Итальян футболшысы және жаттықтырушы Джанлука Виаллидің өмірі мен мансабы

Кіріспе

Италиялық футболшы және менеджер (1964–2023)

Ойыншылық карьерасын аяқтағаннан кейін Виалли менеджерлікке, сосын сарапшылыққа ауысты және Sky Italia телеарнасында комментатор болып жұмыс істеді. Ол Италия ұлттық құрамасының ойыншы емес құрамында, UEFA Euro 2020 турнирін жеңген кезде делегация басшысы болды; қатерлі ісіктен көз жұмған күндері бұл қызметтен бас тартты.

Кремондық

Виаллидің кәсіби мансабы 1980 жылы жергілікті «Кремонезе» клубымен «Серия C1» лигасында келісімшарт жасасуымен басталды, соның нәтижесінде клуб «Серия B» лигасына жол алды. 1983–1984 жылғы «Серия B» маусымында қанаттан ойнап, клуб үшін он гол соққаннан кейін, ол «Сампдория» клубына трансферленді.

Сампдория

Виалли 1984-1992 жылдар аралығында «Сампдория» үшін ойнады, осы кезеңде клуб тарихындағы ең табысты кезеңін бастан өткерді. «Сампдория» құрамында ол командаласы және досы Роберто Манчинимен өнімді шабуылдық серіктестік құрды, олар «Гол егіздері» (итальян тілінде I Gemelli del Gol) деген лақап атымен белгілі болды. Виалли клуб президенті Паоло Мантованимен және жаттықтырушы Вуядин Бошковпен де жақсы қарым-қатынаста болды, Виалли оларды әкесі секілді есті қадірледі. «Сампдория» 1985 жылы финалда Виалли гол соққанда алғашқы Италия кубогын жеңіп алды, және 1988 және 1989 жылдары да жеңіске жетті, онда Виалли турнирде рекордтық 13 гол соқты. Бұл екі маңызды Еуропа Кубогының иегерлері кубогына қатысуға мүмкіндік берді, онда «Сампдория» 1989 жылы финалда жеңіліп, 1990 жылы кубокты жеңіп алды. Виалли «Андерлехт» командасына қарсы соңғы жеңісте екі гол соқты және турнирдің үздік мергені атанды. Клуб 1990-1991 маусымында алғашқы Серия А чемпионатын жеңіп алды, онда Виалли 19 голмен лиганың үздік мергені болды – көптеген голдарынан кейін артқа секіріп қуанды, соның ішінде «Интер Миланға» қарсы соққан голы да бар. Келесі маусымда «Сампдория» Италия Суперкубогын жеңіп, Еуропа кубогының финалына өтті, бірақ Виалли бірнеше мүмкіндікті пайдалана алмады, нәтижесінде Йохан Кройфтың «Барселона» командасы 1:0 есебімен жеңіске жетті. Бұл «Сампдория» құрамындағы оның соңғы ойыны болды.

Ювентус

Виалли 1992 жылғы Еуропа кубогы финалында жеңілгеннен кейін көп ұзамай 12,5 миллион фунт стерлингтік әлемдік рекордтық сомаға «Ювентусқа» өтті. Оның алғашқы «Ювентус» шарты «Сампдория» президенті Мантованимен келісілді, себебі Виаллидің өкілі болған жоқ. Бапкер Марчелло Липпи келгеннен кейін Виалли салмағын азайту, жылдамдық, ептілік, физикалық күш және шыдамдылықты арттыру үшін қарқынды фитнес және бұлшықеттерді күшейту жаттығуларынан өтті. Виалли маусым бойы гол соғу өнерін қайта жаңғыртты және көшбасшылығы мен шешуші ойыны арқасында «Ювентус» 1995 жылы Скудеттоны (оның екіншісі) және Италия кубогын жеңуге көмектесті, маусымда 17 лигалық гол соқты. «Ювентус» 1995 жылғы УЕФА кубогы финалында «Пармаға» есе жіберіп, Виалли керемет гол соқса да, үш кубоктан қағылды. Виаллидің аталған турнирдегі жалғыз екі голы жартылай финалда «Нантқа» қарсы өткізілді: ол бірінші ойында өз алаңында 2:0 есебімен жеңіске жетіп, алғашқы голды соқты, ал екінші ойында тағы да гол соқты, сонымен қатар Пауло Соузаның шешуші голына көмектесті, нәтижесінде «Ювентус» жалпы есеп бойынша 4:3 есебімен финалға өтті. Клуб сапында өткізген төрт маусымда ол 102 матч өткізіп, 38 гол соқты.

