Кіріспе

Өзгермелі орынды сорғы – механикалық энергияны гидравликалық (сұйық) энергияға түрлендіретін құрылғы. Сорғының кіріс білігінің әр айналымында сорғыланатын сұйықтық көлемі сорғы жұмыс істеп тұрғанда өзгертілуі мүмкін. Көптеген өзгермелі орынды сорғылар "кері қайта сорғылар" болып табылады, яғни олар гидравликалық мотор ретінде жұмыс істей алады және сұйық энергиясын механикалық энергияға түрлендіреді.

Түрлері

Көлік техникасында қолданылатын ауыспалы орынды сорғының кең таралған түрі – осьтік поршеньді сорғы. Бұл сорғыда бір-біріне параллель орналасқан цилиндрлерде бірнеше поршеньдер және орталық білік шамасында айналатын механизм бар. Бір жағындағы сырғанақ тақта поршеньдерге жалғастырылған. Поршеньдер айналғанда, тақтаның бұрышы олардың цилиндрлерге кіріп-шығуына себеп болады. Сырғанақ тақтаның қарама-қарсы жағындағы айналма клапан әрбір цилиндрді сұйықтық беру және шығару құбырларына кезекпен қосады. Сырғанақ тақтаның бұрышын өзгерту арқылы поршеньдердің илемдемесі үздіксіз өзгертіледі. Егер сырғанақ тақта айналу осіне перпендикуляр болса, сұйықтық ағыны болмайды. Егер ол тік бұрышта болса, үлкен көлемде сұйықтық сорғыланады. Кейбір сорғылар сырғанақ тақтаны нөлдік күйден екі бағытта да жылжытуға мүмкіндік береді, сорғының айналуын өзгертусіз сұйықтықты екі бағытта да сорғылайды. Тиімді нұсқасы – бүгілген осьтік сорғы. Осьтің бүгілуі поршеньдерге түсетін бүйірлік жүктемені азайтады. Поршеньдермен бірге серіппелерді орнату арқылы поршеньді сорғыларды ауыспалы орынды етуге болады. Орын ауыстыру толық бақыланбайды, бірақ кері қысымның күшеюімен азаяды. Тағы бір түрі – ауыспалы орынды лопаткалы сорғы, ол General Motors Hydra Matic сияқты автокөліктердің автоматты берілістерінде қолданылады.