жаңартты. Шілдеде өткен AAA Ұлттық чемпионатында Сотертон төрт жекелеген жарысқа қатысып, тұңғыш рет ұлттық чемпион атанды, ұзындыққа секіруде 6,48 метр нәтиже көрсетіп жеңіске жетті. 2005 жылғы Әлем чемпионатында Сотертон алтыншы жарысқа дейін медальдік орында болды, бірақ нашар өнер көрсетуіне қарамастан, найза тастаудағы сәтсіздік оны бәсекеден шығарды. Сотертон соңғы 800 метрлік қашықтықты жеңіп, жеке рекордтық көрсеткішін 2,5 секундқа жақын уақытқа жақсартты, бірақ көш бастағандардан артта қалушылықты қысқартса да, тек бесінші орынға ие болды.

2006 жыл

2006 жылдың наурыз айында Сотертон Мельбурн қаласында өткен Комонвелл ойындарында Англия құрамасынан жеті сайысқа қатысты. Ол 6396 ұпай жинап, алтын медальді австралиялық Кайли Уилер (күміс) және оның командаласы Джессика Эннис (қола) алды. 2006 жылдың тамызында Гетеборгте өткен Еуропа жеңіл атлетика чемпионатында Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия құрамасынан жеті сайысқа қатысты. Ол найза тастаудан қанағаттандырмас нәтиже көрсеткен соң екінші орыннан төмен түсіп, командаласы Джессика Эннистен кейін жетінші орын алды.

2007 жыл

2007 жылы Ұлыбританияда Бирмингем қаласында Еуропа жабық үй чемпионаты өтті. Клюфт кедергілерден кейін көш бастады, бірақ Сотертон мен отандасы Джессика Эннис тығыз артта қалды. Биікке секіруде Эннис 1.91 метрмен Клюфт пен Сотертоннан басым түсті, ал Сотертон жабық үй жағдайында 1.88 метрлік жеке рекорд орнатты. Клюфт пен Сотертон арасындағы айырма 7 ұпайды құрады. Доңғалақ лақтыруда Сотертон қорғаушы чемпион Клюфтті 2 ұпайға озып кетті. Ұзындыққа секіруде Клюфт британиялық спортшыдан 24 ұпайға алға шықты. 800 метрлік қашықта Сотертон Клюфттен 1.6 секундқа озып, 2002 жылдан бері алғаш рет жеңіліске ұшырауы керек болды. Сотертон 2:12.54 нәтижесімен жеке рекорд орнатты, бірақ Клюфт та бұрынғы көрсеткішін жақсартып, 17 ұпаймен жеңіске жетті. Бұл оның ең шағын жеңісі болды. Сотертон күміс жүлде алды, ал Карин Ракстуль қола медальді иеленді. Барлық уақыттағы ең жақсы бессайыстың бірінде көптеген спортшылар ұлттық рекордтарды жаңартты, ал Клюфт пен Сотертон барлық уақыт тізімінде тиісінше екінші және төртінші орындарға көтерілді. Сотертон сондай-ақ 200 ұпаймен Ұлттар Достастығының рекордын жаңартты. 2007 жылы Жапонияның Осака қаласында Әлем чемпионаты өтті. Сотертон бірінші күнін 100 метрге кедергілермен жүгіруде 13.21 секундтік жеке рекордпен бастады. Биікке секіруде ол 1.86 метр көрсетіп, жеке рекордына бір сантиметр жетіспеді. Доңғалақ лақтыруда маусымның ең жақсы нәтижесі 14.14 метрді құрады, ал Сотертон 200 метрлік қашықта екінші жеке рекордын 23.40 секундпен аяқтады. Екінші күні Сотертон ұзындыққа секіруде 6.68 метр көрсетіп, медаль үшін күреске қатысты, бірақ найза тастауда әлсіз өнер көрсетіп, 31.90 метр ғана лақтырды және соңғы орынды иеленді. Алайда, Сотертон 800 метрлік қашықта жақсы нәтиже көрсетіп, 2:11.58 уақытпен командаласы Джессика Эннисті озастырып, 6,510 ұпаймен қола медальді жеңіп алды. Жарыс нәтижелеріПозицияЖалпы позиция100 метр кедергілер13.21 секунд (ЖР) 3 (ЖР) 10933-шіБиікке секіру1.86 м4-ші10544-шіДоңғалақ лақтыру14.14м (МЖР) 9-шы8033-ші200 метр23.40 секунд (ЖР) 3-ші10393-шіҰзындыққа секіру6.68м (ЖР) 3-ші10663-шіНайза тастау31.90м (МЖР) 32-ші5134-ші800 метр2:11.583-ші9423-шіБессайыс65103-шіКлюфт жеңіске жету үшін 7,032 еуропалық рекорд орнатты.

