Жылан түрі: Дала жыланы және оның ерекшеліктері

Кіріспе

Жылан түрлері

Шөпті жылан (Natrix natrix), кейде сақиналы жылан немесе су жылан деп аталады, – Еуразияда таралған, жартылай сулық, уы жоқ колюбридтер отбасына жататын жылан. Ол көбінесе су жағасында кездеседі және негізгі қорегі – қосмекенділер.

Тарату

Шөпті жылан Еуропаның негізгі бөлігінде кеңінен таралған, орта Скандинавиядан оңтүстік Италияға дейін қоныстанған. Ол сондай-ақ Таяу Шығыста және Солтүстік-Батыс Африкада да кездеседі. Ұлыбританиядағы шөпті жыландар бұрын N. n. helvetica түршесіне жатады деп есептелген, бірақ қазір олар жолақты шөпті жылан – Natrix helvetica деп жіктелді. Ұлыбританиядағы N. natrix тіркелген кез келген жазбалар енді импортталған мысалдардан алынған деп саналады.

Тамақтандыру

Шөпті жыландар негізінен қосмекенділермен қоректенеді, әсіресе жалпы бақа мен дала бақасы, бірақ кейде құмырсқалар мен дернәсілдерді де жейді. Тұтқындықтағы жыландар қолмен ұсынылған жер құрттарын жегені байқалған, бірақ өлі азықтарды ешқашан алмайды. Жылан олжаны белсенді түрде іздейді, көбінесе су жағасында, көру және иіс сезу қабілеттерін пайдаланады (Джекобсон мүшесі арқылы). Олар тірі олжаны тұншықтырмай жұтады. Көбінесе ашық орман және "шекаралық" жерлер, мысалы, егістік шеттері мен орманды алқаптар оларға қолайлы мекендейді, себебі мұндай жерлер жеткілікті пана береді, сонымен қатар күнге күю арқылы дене температурасын реттеуге мүмкіндік туғызады. Көл жағалары да жақсы көріледі және осы құпия түрді мұндай аймақтарда байқау ықтималдығы жоғары болғандықтан, олардың көлдер мен сумен байланысты екендігі туралы түсінік қалыптасқан. Шөпті жыландар, көптеген бауырымен жорғалаушылар сияқты, жылулық ортаның ықпалында болады және қыста суық тимейтін жерлерде жасыруы керек. Сондықтан олар әдетте қысты жер астында өткізеді, онда температура салыстырмалы түрде тұрақты болады. Осы кезде ауыздан және мұрыннан қан (автогеморрагия) бөліп шығаруы мүмкін. Қорғаныс мақсатында ысқырынып, аузын ашпай шабуылдайтын агрессивті мінез-құлқыны көрсетеді. Қорғаныс үшін сирек шағады және улы тістері жоқ. Қолға түскен кезде асқазанның ішіндегісін құсып шығарады. Шөпті жыландар денесінің алғы бөлігін көтеріп, басын және мойнын жалпақтап, кобраның қапшығына ұқсататын сирек кездесетін қорғаныс әрекетін көрсетеді, бірақ шөпті жыландар мен кобралардың географиялық ареалдары көбінесе қиылыспайды. Дегенмен, қазба жұмыстарынан алынған мәліметтер бойынша, жойылған еуропалық кобра Naja romani Франция, Германия, Австрия, Румыния және Украинадағы миоцендік шөгінділерде кездесетіні анықталды, бұл Natrix түрлерімен, соның ішінде жойылған Natrix longivertebrata түрлерімен қатар өмір сүргенін көрсетеді. Бұл шөпті жыланның кобраларға еліктеуі – ежелгі мінез-құлық екенін көрсетеді, бірақ ол Африкаға қыста көшіп бара жатқан және онда кобралармен кездесетін жыртқыш құстардан қорғануға көмектесуі мүмкін.

Grass snakes mainly prey on amphibians, especially the common toad and the common frog, although they may also occasionally eat ants and larvae. Captive snakes have been observed taking earthworms offered by hand, but dead prey items are never taken. The snake will search actively for prey, often on the edges of the water, using sight and sense of smell (using Jacobson's organ). They consume prey live without using constriction. The preferred habitat appears to be open woodland and "edge" habitat, such as field margins and woodland borders, as these may offer adequate refuge while still affording ample opportunity for thermoregulation through basking. Pond edges are also favoured and the relatively high chance of observing this secretive species in such areas may account for their perceived association with ponds and water. Grass snakes, like most reptiles, are at the mercy of the thermal environment and need to overwinter in areas which are not subject to freezing. Thus, they typically spend the winter underground where the temperature is relatively stable. when they may also secrete blood (autohaemorrhage) from the mouth and nose. They may also perform an aggressive display in defence, hissing and striking without opening the mouth. They rarely bite in defense and lack venomous fangs. When caught they often regurgitate the contents of their stomachs. Grass snakes display a rare defensive behavior involving raising the front of the body and flattening the head and neck so that it resembles a cobra's hood, although the geographic ranges of grass snakes and of cobras overlap very little. However, the fossil record shows that the extinct European cobra Naja romani occurs in Miocene aged strata of France, Germany, Austria, Romania, and Ukraine and thus overlapped with Natrix species including the extinct Natrix longivertebrata, suggesting that the grass snake's behavioral mimicry of cobras is a fossil behavior, although it may protect against predatory birds which migrate to Africa for the winter and encounter cobras there.

