Аяқ аурулары: себептері, белгілері және емдеу жолдары
Diseases of the foot
Аяқ аурулары: себептері, симптомдары мен алғашқы көріністері. Аяқ құрылысы, жүрек-қан тамыр жүйесімен байланысы, жүруге кедеріл келтіретін ауырулар туралы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аяқ аурулары көбінесе денедегі басқа да жерлермен байланысты болады немесе сонда көрініс береді. Дегенмен, кейбір аурулар немесе басқа аурулардың белгілері алдымен аяқта пайда болуы мүмкін. Бұл аяқтың орталық қан айналымынан, жүректен алыс орналасуымен және топырақтан түсетін қысымға, сондай-ақ дене салмағына үнемі тозуымен байланысты. Аяқ – 26 сүйек, 33 буын, көптеген бұлшық еттер, жүйкелер және түрлі буын түрлерінен тұратын күрделі құрылым. Ауру аяқтың кез келген бөлігіне әсер етуі мүмкін, ал белгілері жеңіл сырқыраудан бастап, жүру немесе салмақ көтеру қабілетін қиындататын ауыр сырқатқа дейін жетеді. Аяқ ауруының жеңіл жағдайларын үйде қарастырып емдеуге болады. Бірақ, қатты ауырсыну болған жағдайда медициналық көмекке жүгіну қажет, себебі бұл қабілетсіздікке алып келуі мүмкін. Аяқ ауруын уақтылы емдемесе, ол ұзақ мерзімді қабілетсіздікке және аяқтың зақымдануына соқтыруы мүмкін.
Diseases of the foot generally are not limited, that is they are related to or manifest elsewhere in the body. However, the foot is often the first place some of these diseases or a sign or symptom of others appear. This is because of the foot's distance from the central circulation, the heart and its constant exposure to pressures from the ground and the weight of the body. The foot may is a complex structure with 26 bones, 33 joints, numerous muscles, nerves and different ligament types. Any part of the foot can be affected by diseases, with symptoms ranging from mild aches to more serious pain hindering one's ability to walk or bear weight. Most minor cases of foot pain can be responded to by home care treatments. However, when severe pain is present, medical attention is required as it is a disabling condition. If foot pain is not treated in time, it can lead to long term disability and continuing damage to the foot.
Себептер
Аяқ ауыруының ең көп кездесетін себебі – дұрыс келмейтін аяқ киім кию. Әйелдер көбінесе тар әрі қысып киетін аяқ киім таңдайды, сондықтан аяқ ауруларына бейім болады. Мұндай аяқ киім саусақтардың тығырықтап қалуына және түрлі құрылымдық бұзылыстарға әкелуі мүмкін. Аяқ ауруларының екінші ең көп тараған себебі – шамадан тыс жүктеме немесе жарақаттар.
The most common cause of foot pain is wearing ill fitting shoes. Women often wear tight shoes that are narrow and constrictive, and thus are most prone to foot problems. Tight shoes often cause overcrowding of toes and result in a variety of structural defects. The next most common cause of foot disease is overuse or traumatic injuries.
Диагностика
Дене тексерісінен басқа, жұмсақ тіндер мен қан тамырларын бағалау үшін рентген, МРТ немесе ультрадыбыстық зерттеулер тағайындалуы мүмкін. Американдық ортопедиялық аяқ және тобық қоғамының (AOFAS) аяқ және тобық сауалнамалары сияқты стандартталған сауалнамалар мен бағалау жүйелері, аяқ және тобық ауруларын дұрыс диагностикалау үшін қажетті анамнез бен физикалық тексеруді анықтауға көмектеседі.
Besides a physical examination, an x ray MRI or an ultrasound study may be obtained to assess the soft tissues and blood vessels. Standardized questionnaires and scoring systems, like the American Orthopaedic Foot & Ankle Society (AOFAS) foot and ankle questionnaires, can help elicit the history and physical exam necessary to make and accurate diagnosis of foot and ankle conditions.
Тері және тырнақтар
Көбінесе арқа терісі мен табан терісі арасында айырма жасалады. Жиі кездесетін мысалдарға қалың тері, терідегі (атлет аяғы) немесе тырнақтардағы (онихомикоз) саңырауқұлақтық инфекциялар, верруканың вирустық инфекциясы және тырнаққа бактериялық инфекция тудыруы мүмкін (паронихия) кіретін тырнақ кірігіштер жатады. Қалың тері мен тырнақ кірігіштер – бұл аяқта пайда болатын, теріні қысым мен үйкелістен қорғайтын қалың, кедір-бұдыр қабаттар. Бұл жағдайлар өте көп кездеседі және көрінісі жағымсыз болуы мүмкін. Әдетте, тырнақ кірігіштер мен қалың тері проблема тудырған жағдайда ғана емдеуді қажет етеді. Көптеген адамдар үшін, тырнақ кірігіштер мен қалың теріні емдеудің ең жақсы жолы – үйкеліс немесе қысым көзін жою болып табылады. Тырнақ кірігіш – бұл тырнақтың саусақтың жұмсақ, ет тәрізді бөлігіне өсе бастауымен сипатталатын жағдай. Бұл қатты қызартуға, ауырсынуға және ісінуге себеп болады. Тырнақ кірігіштер көбінесе бас бармаққа әсер етеді. Тырнақ кірігіштерді емдеудің ең жақсы тәсілі – тырнақты ішінара немесе толығымен алып тастау.
