Кіріспе
Британдық спринтер, спортшы Аллан Уиппер Уэллс (3 мамыр 1952 жылы туған) – шотландтық бұрынғы жеңіл атлетикалық спринтер. 1980 жылғы Мәскеуде өткен жазғы Олимпиада ойындарында 100 метрлік жүгіруде Олимпиада чемпионы атанды. 1981 жылы IAAF Алтын спринті мен IAAF Әлем кубогында алтын медаль жеңіп алды. Ол үш мәрте Еуропа кубогының алтын жүлдегері де болды. Уэллс Шотландия құрамында Достастық ойындарында бірнеше мәрте жүлдегер атанды, 1978 жылғы ойындарда екі алтын медаль жеңіп алды, ал 1982 жылғы ойындарда 100 метр және 200 метрлік спринтте қос жүлде алды. Сондай-ақ, Уэллс 1978, 1979, 1980, 1981, 1982, 1983 және 1984 жылдары 100 метрлік қашықтағы ең жылдам британдық нәтижелерді көрсетті.
the athlete
Allan Wipper Wells (born 3 May 1952) is a Scottish former track and field sprinter who became the 100 metres Olympic champion at the 1980 Summer Olympics in Moscow. In 1981, he was both the IAAF Golden Sprints and IAAF World Cup gold medallist. He is also a three time European Cup gold medallist. He was a multiple medallist for Scotland at the Commonwealth Games, winning two golds at the 1978 Commonwealth Games and completing a 100 metres/200 metres sprint double at the 1982 Commonwealth Games. Wells also recorded the fastest British 100/200 times in 1978, 1979, 1980, 1981, 1982, 1983 and 100 m in 1984.
Ерте жылдары және қашықтыққа секіру
Эдинбургте туған Уэллс Фернисайд бастауыш мектебінде, содан кейін Либертон орта мектебінде оқыды. 15 жасында мектепті бітіріп, инженерлік оқуға түсті. 1974 жылы Шотландияның үй ішіндегі ұзық секіру чемпионы атанды.
Қауымдастық және Еуропалық спринт атақтары
1976 жылы ол спринт жарыстарына назар аудара бастады. 1977 жылы ол Аматорлық жеңіл атлетика қауымдастығының (AAA) жабық 60 метрлік жарысында жеңіске жетіп, алғашқы шотландиялық ашық спринттен жеті рет жеңіске жетті. 1978 жылы оның нәтижелері мен жеңістері одан әрі жақсарды. Гейтсхедте 10.29 секунд көрсетіп, Дон Кварри мен Джеймс Санфордты жеңіп, жаңа британдық рекорд орнатты, сондай-ақ Ұлыбританияның 100/200 метрлік чемпионатында жеңімпаз атанды. Канаданың Альберта штатындағы Эдмонтон қаласында өткен Ұлттар Достастығы ойындарында 200 метрде алтын, 100 метрде күміс медаль жеңіп алды. Бұл сәттілік 1979 жылы Италияның Турин қаласында өткен Еуропа кубогында 200 метрлік жарысты жеңіп, өз жерінде жаңа әлем рекордшысы Пьетро Меннеаны жеңіп, 100 метрлік жарыста 3-орынды иеленді.
This success continued in 1979, when he won the European Cup 200 metres in Turin, Italy, beating the new world record holder Pietro Mennea on his home ground; he also finished 3rd in the 100 metres.
1980 Олимпиадалық табыстар мен Кобленцтегі жекпе-жек
1980 жылғы маусымның басында Уэллс ААА-ның 100 метрлік жарысында жеңіске жетті, содан кейін 1980 жылғы Мәскеу Олимпиадасына дайындықты аяқтау үшін Лазурь жағалауына барды. Ол ешқашан старттық блоктарды қолданған емес, бірақ ереже өзгерген соң Мәскеу Олимпиадасында оларды қолдануға мәжбүр болды. Ол бұқаралық ақпарат құралдарының барлық сұраныстарын қабылдаудан бас тартты. Уэллс сол кезде 28 жасында, 83 күнінде 100 метрде Олимпиада чемпионы атанған ең үлкен жастағы спортшы болды. 200 метрлік финал да тартысты болды. Уэллс Пьетро Меннеадан кейін күміс медальді жеңіп алды, ол оны 0,02 секундқа озып кетті; Уэллс 200 метрде де екінші орынды иеленді.
Содан кейін ол Берлиндегі «IAAF Golden sprints» жарысын жеңіп алды, бұл сол жылы әлемдегі ең көрнекті спринт жарысы болды. 100 метрде француз Герман Панзодан 0,01 секундқа екінші орынға ие болса, 200 метрде үздік төрт американдық спринтер – Мел Латтани, Джефф Филлипс, Стэнли Флойд, Стив Уильямс, сондай-ақ канадалық Бен Джонсонды 100/200 (10.15/20.15, 200 метрде желдің көмегімен) жеңіп, Уэллс жарысты жалпы есеп бойынша 30.30 секундпен аяқтады. Уэллс Римдегі IAAF Әлем кубогінде 100 метрге жүгіруде жеңіске жетіп, Карл Льюисті жеңді; содан кейін ол Әлем кубогінде 200 метрде 20.53 секундпен екінші орынды иеленді. Кейін ол Бельгияның Брюссель қаласында өткен Мемориал Ван Дамм жарысында 200 метрді 20.26 секундқа жеңіп, Мел Латтани мен Стэнли Флойдты тағы да жеңді.