Челси

Виалли 1996 жылдың жазында «Челси» клубына тегін трансфермен келді, бұл менеджер Рууд Гуллиттің команданы жаңарту жобасының бір бөлігі болды. Шотландия чемпиондары «Рейнджерс» клубына да ауысуға жақын болғанмен, Виалли ағылшын тілін жақсы білуі және ағылшын тіліндегі фразеологизмдерді қолдануының арқасында Лондонға оңай бейімделді. Виаллидің алғашқы маусымында команда ФА кубогын жеңіп алды, италияндық төртінші турда «Ливерпульге» қарсы өткен ойында 4:2 есебімен екі гол соқты. Алайда, Гуллитпен туындаған жанжал салдарынан ол жиі негізгі құрамға кірмейтін болды; финалда ол тек бес минуттық ойынға қатысты, соңғы минуттарда алаңға түсті. 1997–98 маусымында Виалли лигада «Барнслиге» қарсы ойында төрт гол соқты, ал Кубок иелері кубогында норвегиялық «Тромсё» клубына қарсы хет-трик жасады, бірақ Гуллиттің командасындағы орнын нығайта алмады. Бірақ 1998 жылдың басында Гуллит қызметтен босатылғаннан кейін Виалли ойыншы-менеджер рөлін өз мойнына алып, 1998 жылы Кубок иелері кубогы мен Лига кубогын жеңіп алды. Лига кубогы финалына өзін қоспағанмен, Виалли маусымды «Челси» клубының үздік мергені ретінде аяқтады. Одан кейін ол ойыншы-менеджер ретіндегі алғашқы толық маусымын Чемпиондар лигасының жеңімпазы «Реал Мадрид» клубына қарсы УЕФА Суперкубогында 1:0 есебімен жеңіспен бастады. Виалли 1998–99 маусымының соңында кәсіби футболдан кетіп, «Челси» клубының бас жаттықтырушысы лауазымына толыққанды көшті. Ол өзінің соңғы кәсіби ойынын 1998–99 жылғы Премьер-лиганың соңғы матчында өткізді, «Стэмфорд Бридж» стадионында «Дерби Каунти» клубына қарсы жеңіс голын соғып, «Челси» сапындағы карьерасын 83 ойын мен 40 голмен аяқтады.

Челси

Гюллит 1998 жылдың ақпан айында «Челси» клубының бас жаттықтырушы лауазымынан босатылды, ал 33 жастағы Виалли ойыншы-жаттықтырушы болып тағайындалды, соның арқасында ол Премьер-лигада басшылық еткен алғашқы итальяндық атанды. «Челси» Лига кубогының жартылай финалында және Еуропа Кубок иегерлерінің кубогының ширек финалында болды, ал Виалли басшылығымен екі турнирде де жеңіске жетіп, Премьер-лигада төртінші орынды иеленді. 1998 жылдың 13 мамырында Кубок иегерлерінің кубогының финалында «ВфБ Штутгартты» жеңген Виалли 33 жас 308 күндік шақта УЕФА турнирінде жеңіске жеткен ең жас жаттықтырушы атанды. Бұл рекорд 2011 жылдың 18 мамырына дейін, яғни «Порту» клубының Андре Виллаш-Боаш 33 жас 213 күндік шақта Еуропа лигасының жеңімпазы болғанға дейін 13 жыл бойы сақталды. Келесі маусымда «Челси» «Реал Мадридті» 1:0 есебімен жеңіп, УЕФА Суперкубогын ұтып алды және Премьер-лигада үшінші орынды иеленді, бұл «Челсидің» 1970 жылдан бергі ең жоғары көрсеткіші болды. Осыдан кейін Виалли ойыншылық жолын аяқтады. Келесі маусымда «Челси» УЕФА Чемпиондар лигасынде дебют жасады, онда олар ширек финалға жетті. Қосымша уақыттан кейін «Камп Ноу» стадионында өткен қайта матчта 5:1 есебімен жеңіліске ұшырап, жалпы есеп бойынша 4:6 есебімен турнирден шықты. Премьер-лигада бесінші орынға ие болғанына қарамастан, Виалли «Челсиді» 2000 жылғы Англия кубогының финалында «Астон Виллаға» қарсы жеңіске жеткізді, нәтижесінде маусым сәтті аяқталды. 2000–01 маусымы жарқын басталды, «Челси» «Манчестер Юнайтедті» жеңіп, «Charity Shield» кубогын жеңіп алды, бұл Виаллидің клубтағы үш жылдан аз уақыт ішінде жеңіп алған бесінші ресми кубогы болды. Виалли маусымның алғашқы бес ойынынан кейін нәтижелердің қанағаттандырмас болуына және Джанфранко Зола, Дидье Дешамп және Дан Петреску сияқты бірнеше ойыншымен араздасқаннан кейін қызметтен босатылды.