Often there is a distinction made between conditions of the dorsal skin and plantar skin. Common examples include callus thickened skin, fungal infections of the skin (athlete's foot) or nails (onychomycosis), viral infection of verrucae, and ingrowing toenails that may cause bacterial nail infections (paronychia). Corns and calluses are chunky tough layers of skin that develop on the foot to protect underlying skin from pressure and friction. Corns and calluses are very common and do not look pleasant. Corns and calluses generally need treatment only if they cause problems. For most people, the best treatment of corns and calluses is to eliminate the source of friction or pressure. Ingrown toe nail is a disorder where the nail starts to grow into the soft fleshy area of the toe. It causes intense redness, pain and swelling. Ingrown toe nails often affect the big toe. The best treatment for ingrown toe nails is to get the nail partially or completely removed.
Аяқ артриті
Буындық аяқ аурулары көбінесе денедегі басқа буындардағы артриттен өзгеше көрінеді. Ахилл сіңір қабынуы (тендинит) – балдыр бұлшықеттері мен Ахилл сіңіріне түсетін күштің салдарынан пайда болады. Бұл берік сіңір баскетбол сияқты спорт түрлерімен айналысқанда жиі қабынады. Сіңір тітіркеніп, орташа деңгейдегі ауырсынуға себеп болады. Егер уақытында емделсе, қабыну басылады. Кейде Ахилл сіңірі тым созылса, жарылуы мүмкін. Ахилл сіңірі жарылғанда, кенеттен бір қозғалыс сезіліп, содан кейін өткір ауырсыну пайда болады. Сіңірдің жарылуы жүруді мүмкін емес етеді. Бунион – үлкен саусақта пайда болатын және сыртқа қарай иілген сүйектік ісік. Бұл деформация көрінісі жағынан да, ауырсыну жағынан да жағымсыз. Үлкен саусақтың табаны кеңейгенде, қалған саусақтар біріне-бірі тығылып қалуы мүмкін. Уақыт өте келе, үлкен саусақ сыртқа қарай иіліп, аяқтың қалыпты пішінін өзгертеді. Бунионның пайда болу себептері көп, бірақ ең көп кездесетіні – дұрыс келмейтін аяқ киім, артрит және тұқым қуалайтын құрылымдық ақаулар. Жалпақ табан (Pes planus) – аяқтың ішкі жағындағы доғаның жоқтығын білдіреді. Бұл өте жиі кездесетін, көбінесе ауыртпайтын жағдай, туған кезде немесе жүктілік кезінде пайда болуы мүмкін. Жалпақ табан көбінесе проблема тудырмаса да, кейде аяқтың ішке қарай бұрылуына (пронацияға) себеп болуы мүмкін. Жалпақ табанды түзетуге көмектесетін ортопедиялық стелькалар бар. Жалпақ табанды хирургиялық жолмен түзетуге болмайды және одан аулақ болу керек. Бұрық саусақтар (Hammer toes) – саусақтың ортаңғы буынының иілуінен саусақтың иіліп қалуымен сипатталатын деформация. Бұрық саусақтар көбінесе тым тар аяқ киім немесе жоғары өкшелі аяқ киім киюдің салдарынан пайда болады. Мұндай жағдайларда саусақ аяқ киімнің алдыңғы бөлігіне қысылып, бұрмалануға әкеледі. Ауырсынуды басу, қысымды азайту, аяқ киімді ауыстыру немесе арнайы стелькаларды қолдану көптеген адамдарға жеткілікті. Подагра көбінесе үлкен саусақтың табанында ауырсыну мен сезімталдықпен көрінеді. Әйелдерде подагра менопаузадан кейін жиірек кездеседі. Подаграның күрт шабуылы қатты ауырсынуға себеп болады және аяқпен жүру мүмкін болмайды. Подагра – буындағы зәр қышқылы кристалдарының жиналуынан туындайтын ауру. Плантарлық фасцит – өкше ауруының жиі кездесетін себебі. Өкшенің астындағы қалың талшықты жолақтар қабынып, қатты ауырсынуға себеп болады. Ауырсыну төсектен тұрғанда сезіледі. Бірнеше сағаттан кейін ауырсыну басылады, бірақ ұзақ тұрғаннан кейін қайта пайда болуы мүмкін. Плантарлық фасцит көбінесе жүгірушілерде, семіз адамдарда, жүкті әйелдерде және өкшесін жеткілікті түрде қолдамайтын аяқ киім киетіндерде кездеседі. Бұл ауруды емдеу үшін ауырсынуды басу, стероид инъекциялары, дұрыс аяқ киім таңдау және демалыс қажет.