2008-09 жылдар

2008 жылдың ақпан айында Сотертон Бермингемдегі Үш сайыс Гран-приде Каролина Клюфтке қарсы үш сайыс триатлонында өнер көрсетті. Сотертон қашықтыққа секіруде күтілгендей нәтиже көрсетпеді, бұл Клюфтқа көш бастауға мүмкіндік берді. Сотертон кейін 60 метрлік кедергілер сайысында 8,17 секундтық жеке рекордпен жеңіске жетті. 400 метр қашықтықта 52,47 секундтық жеке рекорд (және сол маусымдағы британиялықтардың ең жылдам уақыты) көрсеткеніне қарамастан, Сотертон 18 ұпай айырмасымен жеңген Клюфттан екінші орын алды. Клюфт Валенсиядағы жабық үйлердегі әлем чемпионатынан бас тартқаннан кейін, Сотертон алтын медаль үшін басты үміткер болып саналды. Ол 60 метрлік кедергілер жүгіруде 8,25 секундта жеңіске жетті. Алайда, Сотертон биіктікке секіруде тек 1,81 м көрсетті, Тиа Хеллебауттың 1,99 м-іне қарсы, және Сотертон үшінші, содан кейін бесінші орынға түсті. Сотертон кейін ұзындыққа секіруде 6,45 м ұтып, екінші орынға көтерілді, ал Хеллебаут 6,41 м көрсетіп Бельгия рекордын жаңартты. Сотертон 2:09.95 жеке рекорд орнатты, Хеллебаут 2:16.42 уақытпен Сотертоннан 6,47 секундқа артта қалды, сызықтың үстінде құлады, ал британдық тағы да күміс медальға қанағат тұтты. 2008 жылы Клюфт жеңіл атлетиканың көпсайыс түрінен зейнеткерлікке шыққаннан кейін, көптеген адамдар, соның ішінде Клюфт өзі, Сотертонның 2008 жылғы Олимпиада ойындарында алтын медаль жеңіп алатынына сенді. Алайда, ол көңілі толмаған өнер көрсетіп, тек 5-ші орынға ие болды. Людмила Блонска кейінірек допинг тестісінен өтпегендігі үшін дисквалификацияланды, ал Сотертон төртінші орынға көтерілді. Ол бұрын Блонсканы алдаушы деп айыптаған және 2007 жылғы әлем чемпионатындағы Блонсканың күміс медалінің заңдылығына күмән келтірген. 2017 жылдың желтоқсан айында Татьяна Чернова допингке қарсы бұзушылықтар үшін үшінші орыннан шеттетілді, нәтижесінде Сотертон қола медальді иеленді. Ол сондай-ақ финалда бесінші орын алған 4 × 400 м эстафета командасының құрамында болды, бірақ үшінші және төртінші орындарды алған командалардың допингтік құқық бұзушылықтарына байланысты дисквалификациядан кейін команда қола медаль позициясына көтерілді. Сотертон 2018 жылдың 21 шілдесінде Лондонның мерейтойлық ойындарында 4x400 метрлік эстафетадан қола медальді әріптестерімен бірге алды. Содан кейін ол екі айдан кейін 13 қыркүйекте Лондондағы Team GB гала-кешінде көпсайыстан екінші қола медаль алды. Келесі жылы Сотертон жарақаттармен күресті және 2009 жылғы Еуропалық жабық чемпионатына іріктелгенімен, өкше проблемаларына байланысты қатысудан бас тартуға мәжбүр болды. Осы жарақаттан жазылғанға қарамастан, оның 2010 жылғы маусымы да жамбас проблемаларының қайталануына байланысты сәтсіз аяқталды.

2011 жыл

Сотертон "400 метрге маманданған жаңа өзінің бастапқы қадамын" жасады, 2011 жылғы 13 ақпанда Англия спорт институтының Шеффилд жабық аренасында өткен 400 метрлік жүгірудің финалында 53,46 секунд көрсетіп жеңіске жетті. Жеңісіне қатты қуанған ол, жарыс жолындағы уақытша қиындықтарды былай түсіндірді: "Кеудемдегі дискінің сығуы менің мансабыма қауіп төндірді. Мен мансабымды аяқтауды ма, әлде жаңа нәрсеге тырысуды ма, шешуім керек болды." Бұл Сотертонның жеңіл атлетикадағы алғашқы ұлттық жеңісі болды.

2012 жыл

2012 жылдың 27 мамырында Сотертон Лондон-2012 ойындарына қатысу үшін арқа операциясынан толық жазыла алмағандықтан, спорттан қанағаттандырылатынын хабарлады.

