Кіріспе

Спорттық даулар жөніндегі халықаралық төрелік органы

Спорттық төрелік соты (CAS; , TAS) – спортқа қатысты дауларды төрелік арқылы шешу үшін 1984 жылы құрылған халықаралық орган. Оның бас кеңсесі Швейцарияның Лозанна қаласында орналасқан, ал соттары Нью-Йорк, Сидней және Лозанна қалаларында жұмыс істейді. Олимпиада ойындарының қазіргі қабылдаушы қалаларында уақытша соттар құрылады. Спорттық төрелік жөніндегі халықаралық кеңес (ICAS) сол кезде бірдей құрылды, және екі органның да төрағасы бір адам. ICAS құрамына 20 адам кіреді, ол CAS-тың қаржыландырылуы мен қаржылық есеп беруіне жауапты, сондай-ақ CAS-тың бас директорын тағайындайды.

Құзыреті мен шағымдар

Жалпы алғанда, дауды тараптар арасындағы төрелік келісімде CAS-қа жүгіну қарастырылған жағдайда ғана CAS-қа беруге болады. Дегенмен, Олимпиада хартасының 61-бабына сәйкес, Олимпиада ойындарымен байланысты барлық даулар тек CAS-қа берілуі тиіс, ал барлық халықаралық олимпиада федерациялары (ХОФ) кем дегенде кейбір даулар бойынша CAS-тың құзыретін мойындаған. 2009 жылғы Әлемдік допингке қарсы кодекске сәйкес, барлық қол қоюшылар, оның ішінде барлық халықаралық олимпиада федерациялары мен Ұлттық олимпиада комитеттері допингке қарсы ережелерді бұзу туралы даулар бойынша CAS-тың құзыретін мойындады. 2016 жылдан бастап Олимпиада ойындарында допингке қатысты істерді қарауға маманданған CAS судьяларының допинг бөлімі ХОК-тың тәртіптік комиссиясының орнын басты. Бұл шешімдерге Олимпиада өткізілетін қаладағы CAS-тың арнайы сотына немесе, егер арнайы сот қолжетімді болмаса, тұрақты CAS-қа шағымдануға болады. Допингке қарсы бөлімнің алғашқы отырысында сегіз іс қарастырылды, оның жетісі оның құзыретіне жататын допингке қатысты істер болды. Швейцарияның төрелік ұйымы ретінде CAS шешімдеріне Швейцарияның Федералды Жоғарғы Сотына шағымдануға болады. Төрелік шешімдеріне шағымдану әдетте сәтті аяқталмайды, және істің мәні бойынша бағалау жүргізілмейді, бағалау негізінен рәсімдік талаптар орындалғандығына және шешімнің қоғамдық тәртіпке қайшы келмейтіндігіне негізделеді. 2012 жылға дейін жеті шағым қанағаттандырылды. Осы қанағаттандырылған шағымдардың алтауы рәсімдік сипатта болды. Тек бір рет Федералды Жоғарғы Сот бразилиялық футболшы Матузалемнің ісі бойынша CAS шешімін істің мәні бойынша жоққа шығарды. CAS шешімдеріне Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сотқа шағымдануға болады. Германиялық жылдам конькимен сырғанаушы Клаудия Пехштейн, CAS ісінде допингке байланысты дисквалификацияны алып тастауға сәтсіз тырысқаннан кейін, Германияның Федералды сотына шағымданды, бірақ сот оның ісін қайта қарауға құзыреті жоқ деп шешті. Федералды сот CAS-тың Германия заңнамасына сәйкес төрелік соттың талаптарына сай екенін және төрешілерді таңдау тәсілі мен Швейцарияның Федералды сотына шағымдану мүмкіндігі арқылы CAS-тың тараптардан тәуелсіздігі қамтамасыз етілгенін анықтады. Алайда, бұл шешім Германияның Федералды Конституциялық сотымен күшін жойды, ол істі қайта қарауға бұйырды, ол әлі де жалғасуда.