Уотфорд

Виалли 2001–02 жылдары Бірінші лига клубы «Уотфордты» басқару ұсынысын қабылдады. Клуб Филиппо Галли («Милан» клубының белгілі ойыншысы), Рамон Вега, Патрик Блондо және Пьер Исса сияқты бірқатар танымал футболшыларды сатып алуға инвестиция жасады, бірақ нәтижесі көңіл көншітпейтін 14-ші орын болды және Виалли бір жылдан кейін қызметтен босатылды. Осыдан кейін ол клубпен өзінің келісімшартының қалған сомасын төлеу мәселесі бойынша ұзаққа созылған дауға тартылды.

Халықаралық мансап

Виалли 1984 және 1986 жылдарғы УЕФА-ның 21 жасқа дейінгі футбол чемпионаттарында Италияның 21 жасқа дейінгі құрамасының құрамында болды, онда «Азурри» сәйкесінше үшінші және екінші орынды иеленді. Барлығы Виалли Италияның U21 құрамасы сапында 20 рет ойнап, 11 гол соқты. Ол сондай-ақ 1986 жылғы 21 жасқа дейінгі Еуропа чемпионатының үздік мергені атанды, 4 гол соғып, Италия финалда Испанияға пенальтилер сериясында есе жіберді. 1985 жылы Виалли Италияның негізгі құрамасы сапында Польшаға қарсы жолдастық матчта тұңғыш рет алаңға шықты. Ол 1986 жылы Мексикада өткен ФИФА әлем чемпионатында Италия құрамасының құрамына енді, барлық төрт матчта Бруно Контиге резерв ретінде, шашын қырқып алып, алаңға түсті. Виалли Италия құрамасы сапындағы алғашқы голын 1986 жылы Мальтаға қарсы 1988 жылғы УЕФА Еуропа чемпионатының іріктеу кезеңінде соқты. Ол Италия құрамасының 1988 жылғы Еуропа чемпионатының финалына қатысты және топтық кезеңде Испанияға қарсы жеңіс голын енгізді. Италия жартылай финалда 0:2 есебімен КСРО-ға есе жібергенімен, Виалли УЕФА турнирінің символдық құрамына енді. 1990 жылғы ФИФА әлем чемпионаты өз жерінде өткендіктен, Виалли құрамаға шақырылды және үй иелері үшін үлкен рөл атқарады деп күтілді. Алайда, Австрияға қарсы алғашқы матчта гол соға алмағанымен, жеңіс голын нәтижелеген пастың авторы болды. Бірақ келесі матчта АҚШ-қа қарсы пенальти соқтырмады, доп қақпаның жақын бұрышына тиді, ал қақпашы Тони Меола қарсы бағытта секірді. Дегенмен, ол Джузеппе Джаннинидің шешуші голында да рөл атқарды, Роберто Донадонидің пасын тоқтатып, командалық ойыннан кейін. Содан кейін ол Роберто Баджо мен Сальваторе Шиллачиден құралған шабуылдық дуэттің пайдасына командадан шығарылды, соңғысы Виаллидің нәтижелі пасынан Австрияға қарсы жеңіс голын соқты. Виалли Аргентинаға қарсы жартылай финалға қайта оралды және Италияның ашылу голына көмектесті, оның қақпаға жасаған әрекетін Аргентина қақпашысы Гойкочеа тойтарды, ал соққан доп Шиллачиге тиді. Италия пенальтилер сериясында жеңіліске ұшырағандықтан, ол екінші жартысында алмастырылды, турнирді үшінші орынмен аяқтады. Италия Әлем чемпионатында ойыншыларға форма нөмірін әліпбилік тәртіппен тағайындағандықтан (алғашқыда қорғаушылар, содан кейін жартылай қорғаушылар және соңында шабуылшылар), Виалли Әлем чемпионатында 21 нөмірлі жейде киді. Барлығы ол турнирді екі нәтижелі паспен аяқтады, екеуі де алтын бутсының иегері Шиллачиге берілді. Виалли Италия шабуылына 1992 жылғы УЕФА Еуропа чемпионатының іріктеу ойындарында, менеджер Вичини басшылығымен қайта оралды, 1991 жылы Мажарстанды 3:1 есебімен және Кипрді 2:0 есебімен жеңіске жеткізді. Алайда Италия 3-топта КСРО-дан кейін екінші орын алғандықтан іріктеуден шығып қалды. Виалли «Азурри» сапындағы соңғы матчын 1992 жылдың желтоқсанында өткізді; оның жаттықтырушы Ариго Саккимен қарым-қатынасының ушығуы 1990 жылдардағы клубтық табысына қарамастан, оның халықаралық мансабын мерзімінен бұрын аяқтады. Виалли Саккиге жасаған әзілі ұлттық командадан шығарылуына себеп болды деген қауесет тарады. Барлығы Виалли Италия құрамасы сапында 59 матч өткізіп, 16 гол соқты.