Зейнеткерліктен кейін

2012 жылы зейнетке шыққаннан бері Сотертон UKsport халықаралық көшбасшылық бағдарламасында және ACGP (корпоративтік басқару саясатын жүзеге асырушы) болып табылады. Ол БАҚ-та сөз сөйлейді, түрлі бағдарламаларға қатысып, пікір білдіреді, соның ішінде Talksport және BBC Radio 5 Live арналарында қонақ ретінде де көрінеді. Ол жеңіл атлетикада жаттықтырушы және кеңесші, сондай-ақ футболшы Джейсон Робертспен бірге Спортшылардың ой-толғау тобының мүшесі. Ол 2013 жылы Age UK қайырымдылық қорына көмек көрсету мақсатында Лондон марафонына, Lands End-тен John O'Groats-қа дейін өткен Deloitte Ride Across Britain веложарысына, Prudential London Triathlon триатлонына және қатерлі ісіктерді зерттеуге арналған марафондық ескек тарту жарысына қатысты. Сотертон 2020 жылғы Жаңа жылдық құрметтеуде жеңіл атлетикаға және әйелдер спортын дамытуға қосқан үлесі үшін Британ империясы орденінің мүшесі (MBE) атағымен марапатталды. Сотертон – нәтижеге бағытталған жаттықтырушы және жүгіруде маманданған. Ол Wasps Rugby және Warwickshire CC командаларымен жұмыс істеді. 2020 жылдың ақпан айында Сотертонның 2022 жылы туған қаласы Бирмингемде өтетін Достастық ойындарында жеңіл атлетика құрамасын басқаратыны жарияланды.

Жеке рекордтар

Іс-шара деректері 100 м 11.80 сек 200 м 23.39 сек 400 м 52.19 сек 800 м 2 мин 07.34 сек 100 м кедергілермен жүгіру 13.18 сек Биік секіру (ішкі) 1.88 м Ұзындыққа секіру 6.79 м Допты лақтыру 14.66 м Жарыс дорбасы лақтыру 40.81 м Пентатлон (ішкі) 4927 ұпай Гептатлон 6547 ұпай

Халықаралық жарыстар

Уайт аралының өкілі
1997 жылғы Ауылдық ойындар
Джерси, Канал аралдары
1-орын
100 м GR (12.02 секунд)
100 м кедергілер GR (14.39 секунд)
Ұзын секіру GR (5.84 м)
Биік секіру 1.70 м
4x100м эстафета 49.24 сек
4x400м эстафета 4 мин 3.46 сек

1999 жылғы Ауылдық ойындар
Готланд, Швеция
1-орын
100 м 12.45 секунд
Ұзын секіру 5.76 м
2-орын
200 м 26.07 секунд
3-орын
4x100м эстафета 50.27 сек
4x400м эстафета 4 мин 6.44 сек

1997 жылғы Еуропалық U23 чемпионаты
Турку, Финляндия
10-шы орын
Heptathlon 5585 ұпай

2002 жылғы Достастық ойындары
Манчестер, Англия
7-ші орын
Heptathlon 5728 ұпай

2004 жылғы Еуропалық жабық стадион чемпионаты
Лейпциг, Германия
4-ші орын
Ұзын секіру 6.38 м
Еуропа кубогы
Быдгощ, Польша
2-орын
Ұзын секіру 6.68 м

Жазғы Олимпиада ойындары
Афина, Греция
3-орын
Heptathlon 6424 ұпай

2005 жылғы Еуропалық жабық стадион чемпионаты
Мадрид, Испания
2-орын
Pentathlon 4733 ұпай

Әлем чемпионаты
Хельсинки, Финляндия
7-ші орын
Ұзын секіру 6.42 м (желмен)
5-ші орын
Heptathlon 6325 ұпай

2006 жылғы Достастық ойындары
Мельбурн, Австралия
1-орын
Heptathlon 6396 ұпай

Еуропа кубогы
Малага, Испания
4-ші орын
Ұзын секіру 6.50 м

Еуропа чемпионаты
Гетеборг, Швеция
7-ші орын
Heptathlon 6290 ұпай
15-ші орын (іріктеу кезеңі)
Ұзын секіру 6.40 м

Әлем жеңіл атлетикалық финалы
Штутгарт, Германия
7-ші орын
Ұзын секіру 5.85 м

2007 жылғы Еуропалық жабық стадион чемпионаты
Бирмингем, Ұлыбритания
2-орын
Pentathlon 4927 ұпай

Әлем чемпионаты
Осака, Жапония
3-орын
Heptathlon 6510 ұпай

2008 жылғы Әлем жабық стадион чемпионаты
Валенсия, Испания
2-орын
Pentathlon 4852 ұпай

Жазғы Олимпиада ойындары
Пекин, Қытай
3-орын
Heptathlon 6517 ұпай
3-орын
4×400 м эстафета 3:22.68