Тарих

Спорт пен саясаттың өзара байланысы нәтижесінде, бұл орган бастапқыда Халықаралық Олимпиада комитеті (ХОК) президенті Хуан Антонио Самаранч Олимпиада кезінде туындайтын дауларды қарау үшін құрылған. Ол 1984 жылы ХОК құрамында орнатылды. Осыған байланысты, CAS ұйымдық және қаржылық тұрғыдан ХОК-тан тәуелсіздігін арттыру мақсатында реформалар жасады. Бұл реформаның ең маңызды нәтижесі – CAS-тің жұмысын және қаржыландыруын қамтамасыз ету үшін "Спорттық арбитраж жөніндегі халықаралық кеңес" (ICAS) құрылып, ХОК-тың орнын басты. 2004 жылдан бері CAS қараған көптеген жаңа істер кәсіби футбол ассоциацияларындағы трансферлік дауларға немесе допингке қатысты мәселелерге байланысты болды. Спорттық арбитраж соты өзінің бас кеңсесін Бетузи сарайынан Болие сарайының оңтүстік жағына (екі нысан да Лозанна қаласында орналасқан) көшіруді жоспарлап отыр.

ICAS Басқармасы

Тағайындама Аты Ел ICAS/CAS президенті Джон Д. Коутс AC ICAS вице-президенттері Майкл Б. Ленард OLY Тьяса Андре Просенк CAS-тың қарапайым бөлімінің президенті Кароль Малинво Кассациялық арбитраж бөлімінің президенті Корин Шмидхаузер OLY CAS бас директоры Маттье Риб

ICAS мүшелері

Аты Желсіз Абдулла әл-Хаян Тжаса Андре Просенк Антонио Аримани Джон Д. Коутс AC Моя Додд AO Иво Евсебио Моник Джаметти Майкл Б. Ленард ОЛИ Кароль Малинво Ивонн Мокгоро Джулио Наполитано Эллен Норфлиет Микаэль Ренч Дэвид В. Ривкин Патрик Робинсон Коррин Шмидхаузер ОЛИ Трисия С. М. Смит ОЛИ Элизабет Штайнер Ханкин Сюе