Vialli was a member of Italy's under 21 team for both the 1984 and 1986 UEFA European Under 21 Football Championships where the Azzurrini finished third and second respectively. Overall Vialli represented the Italy U21 team 20 times, scoring 11 goals. He was also the top scorer in the 1986 Under 21 European Championship, with 4 goals, where Italy lost the final to Spain on penalties. In 1985, Vialli made his debut for the Italy senior team in a friendly match against Poland. He was included in Italy's squad for the 1986 FIFA World Cup held in Mexico, appearing with an all shaved head as a substitute in all four of Italy's matches as back up for Bruno Conti. Vialli scored his first goal for Italy in a UEFA Euro 1988 qualifier against Malta in 1986. He was included in Italy's squad for the finals of the Euro 1988 competition and scored the winning goal against Spain in the group stage. Although Italy were knocked out by the Soviet Union in the semi final after losing 0–2, Vialli was named in UEFA's team of the tournament. With the 1990 FIFA World Cup being held on home soil, Vialli named part of the squad and he was expected to make a huge impact for the hosts. However, after failing to score in the first match against Austria, despite setting up the winning goal via a cross, Vialli missed a penalty against the United States in the next match, hitting the lower near post with keeper Tony Meola diving the other way; he did play a role in the decisive goal, however, scored by Giuseppe Giannini, with his dummy on Roberto Donadoni's pass, following a team move. He was subsequently dropped from the team in favour of the attacking duo of Roberto Baggio and Salvatore Schillaci, the latter of whom had scored the winning goal against Austria from Vialli's assist, after appearing as a substitute. Vialli returned to the team for the semi final against Argentina and played a role in Italy's opening goal after his shot on goal was blocked by Argentina keeper Goycochea and the rebound fell to Schillaci. He was substituted in the second half as Italy were eliminated on penalties, eventually finishing the tournament in third place. Because Italy assigned jersey numbers alphabetically to players for the World Cup (beginning with defenders, then midfielders, and finally attackers) Vialli wore the number 21 during the World Cup. Overall, he finished the tournament with two assists, which were both provided for the golden boot winner Schillaci. Vialli returned to lead Italy's attack during the qualifying games for the UEFA Euro 1992 Championship under manager Vicini, scoring in Italy's 3–1 win over Hungary and 2–0 win over Cyprus in 1991. However, Italy missed out on qualifying after finishing second behind the Soviet Union in Group 3. Vialli made his last appearance for the Azzurri in December 1992; his strained relationship with coach Arrigo Sacchi brought his international career to a premature end, despite his club success during the 1990s. It is rumoured that Vialli played a prank on Sacchi, which was the reason for his dropping from the national team. Overall, Vialli made 59 appearances for Italy, scoring 16 goals.

Ойын стилі

Өзінің буынының ең мыкты және тұрақты итальяндық шабуылшыларының бірі саналатын Виалли – толыққанды, динамикалық, әзірқак және жан-жақты шабуылшы болды, ол шабуылдық шепте кез келген позицияда ойнай алатын. Карьерасы барысында ол қанатта немесе тереңде, көмекші рөлде ойнады, бірақ оның басымдығы орталық шабуылшы позициясы болды, онда ол өз шабуылдық қозғалысын, мүмкіндікті пайдалану қабілетін және алаңда гол сезімін толыққанды пайдалана алды. Көп гол соққан Виалли екі аяғымен де, басымен де қуатты және дәл соққылар жасау қабілетімен белгілі болды, бұл оған пенальти алаңының ішінде де, сыртында да мүмкіндіктерді пайдалануға мүмкіндік берді. Жылдам, жанкешті, еңбекқор және күшті ойыншы Виалли жылдамдық, физикалық күш және төзімділікпен дарынды болды, сондай-ақ допты тартып алу үшін қарсыластарын қысымға салуға дайын еді. Футболдық шеберлігімен қатар, ол адалдығы, көшбасшылық қасиеттері, мықты мінезі және алаңдағы харизматикалық ықпалы үшін де жоғары бағаланды.