Arthritic foot conditions often present differently from arthritis other areas of the body. Achilles tendinitis results from stress on calf muscles and Achilles tendon. This strong tendon often gets inflamed while playing sports like basketball. The tendon gets irritated and does cause moderate pain When treated promptly, the tendinitis is relieved. Sometimes, the Achilles tendon can rupture if it is overstretched. When the Achilles tendon ruptures, one may feel a sudden pop followed by sharp pain. Rupture of the Achilles tendon makes it impossible to walk. Bunion is an abnormal bony mass that forms on the big toe and points outwards. This deformity is unsightly and painful. When the big toe enlarges at the base, it can force the other toes to crowd against each other. Over time, the big toe pushes outwards and alters the normal outline of the foot. Bunions occur for many reasons but the most common is not wearing proper shoes, arthritis and different inherited structural defects. Flat feet (Pes planus foot) essentially means that the arch inside the foot is flat. This very common painless disorder may occur at birth or after pregnancy. Flat feet generally do not cause problems but may sometimes cause the foot to rotate inwards (pronation). There are orthotic shoe insoles (foot orthotics) that help correct flat feet. Surgery does not correct flat feet and should be avoided. Hammer toes are unsightly and reveal a toe that is curled due to a bend in the middle joint of the toe. A hammer toe occur chiefly because the shoe is too tight at the front or the heels are too high. In such situations, the toe is strained against the front of the shoe and results in an abnormal twist. Relieving pain, pressure, changing shoe wear or wearing a type of shoe insert is adequate for most people. Gout often presents with pain and tenderness at the base of the big toe. Generally women are more prone to gout after menopause. An acute attack of gout is intensely painful and walking on the foot is impossible. Gout is essentially a disorder caused by precipitation of uric acid crystals in the joint. Plantar fasciitis is a very common cause of heel pain. The thick fibrous bands at the bottom of the heel get inflamed and cause excruciating pain. The pain occurs the moment you step out of bed. After a few hours, the pain does subside but can return after prolonged periods of standing. Plantar fasciitis is most common in runners, obese individuals, women who are pregnant and those who wear shoes with inadequate heel support. The treatment of this agonizing disorder involves pain control, steroid injections, proper foot wear and rest.
Ауырсынуды жеңілдету
Кейбір жағдайларда аяқ ауруларын және қысымды жағдайларды емдеу мүмкін. Синовий өкшедегі шеміршектерді ылғалдандырады және тез ауырсынды басады. Синовий гелі көрінісімен де, күшті иісімен де зәрге ұқсайды, бұл кейбір тұтынушыларды алаңдатады. Дегенмен, мұндай жағдай тек жарамдылық мерзімі өткеннен кейін ғана орын алады. Қанды сұйылтатын дәрілер де тиімді болуы мүмкін, бірақ медицина қызметкерлері оларды тиімсіз деп санайды, себебі олар бас ауруына себеп болуы және кейбір жағдайларда аяқ ауыруын күшейте алуы мүмкін.
In some cases, foot diseases and painful conditions can be treated. Synovium hydrates the cartilage in the heel and can bring pain relief quickly. Synovium gel looks as well as strongly smells like urine, straying some consumers away. However this only occurs after expiration. Blood thinners can also work however are deemed as bad relievers by medical practitioners due to the fact that they can contribute to headaches and in some cases increase foot pain afterwards.
Қан тамырлары аурулары
Атеросклероздық тамыр тарылуы перифериялық артериялық окклюзиялық ауру кезінде аяқ және табақтағы ауырсынулы артериялық жараларға немесе аяқ саусақтары мен аяқтың гангренасына алып келуі мүмкін. Адамның қимылсыздығы нәтижесінде өкшеге ұзаққа созылған қысым түсуіне байланысты пролеженьдер пайда болуы мүмкін. Басым тамырлардың жеткіліксіз дренаждануы варикоздық веналар кезінде аяқ және тобықтың қоңыр түске боялуына (гемосидеринмен), варикоздық стаздық дерматитке және соңында веноздық жараларға әкелуі мүмкін. Аяқтың басқа да ауруларына буын остеоартриті, перифериялық нейропатия және табандың қабыршақтары жатады.
Atherosclerotic restriction to the arterial supply in peripheral artery occlusive disease may result in painful arterial ulcers of the ankle and foot, or give rise of gangrene of the toes and foot. Immobility of a person may result in prolonged pressure applied to the heels causing pressure sores. Impaired venous drainage from the foot in varicose veins may sequentially result in brown haemosiderin discolouration to the ankle and foot, varicose stasis dermatitis and finally venous ulcers. Other disorders of the foot include osteoarthritis of the joints, peripheral neuropathy and plantar warts.