Допинг қолдану

2011 жылдың наурыз айында CAS спортшының биологиялық паспорты (ABP) бойынша алғашқы істі қарады, нәтижесінде екі итальяндық велошабандоз Франко Пелизотти мен Пьетро Кауччоли екі жылға жарыстардан шеттетілді. Бұл шешім олардың қан профильдерінен алынған мәліметтерге негізделді. Бұрын, 2009/A/1912 және 1913 нөмірімен тіркелген конькиші Клаудия Пехштейннің ісі де ұқсас негізде қаралып, шешім қабылданған болатын. 2011/2 CAS бюллетенінде АБП бағдарламасын енгізу туралы жазған CAS кеңесшісі Деспина Мавромати екі жағдайдың айырмашылығын былай түсіндірді: CAS, халықаралық федерациялар АБП-ны қабылдағанға дейін, биологиялық маркерлердің динамикалық сақталатын профилі негізінде спортшыны шеттету туралы шешім қабылдаған. 2009/A/1912 және 1913 нөмірімен тіркелген [Pechstein] ісінде, биологиялық деректердегі қанның қалыптан тыс мәндері анықталғаннан кейін, алқа олимпиадалық спортшыны жарыстардан шеттету туралы шешім қабылдады. CAS-тің мәлімдемесіне сәйкес, бұл қалыптан тыс мәндер спортшының айтуынша, зертханадағы қатеден емес, спортшының қанын заңсыз жолмен манипуляциялаудан туындаған. АБП бойынша қабылданған шешімдер мен 2009/A/1912 және 1913 нөмірімен тіркелген іс арасындағы басты айырмашылық – соңғы жағдайда спортшының қан деректері федерация чемпионаттарында алынған сынамадан алынған, ал спортшының одағы жүргізген ресми жүйелі бағдарламадан емес. Сот жарыс алаңындағы шешімдерді өзгертуге құлшынбайды, бірақ шенеуніктердің жаман ниетпен немесе еркіндікпен әрекет еткенін көрсететін нақты дәлелдер болған жағдайларда мұндай шешімдер қабылдануы мүмкін. CAS 2010/A/2090 ісінде CAS алқасы бұл мәселенің себебінің сот құзыретіне емес, төрелік өзін-өзі шектеуге байланысты екенін түсіндірді. 2011 жылдың қазанында 2012 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына қатысты іс бойынша сот Олимпиада хартасының бір бөлігі Дүниежүзілік допингке қарсы кодексті бұзғанын мәлімдеді. "Осака ережесі" допингке қарсы ережелерді бұзғаны үшін кем дегенде алты айға шеттетілген спортшылардың Олимпиада ойындарына қатысуына кедергі келтірді. Кейіннен сот осы шешімді растап, Британдық Олимпиадалық қауымдастығының (BOA) допингке қарсы санкция алған спортшыларды іріктеуге кедергі келтіретін ұзақ жылдар бойы қолданылып келген заңын жойды. Халықаралық Олимпиада комитеті мен BOA да Дүниежүзілік допингке қарсы кодекске ұқсас ереже енгізуді талап етті. 2016 жылдың шілдесінде CAS Ресей Олимпиада комитетінің (ROC) 2016 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына IAAF-тың жаңа бәсекелестік ережелері бойынша тазаланған спортшыларды қоспағанда, жеңіл атлетикадан қатысуға құқығы жоқ екенін растады. Халықаралық Олимпиада комитеті бұл іске қатыспағандықтан, комиссияның мұндай спортшыларға Ресей атынан жарысқа қатысуға рұқсат беруі, оларға тәуелсіз түрде бәсекеге қатысуға рұқсат беруі немесе қатысудан толығымен бас тартуы туралы шешім қабылдауға құқығы жоқ деп шешті. Арыз берушілер IAAF Competition ережесінің 22.1(a) ережесінің ұлттық федерацияны (RusAF, бұрынғы ARAF) тоқтата тұру туралы және 22.1A ережесінің спортшылардың спорттық федерациялардан шеттетілуіне қатысты жарамдылығы мен орындалуына дау көтерді. Комиссия бұл ережелердің екеуі де санкция ретінде қарастырылмайтынын анықтады және осы және басқа да себептер бойынша олар Дүниежүзілік допингке қарсы кодекске сәйкес келеді. Комиссия жаңа 22.1A ережесін сынға алудың нәтижесіз екенін атап өтті, өйткені ереже Ресейден келген спортшыларға қатысуға жаңа мүмкіндік бергендіктен, сәтті сын басқа спортшыларды емес, ереже бойынша жарамды спортшыларды шеттетуге әкелер еді. Комиссия спорттық дауларға эстоппл қағидатын қолдану мәселесін қарастырмады, өйткені бұл жағдайда талаптардың орындалмағанын анықтады. Сонымен қатар, жеке шешіммен, алқа 67 ресейлік спортшының 2016 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында "тарапсыз спортшылар" ретінде қатысуға өтініш беруден бас тартқан IAAF шешімдеріне қарсы шағымдарын қабылдамады. Халықаралық Паралимпиадалық Комитет (ХПК) Макларен баяндамасының қорытындыларына байланысты Ресейді 2016 жылғы жазғы Паралимпиада ойындарынан шеттету туралы шешім қабылдады. Ресей Паралимпиада Комитетінің (ҚХР) шеттетуге қарсы арызын CAS 23 тамызда қабылдамады. Сот бұл шеттету IPC ережелеріне негізделгенін анықтады және ол "жағдайға қарай тепе-тең" екенін мәлімдеді. Комиссия спортшылардың құқықтары туралы шешім қабылдамағанын атап өтті. Өзінің негізделген шешімінде комиссия бұл мәселені толық түсіндіріп, ҚХР-дан келген спортшыларға тигізетін зиянды салдарлар ұйымның заңды жауапкершілігінен босату үшін себеп бола алмайтынын мәлімдеді. Комиссия Халықаралық Олимпиада Комитетінің (ХОК) шешімі IPC шешіміне әсер етуі керек деген талапты қабылдамады, ұйымдардың жеке харталары мен ережелері бар екенін атап өтті. IPC сондай-ақ халықаралық федерация ретінде әрекет ететіндіктен, сот RWF мен IWF арасындағы іске сілтеме жасады, онда CAS ұқсас шеттетуді қолдады. 2017 жылдың соңында ХОК 2014 жылғы қысқы Олимпиада ойындарынан көптеген ресейлік спортшылардың нәтижелерін күштен шығарды. Спортшыларға болашақ ойындардан өмір бойына шеттетілу де берілді. CAS 42 шағымды тіркеді, олардың 39-ы 2018 жылғы қысқы Олимпиада ойындарына дейін қаралып бітті. 28 спортшы үшін комиссия ХОК ұсынған дәлелдер ереже бұзуларын анықтау үшін жеткіліксіз екенін анықтады. Қалған 11 істе шеттету күшінде қалды, бірақ тыйым 2018 жылғы Олимпиада ойындарымен шектелді. Комиссия өзінің мандаты жеке істермен шектелгенін нақтылады. Бұл іс Пхёнчханға қатысатын ресейлік спортшылардың мәртебесіне әсер етпеді. ХОК 28 спортшының шағымдары толығымен қанағаттандырылған шешімге қатысты өкініш білдірді, дәлелдеу деңгейі бұрынғы CAS шешімдерімен үйлеспейтінін мәлімдеді. ХОК санкциялардың алынуы 28 спортшыны 2018 жылғы Олимпиада ойындарына шақыруға жеткілікті себеп емес екенін де мәлімдеді. ХОК негізделген шешімді алғаннан кейін өзінің мүмкіндіктерін қарастыратынын айтты. CAS шешіміне жауап ретінде доктор Григорий Родченковтің адвокаты Джим Уолден бұл шешім Ресейге қарсы санкцияларды "қорлап" көрсеткенін мәлімдеді. 2018 жылы Дүниежүзілік допингке қарсы агенттік (WADA) ФИФА перулік құрама командасының капитаны Паоло Геррероға салған шеттетуді азайтқаннан кейін CAS-ке шағым түсірді. Герреро Аргентинаға қарсы Әлем Кубогының іріктеу ойынынан кейін, құрамында бұл зат бар шай ішкеннен кейін кокаинға оң сынақтан өтті. Герреро бастапқыда он екі айға шеттетілді, бірақ бұл ФИФА апелляциялық комитетімен кейіннен жартысына дейін азайтылды. WADA өз кезегінде CAS-ке шағым түсірді, және олар 2018 жылдың мамырында он төрт айлық тыйым салды, Геррероның 2018 жылғы ФИФА Әлем Кубогын өткізіп жіберуіне себеп болды. CAS допингке қарсы ережелерді бұзу фактісін растады, бірақ Геррероның затты қабылдау арқылы өнімділігін арттыруға тырысқан жоқ екенін де мойындады. Комиссия ойыншының кейбір кінәсі немесе салмағы болғанын ескерді, тіпті ол айтарлықтай болмаса да, және ол ADRV жасауына жол бермеу үшін шаралар қабылдауы мүмкін еді.