Қорғау және қауіптер

Бұл түрдің әртүрлі жыртқыштары бар, оның ішінде қарғалар, лелектер, сұрғындар және басқа да жыртқыш құстар, түлкілер мен үй мысығы. Данияда ол қорғалады, себебі 1981 жылы барлық бес түрдегі бауырымен жорғалаушылар қорғауға алынды. Олардың екеуі аса қауіпті түрлерге жатады: N. n. cetti (Сардиния шөп жыланы) және N. n. schweizeri. Бұрын оларды жиі үй жануары ретінде ұстаған, көбінесе ерлі-зайыптылардың төсегінің астында немесе ошақтың жанындағы арнайы орында ұстаған. Дәстүр бойынша, жыландар қолмен берілген тамақты жеген. Литва мен Латвия христиан дініне өткеннен кейін де шөп жыланының мифологиялық мәні сақталды. Христиан дінінде жылан зұлымдықтың символы болғанына қарамастан, Латвия мен Литвада XIX ғасырдың соңына дейін шөп жыландарын өлтіру үлкен бақытсыздыққа әкелуі немесе жараланған жылан кінәліге кек алады деген халықтық сенімдер болған. Ежелгі Балтық сенімдерінде шөп жыландары үй рухтары саналған, сондықтан әр үйдің астында жылан (тұрғындарға таныс немесе беймәлім) бар деген наным болған; егер ол үйден кетсе, үй өртеніп кетеді. Латвиялық халық мақалдарында «Шөп жыланын өлтірген, бақытын өлтіреді» және «Күн шөп жыланының өлігін көрсе, 9 күн бойы жылайды» деген сөздер жиі кездеседі. Осы дәстүрлерге негізделген көрнекті әдеби шығармаларға литвалық халық ертегісі «Егле – Жыландар патшайымы» (Eglė žalčių karalienė) және латыш халық ертегісі «Жыланның келіні» (Zalkša līgava) жатады. Бұл шығармаларда Балтық мифологиясындағы тағы бір ортақ тақырып көтеріледі: шөп жыландары тәж киеді (шөп жыланының сары дақтарына назар салыңыз) және алтын тәж киетін жыландар патшасы бар. Кейбір нанымдар бойынша, жыландар патшасы жыл сайын ауысады; ол көктемде тәжін түсіреді, ал қалған жыландар оны үшін күреседі (мүмкін, шөп жыландарының көбейе беруімен байланысты). Бүгінде латыштар мен литвалықтардың көптегені үшін шөп жыланы үйге береке әкеледі. Бір дәстүр бойынша, жыланның мекеніне жақын жерге сүт толы ыдыс қойылады, бірақ шөп жыландарының сүт ішкеніне ешқандай дәлел жоқ. 19-шы және 20-шы ғасырлардағы романтикалық ұлтшылдықтың ықпалымен, Латвияда шөп жылан мотивтері білім мен даналықтың символына айналды және әскери, халықтық би тобындағы логотиптер мен белгілерде жиі қолданылады. Оларды Лильварде белдеуінде де кездестіруге болады. Шөп жыланы Литвадағы Ромува жаңа пұтқа табынушылар қозғалысының маңызды символдарының біріне айналды.

The species has various predator species, including corvids, storks, owls and perhaps other birds of prey, foxes, and the domestic cat. In Denmark it is protected, as all five species of reptiles were protected in 1981. Two of the subspecies are considered critically endangered: N. n. cetti (Sardinian grass snake) and N. n. schweizeri. It was frequently kept as a pet, living under a married couple's bed or in a special place near the hearth. Supposedly, snakes ate food given to them by hand. After the Christianization of Lithuania and Latvia, the grass snake still retained some mythological significance. In spite of the serpent's symbolic meaning as a symbol of evil in Christianity, in Latvia and Lithuania there were various folk beliefs, dating even to the late 19th century, that killing grass snakes might bring grave misfortune or that an injured snake will take revenge on the offender. The ancient Baltic belief of grass snakes as household spirits transformed into a belief that there is a snake (known or not to the inhabitants) living under every house; if it leaves, the house will burn down. Common Latvian folk sayings include "who kills a grass snake, kills his happiness" and "when the Saulė sees a dead grass snake, she cries for 9 days". Well known literary works based on these traditions include Lithuanian folk tale Eglė the Queen of Serpents (Eglė žalčių karalienė) and the Latvian folk fairytale "The grass snake's bride" (Zalkša līgava). These works include another common theme in Baltic mythology: that grass snakes wear crowns (note grass snake's yellow spots) and that there is a king of snakes who wears a golden crown. In some traditions the king of snakes changes every year; he drops his crown in spring and the other snakes fight for it (possibly based on the mating of grass snakes). Today grass snakes hold a meaning of house blessing among many Latvians and Lithuanians. One tradition is to put a bowl of milk near a snake's place of residence, although there is no evidence of a grass snake ever drinking milk. Driven by late 19th century and 20th century Romantic nationalism, grass snake motifs in Latvia have gained a meaning of education and wisdom, and are common ornaments in the military, folk dance groups and education logos and insignia. They are also found on the Lielvārde Belt. The grass snake has also become one of the main symbols of the Lithuanian neo pagan movement Romuva.

Римдік

Вергилий б.з. дейін 29 жылы жазған «Георгикалар» (III кітап, 425-439 жолдар) еңбегінде шөп жыланын Калабрияның батпақтарында тіршілік ететін, бақалар мен балықтарды жейтін үлкен, қорқыныш тудыратын жылан деп сипаттайды.