Кейінгі спринт карьерасы
1982 жылы Австралияның Квинсленд штатындағы Брисбен қаласында Уэллс тағы екі Комонвелт ойындарының жүлдесін жеңіп алды: 100 метрде (желдің көмегімен 10.02 секунд), содан кейін 200 метрде, ал эстафетада қола медаль иеленді. Сирек кездесетін тең түсу нәтижесімен ол 20.43 секундта 200 метрде Англияның Майк Макфарлейнімен бірге жеңіске жетті. 1983 жылы Лондонда өзінің бұрынғы қарсыласы Пьетро Меннеаны 20.72 секундпен жеңіп, үшінші Еуропа кубогын ұтты, сондай-ақ 100 метрде екінші орын алды. Ол Хельсинкидегі IAAF әлем чемпионатында 100 және 200 метрлік спринттердің финалдарында 4-орынды иеленді. 32 жасында 1984 жылғы Лос-Анджелес Олимпиадасында 100 метрлік жартылай финалға өтті және финалда 7-орын алған эстафета командасының құрамында болды. Уэллс 1985 жылдың көп бөлігін жарақатпен өткізді. 1986 жылы Эдинбургте өткен Комонвелт ойындарына қатысуға мүмкіндік алмады, себебі Шотландиядағы іріктеу сынақтарына қатыспады. Алайда, 5 тамызда Гейтсхедте ол Комонвелт ойындарының 100 және 200 метрлік чемпиондары Бен Джонсон мен Атли Махорнды жеңіп шықты. Гейтсхедте Уэллс қазіргі кезде кең таралған Lycra жүгіру шорттарын кигені үшін көп назар аударды. Бұл шорттар оған «Сиқыршының Уилсоны» (комикстегі кейіпкер) деген лақап есім беруге себеп болды. Соның нәтижесінде Уэллс Штутгартта өткен Еуропа чемпионатында 100 және 200 метрлік финалдарда 5-орын алды. Ол сондай-ақ 1986 жылдың соңында Кристалл Паласта Линфорд Кристиді 100 метрде 10.31 секундпен жеңді. Оның соңғы жеңістерінің бірі – 1987 жылы Инвернесс Хайленд ойындарында 100 және 200 метрлік екі жүлделі бәйгеде жеңіске жеткені болды. 1987 жылы ол 10.28 секунд көрсетіп, Римдегі әлем чемпионатына жолдама алды, бірақ жарақат алды. Кейінгі карьерасында көптеген жарақаттармен күрессе де, 30 жасына келгенге дейін зейнеткерлікке шыққанға дейін ірі чемпионаттарда барлығы 18 медаль жеңіп алды.
He then finished 4th in both the 100/200 sprint finals at the IAAF World Championships in Helsinki. At age 32, he reached the 100 m semi finals at the 1984 Los Angeles Olympics, and was a member of the relay team that finished 7th in the final. Wells missed most of 1985 with injury. He was not selected for the Commonwealth Games in Edinburgh in 1986, as he had failed to compete at the Scottish trials. However, on 5 August at Gateshead, he beat both Ben Johnson and Atlee Mahorn , the respective Commonwealth 100 m and 200 m champions. Wells gained additional attention at Gateshead for being the first to be seen sporting the now common Lycra running shorts. The sight of these led to him being dubbed Wilson of the Wizard (a comic book character). Wells was consequently selected for Stuttgart in the European championships, coming fifth in both the 100 m and 200 m finals. He also had a victory against Linford Christie at Crystal Palace at the end of 1986 in 100m at 10.31. One of his last victories was winning the Inverness Highland Games 100/200 double in 1987. In 1987 his best time was 10.28 and he qualified for the Rome World Championships but he
was injured. Although his later career was plagued by repeated back injuries, he still won a career total of 18 medals at major championships before retiring in his mid 30s.
Жарыспен айналысудан шыққаннан кейін
1982 жылдан бері Уэллс әйелі Маргомен Суррейде тұрып келеді.
Құрметтер мен марапаттар
Уэллс 1982 жылы туған күніне орай атлетикаға қосқан үлесі үшін Британ империясы орденінің мүшесі (MBE) атағымен марапатталды. Ол сондай-ақ Эрик Лидделл және Уиндхам Халсуэлл (екі басқа шотландтық Олимпиада чемпиондары) қатарында Шотландия спорттық даңқ залына енгізілді. Уэллс 2014 жылғы Достастық ойындарының Королева эстафетасын алғашқы болып ұстады, 2013 жылдың қазан айында Лондондағы Бэкингем сарайынан эстафетаны алып жүрді. 2014 жылдың шілдесінде Уэллс әйелі Маргомен бірге Эдинбург Нейпир университетінен ғылым докторының құрметті дәрежесін алды.