Кіріспе

"Немістер" (кейбір нұсқаларында "Өрт сұрғысы" деп аталады) – BBC комедиялық сериалы "Фолти мұнарасының" алтыншы бөлімі. Эпизодта, миға соққы салғаннан кейін, Базил Фолти Батыс Германиядан келген қонақтарға қызмет етеді. "Олар немістер! Соғыс туралы ештеңе айтпаңдар" деп ескертуіне қарамастан, ол өзінің-ақ кеңесін ұмытып, қайта-қайта бұзады. Оның неміс халқына қарсы сезімдерінің күшті шабуылы Адольф Гитлерді әйелдерге арналған бимен пародизациялауға дейін жетеді. Немістер алғашқыда қатты қынжылды, бірақ соңында Базил Фолти мен майор Гоуэн сияқты екі дүниежүзілік соғыста олардың ата-бабаларын қалай жеңгендері туралы ойға келеді.

Сюжет

Сибил бірнеше күн ауруханада болып, Базильге қонақүйінде орындауы тиіс бірнеше тапсырманы жүктеді, соның ішінде қажетті өрттен қорғану жаттығуын өткізуді және қаздың басын ілуді. Қонақүйде Базиль Бірінші дүниежүзілік соғыстың ардагері, майор Гоуэнмен әңгімелеседі. Майоры крикет туралы әңгіме айтады, оның комикалық мәні – оның нәсілшіл сөздерді жоққа шығарғандай болып, бірақ оларды басқасына ауыстыруы ("үндістер "негрлер" емес, үндістер "вогтар""). Майоры сондай-ақ Базиль оған ертең неміс тобы келетінін айтқанда, неміске қарсы сезімін білдіріп, қынжылады. Базиль Мануэльмен бірге қаздың басын ілмекке тырысқанда бірнеше рет қиын жағдайға түседі, соның ішінде Сибилдің оны еске түсіретін көптеген қоңыраулары болады. Бір кезде ол қаздың басын қонақүйдің стойкасында қалдырып, балға іздеп кетеді, сол кезде Мануэль стойканың артында ағылшын тілін жаттығады, бұл таң қалған майор Гоуэнды қаздың басы сөйлей алады деп ойлауға мәжбүр етеді. Келесі күні таңертең Базиль сәтті бас іледі. Сибилдің тағы бір қоңырауынан кейін Базиль өрттен қорғану жаттығуын бастауға дайындалады, бірақ өрт дабылы мен қарақшылық дабылы арасында шатасу тудырады (өрт дабылы қарақшылық дабылынан "жарты тон жоғарырақ"). Жағдай одан да нашарлайды, өйткені Мануэль ас үйде өрт шығарып, дабыл қағылады, бірақ Базиль бұл туралы білмей, қонақтарға бұл тек жаттығу екенін айтады. Дабыл қосылғаннан кейін, ол өрт сөндіргішті өртке қолдануға тырысады, ол жарылып, оның бетіне шашырайды, оны соқыр етеді. Мануэль ас үйден шығып, Базильге көмектесуге тырысады, бірақ оны қателікпен ыдыспен есінен танып қалады. Базиль миы шайқалып, ауруханада оянады, ал Сибил доктор Финнге Базиль қонақүйді жалғыз басқара алмайтынын айтады. Базиль жасырын түрде шығып, неміс қонақтарын қарсы алу үшін Фоулти Тауэрсіне уақытында оралады. Барлығына "соғыс туралы айтпаңыз" дегеніне қарамастан, өзінің жек көрушілігі мен ми шайқалуынан туындаған саналық шатасудың салдарынан Базиль олардың кешкі асқа тапсырыс алғанда екінші дүниежүзілік соғыс туралы көптеген сілтемелер жасайды және олармен дауласа бастайды, нацистік Германияны айыптап, жиі Адольф Гитлер және басқаларды еске алады. Поли ауруханаға хабарласып, Базильдің мінез-құлқы туралы ескертеді. Немістердің бірі жылап жатқанда, Базиль британдық әуе күштерінің неміс қалаларына жасаған бомбалау шабуылдары туралы және Адольф Гитлер туралы дөңгелектеп айтады. Доктор Финн тыныштандыратын егумен келеді, бұл Базильді қашуға итермелейді, Мануэль де оның артынан қуады. Бірақ Базиль қаздың басын ілген қабырғаға соғылып, ол қайтадан есінен танып, Мануэльдің басына түседі. Таң қалған немістердің қарауында майор Гоуэн шығып, әлі де сөйлейтін қаздың басы деп ойлаған адаммен әңгімелеседі. Немістер басын шайқап, таңғалып тұрады, содан кейін біреу қатты дауыстап: "Олар қалай жеңді?" деп сұрайды.