Кәсіби футболдан тыс

2006 жылы Виалли «Италиялық жұмыс: екі ұлы футбол мәдениетінің ортасына саяхат» атты кітабын шығарды, оны жақын досы және футбол журналисі Габриэле Маркоттимен бірге жазды. 2003 жылдың қарашасынан 2006 жылдың басына дейін екі жарым жыл бойы жазылған бұл кітапта ағылшын және итальян футбол арасындағы айырмашылықтар талқыланады. Сондай-ақ, ол жас кезінде қысқа және кең алаңда ойнағандығының өзінің шабуылшы ретінде ойнауға бейімділігіне әсер еткенін айтады. Виалли кітаптан түскен табысты «Fondazione Vialli e Mauro per la ricerca e lo sport» қайырымдылық қорына аударды, ол бұрынғы футболшы Массимо Мауромен бірге қатерлі ісіктер мен амиотрофиялық бүйірлік склероз (АБС) ауруын зерттеуге қаржы жинау мақсатымен құрылған. 2000-жылдардың соңынан бастап Виалли Sky Italia телеарнасында футбол комментаторы болып жұмыс істеді. 2012 жылғы УЕФА Еуропа чемпионатында ол BBC телеарнасының турнирді көрсету барысында сарапшы ретінде қатысты. Виалли, бұрынғы Morgan Stanley және Goldman Sachs инвестициялық банкирі Фаусто Занеттонмен бірлесіп, Tifosy спорттық инвестициялық платформасын құрды, мақсаты – кез келген адамның кәсіби спортқа инвестиция салуына мүмкіндік беру. Оның бас директоры Занэтон: «Спортқа инвестиция салуға зор құштарлық пен ниет бар, бірақ қазіргі уақытта орташа жанкүйерлер мен инвесторлар үшін мұндай мүмкіндік жоқ. Кәсіби спорт клубтарына инвестиция жасау үшін енді миллиардер болудың қажеті жоқ» деп түсіндірді. 2016 жылғы Web Summit саммитінде Виалли Tifosy жобасы туралы айтты. 2019 жылдың қазан айында Виалли Италия ұлттық футбол құрамасының бас бапкері және жақын досы Роберто Манчинидің (Сампдориядағы бұрынғы командаласы және шабуылдаушы серіктесі) басшылығымен делегация басшысы болып тағайындалды, бұл лауазым 2013 жылы Джиджи Рива зейнеткерлікке шыққаннан бері бос тұрған еді. 2021 жылдың 11 шілдесінде Италия УЕФА Еуро-2020 турнирін жеңіп алды, финалда Англияға қарсы өткен пенальти сериясында 3:2 есебімен жеңіске жетті (негізгі уақыт пен қосымша уақыт 1:1 есебімен аяқталды).

Жеке өмір және өлім

Ол бай отбасында дүниеге келіп, Кремонадағы 60 бөлмелі Кастелло ди Белгиозода өсті. Оның әкесі "өз күшімен миллионер" атанды; әкесі миллиардер екені жиі айтылады, бірақ анасы оны жоққа шығарды. 2003 жылдың 26 тамызында Кэтрин Уайт Куперге үйленді және Оливия мен София есімді екі қызы болды. Виалли гольф спортын ұнататын және Данхилл линкс чемпионатының кәсіби амалдарына қатысты. "Челси" футбол клубынан кеткеннен кейін 20 жыл бойы Лондонның SW6 пошталық индексінде тұрды. 2018 жылдың қарашасында Виалли бір жыл бойы асқазан безінің қатерлі ісігімен күрескенін мәлімдеді. Ол Лондондағы Корольдік Марсден ауруханасында емделді, бірақ 2021 жылдың желтоқсанында осы ауруға екінші рет шалдыққанын хабарлады. 2023 жылдың 6 қаңтарында 58 жасында Корольдік Марсден ауруханасында қайтыс болды. 9 қыркүйекте "Челси" "Бавария" командасына қарсы "Легендалар" матчын өткізді – бұл 2012 жылғы Чемпиондар лигасы финалының қайталануы болды. "Челси" 4:0 есебімен жеңіске жетті, ал түскен қаражат "Челси" қоры мен Корольдік Марсден қатерлі ісік қайырымдылық қорына аударылды.