2016 жылғы жазғы Олимпиада ойындары

2016 жылғы Олимпиада ойындары үшін арнайы құрылған сот 3 тамызға дейін 18 істі тіркеп, ашылу салтанатына екі күн қалғанда рекордты жаңартты. Істердің 11-і Макларен есебінде құжатталған, мемлекеттік демөөршілікпен допинг жасау туралы айыптауларға байланысты ресейлік спортшыларға қатысты түрлі шектеулермен байланысты болды. Ойындар аяқталған кездегі істердің жалпы саны 28-ге жетті, оның 16-сы ресейлік спортшылардың қатысу құқығына қатысты. Арнайы соттың жеке алқасы Халықаралық есу федерациясының (FISA) 17 спортшының қатысуын қабылдамауында 24 шілдедегі ХОК шешімінде белгіленген қатысу критерийлерін дұрыс қолданғанын анықтады. Алқа бұрынғы шешімдерге сілтеме жасап, «Осака ережесі» және BOA заңнамасын қарастырды. Алқа ХОК шешімін ресейлік спортшыларға қатысты ХААФ шешімімен салыстырып, ХОК-тің ХААФ-тан өзгешелігі, бұрын допингке қатысты айыпталған спортшыларды қатысуға жібермейтінін, бұл табиғи әділеттілік принциптерін бұзатынын атап өтті. Осыған ұқсас қорытынды жүзуші Юлия Ефимованың ісінде де болды, ол кейін Олимпиада ойындарында өнертапқыш болды және медаль жеңіп алды. Каноэшілер Наталья Подольская мен Александр Дьяченко және есуші Иван Баландиннің істері бойынша алқалар өтініштерін қабылдамады, 24 шілдедегі ХОК шешімінің ресейлік спортшылардың кінәсіздігіне қатысты презумпцияны жойған бөлігін қолдады. Баландин ХОК шешімінің заңдылығын, ал Подольская мен Дьяченко оның қолданылуын ғана даулады. Баландиннің ісін қараған алқа, ХОК шешімінің екінші параграфындағы, Макларен есебінде фигуралаған адамдардың Олимпиада ойындарына қатысуға құқығы жоқ екенін белгілейтін норманы жоюға негіз жоқ деп тапты. Алқа шешімнің кінәлілік презумпциясын орнататынын, бірақ бұл презумпцияны жеке спортшылар жоққа шығара алатынын атап өтті. Үш спортшының барлығы Макларен есебінде сипатталған «Жоғалып кететін оң әдістеме» арқасында пайда көргендігі анықталды және осылайша ХОК шешімінің қатысу критерийлерін орындамады. Алқалар спортшылардың бұл презумпцияны жоққа шығаруы үшін қандай дәлелдер қажет екені туралы әртүрлі пікірде болды.