Өндіріс

Бұл эпизодтың ішкі түсірілімдері 1975 жылғы 31 тамызда BBC Телевизиялық орталығының TC6 студиясында көрермендер алдында жазылды. Бұл қонақ үйдің сыртқы көрінісімен басталмаған жалғыз эпизод болды. Оның орнына, Бренттегі Нортвик Парк ауруханасының сыртқы түсірілімі пайдаланылды. Мануэль асханадағы өртті сөндіруге тырысқанда өрт сөндірушілер дайын күйде болды. Бірақ, келесі кадрда Мануэль Базильді өрт туралы ескерту үшін шыққанда, оның қолына екі химиялық зат қосылып, түтін шығарды. Репетиция мен түсірілім барысында бұл заттар оның киімдеріне сіңіп, Эндрю Сакстың қолы мен арқасына екінші дәрежелі химиялық күйіктер келтірді.

Мәдени әсері

1997 жылы "Немістер" эпизоды "TV Guide" журналының барлық уақыттардағы ең үздік 100 эпизоды тізімінде 12-орынды иеленді. Осы эпизод "Соғыс туралы айтпаңыз" деген фразаны кеңінен танымал етті. Клис бұл фразаны 2006 жылғы ФИФА әлем чемпионаты үшін әнге айналдырды, бұл Клистің 27 жылдан кейін Базил Фоулти рөлін сомдаған алғашқы реті болды. Фраза Стюарт Феррис пен Пол Бассеттің Германия және басқа да Еуропа елдеріне жасаған саяхаттарын әзілмен баяндайтын кітаптың атауы ретінде де қолданылды. Сондай-ақ, бұл 2006 жылы жарық көрген Джон Рамсденнің 1890 жылдан бергі ағылшын-герман қарым-қатынастарын зерттейтін кітабының атауы және 2005 жылғы Radio 4 арнасының британдықтардың немістерге қатысты көзқарасын зерттейтін деректі фильмі болып табылады. Эпизод 1993 жылы Германияда алғаш көрсетілген кезде ең танымал эпизодтардың бірі болды. 1999 жылы Channel 4 арнасының "100 ең ұлы телемомент" сайысында бұл эпизод 11-орынды иеленді. "Fawlty Towers" сериалын үнемі көрсететін Gold арнасы "Немістер" эпизоды ең танымал болғанымен, ең жақсы эпизод "Коммуникация мәселелері" деп санайды. Empire журналы осы эпизодты барлық уақыттардағы ең ұлы 50 телеэпизод тізіміне енгізді. BBC-нің "The Office" сериалының екінші маусымының бірінші эпизодында Дэвид Брент қағаз өнеркәсібінің өкілін Базил Фоулти рөлінде сомдайды, "Соғыс туралы айтпаңыз" фразасын айтады және Базил қолданған қаз қадамын еліктейді. Америкалық режиссер Мартин Скорсезе осы эпизодты "Fawlty Towers" сериалының өзінің сүйікті эпизоды деп атады.

Дау

"Немістер" атты эпизод сыншылар тарапынан антинеміс сезімдерін қоздыруы мүмкін деп бағаланды. Журналист Марк Лоусон "шоу ағылшын-неміс мәдени түсінігін арттыру үшін ешқашан марапатқа ие болмаса да, Клиз «Фрицке» деген қорқынышты саяси жағынан қолдау көрсетудің орнына, оны комикалық түрде бейнелейді" деген пікірін білдірді. Джон Клиз сыншыларға жауап ретінде бұл эпизодты жазу мақсатының «өткенге көмілген ағылшын Базиль Фольтилерін паш ету» және «британдықтардың Екінші дүниежүзілік соғысқа деген құштарлығын паш ету» екенін айтты. 2013 жылы BBC эпизодтың қайталануынан майордың нәсілдік айыптауларын өңдеді, бұл көрермендердің наразылығын тудырды. BBC өз шешімін қорғады: «Біз Фоулти Тауэрс пен британдық телекомедиясына оның қосқан үлесімен қатты мақтанамыз. Бірақ, ол жасалғаннан бері халықтың көзқарасы күрт өзгерді және эпизодты сағат 19:30-да BBC Two арнасында отбасылық аудиторияға көрсетуге мүмкіндік беру үшін Джон Клизтің басқаруымен келісім бойынша бірнеше шағын өзгерістер енгізуге шешім қабылданды». Алайда, 2013 жылдың 28 маусымында Gold арнасы эпизодты цензурадан өткізбей көрсетті. Эпизод 2020 жылдың 11 маусымында Джордж Флойд наразылықтарынан кейін UKTV стриминг қызметінен алынып тасталды, ал «Фоулти Тауэрс» сериалының қалған эпизодтары қызметте қолжетімді болды. Клиз майордың нәсілдік айыптауларына байланысты эпизодты алып тастауға қарсы болды: «Майор – ондаған жылдардан қалған ескі өкіл болды. Біз оның көзқарасын қолдаған жоқпыз, оны паш еттік. Егер олар мұны түсінбесе, егер адамдар мұны түсінуге тым ақымақ болса, не деуге болады?» 13 маусымда UKTV арнасы эпизодты «жағымсыз мазмұн мен тіл» туралы ескертумен қайта іске қосты.