Басқа жағдайлар

2015 жылдың шілдесінде спорттағы жынысты анықтау мәселесіне қатысты іс бойынша CAS аралық төрелік шешім шығарды, ол IAAF қолданып келген, гиперандрогенизммен күресетін спортшылардың кәсіби әйелдер арасындағы жарыстарға қатысуға жарамдылығын анықтайтын ережелерді тоқтатты. Ережеде тестостерон деңгейі 10 нмоль/л-ден жоғары спортшылардың әйелдер санатында бәсекелесуге құқығы жоқ екендігі көрсетілген. Үндістандық спринтер Дюти Чанд осы ережеге наразылық білдірді. Төрелік алқа IAAF-қа аралық шешім шығарылғаннан кейін екі жыл ішінде спорттық көрсеткіштер мен жоғары тестостерон деңгейі арасындағы байланысты ғылыми тұрғыдан дәлелдеуді талап етті. Бұл мерзім тараптардың келісімімен CAS-пен екі айға ұзартылды. 2018 жылдың қаңтар айында CAS істі алты айға тоқтатты және IAAF-тан даулы ережелерді Чандтың жарыстарына әсер етпейтін жаңа ережелермен алмастыру ниеті бар-жоғын нақтылауды сұрады. Егер IAAF ережелерін өзгертетін болса, іс тоқтатылар еді. Алғашқы ереже күшін жойған күйде қалды. 2019 жылы CAS интерсекс спортшыларға қатысты IAAF-тың жаңа ережелерін бекітті, онда белгілі бір интерсекс ерекшеліктері бар спортшылар әйелдер арасындағы жарыстарға қатысу үшін тестостерон деңгейін төмендетуі керек. 2006 жылы сот Гибралтардың УЕФА-ға қосылу өтінімінің негізді екенін растады, осылайша ұйымды оған уақытша мүшелік беруге мәжбүр етті. Алайда, келесі УЕФА конгресінде Испанияның ықпалымен Гибралтар көп дауыспен қабылданбады, бұл CAS шешімін елемеді. Гибралтар 2013 жылы УЕФА-ның толыққанды мүшесі атанды. 2016 жылдың мамырында CAS Гибралтардың ФИФА-ға мүшелікке қабыл алынбауына қатысты шағымын ішінара қанағаттандырды. Сот ФИФА-ға мүшелік беруден бас тартты, бірақ ФИФА-ға мүмкіндігінше тезірек толық мүшелік беруі керек деп тапты. Гибралтар сол айдың соңында өткен ФИФА конгресінде мүшелікке қабылданды. 2010 жылы Ирландия Футбол қауымдастығы (IFA) (Солтүстік Ирландия қауымдастығы) FIFA Ирландия Футбол қауымдастығына (FAI) (Ирландия Республикасы қауымдастығы) Республикаға қандық байланысы жоқ Солтүстік Ирландияда туған ойыншыларды таңдауға кедергі келтірмегеніне наразылық білдіріп, ісін CAS-ке жүктеді. CAS FAI және FIFA-ның пайдасына шешім шығарды, олар ережелерді дұрыс қолданғанын растады. 2020 жылдың ақпан айында «Манчестер Сити» клубы Еуропалық жарыстардан екі жылға шеттету және қаржылық әділ ойын мен клубтық лицензиялау ережелерін бұзғаны үшін 30 миллион евро айыппұл салу туралы УЕФА шешіміне қарсы CAS-ке шағым түсірді. CAS 2020 жылдың 13 шілдесінде клубтың «акционерлік қаражатты демеушілік үлесі ретінде жасырмағанын» анықтағаннан кейін бұл шешімді жойды. Алайда, клуб УЕФА клубтық лицензиялау ережелерін бұзғаны үшін, алғашқы сатыда УЕФА тергеу органымен ынтымақтаспағаны үшін 10 миллион евро айыппұл төледі. 2015 жылы УЕФА өзінің бұрынғы президенті Мишель Платиниге футболмен байланысты қызметтен алты жылға тыйым салды. CAS бұл тыйымды төрт жылға қысқартты. Платини Швейцария соттарына және Еуропалық адам құқықтары сотына шағымданып, нәтижеге қол жеткізе алмады.