Торнтал қаласы: Венгрия Корольдігінің әкімшілік аймағы

Кіріспе

Венгрия Корольдігінің Торонтал округі (Венгрия Корольдігінің Торонтал округі) – Венгрия Корольдігінің әкімшілік округі (comitatus) болған. Оның аумағы қазір Сербия мен Румыния арасында бөлінген, тек шағын бөлігі ғана Венгрия құрамына кіреді. Округтың орталығы Нагибэкскерек (, Großbetschkerek, Becicherecu Mare) қаласы, қазіргі Зреньянин болды.

География

Торонтал округі Банат аймағында орналасқан. 1779 жылы қайта құрылғаннан бастап 1920 жылы бөлінгенге дейін ол Венгрияның Бач-Бодрог, Цсонград, Чсанад, Арад және Темес округтерімен шекаралас болды. Банат әскери шебі оның оңтүстік шекарасымен 1873 жылы таратылғанға дейін созылды, содан кейін Дунай өзені оның оңтүстік шекарасын құрады, оны Сербия княздығымен (1882 жылдан кейін Сербия Корольдігімен) және Славян әскери шебімен (1881 жылдан кейін Сырмияның хорват-славян округімен) бөлісті. Тиса өзені оның батыс шекарасын, ал Марос өзені (Мюреш) солтүстік шекарасын құрады. Аранка, Бега, Тимиш және Барзава өзендері округ арқылы ағып өтті. Оның ауданы шамамен 1910 жылға дейін созылды.

Тарих

Торонтал округі 15 ғасырға дейін құрылған. Бастапқыда, астанасы Арац/Враньево (қазіргі Нови-Бечей қаласының бөлігі) болды, ал округ 1552 жылы Осман империясы бұл аймақты басып алғанға дейін өмір сүрді. Осман әкімшілігі кезінде бұл аумақ Осман империясының Темешвар провинциясына енді. 1718 жылы Банат Габсбург монархиясының құрамына өткеннен кейін, аймақ Темешвар Банатына қосылды. Бұл провинция 1778 жылы таратылып, Габсбург Венгрия Корольдігіне біріктірілді. Торонтал округі 1779 жылы қайта құрылды, бірақ орта ғасырлардағы шекараларынан едәуір өзгеше болды. Оның орталығы 1807 және 1820 жылдар аралығында Нагишентмиклосқа (қазіргі Сынниколау-Маре) уақытша көшірілді, себебі Надьбечкерек (қазіргі Зренянин) қаласында үлкен өрт болды. 1848/1849 жылдары округ аумағын өзін-өзі жариялаған Сербия воеводствосы талап етті, ал 1849 мен 1860 жылдар аралығында ол Сербия воеводствосының және Темешвар Банатының, жеке Австрия тәжінің бір бөлігі болды. 1853 жылдан бастап округ жойылды, өйткені воеводство аудандарға бөлінді. 1860 жылы воеводство таратылғаннан кейін, аймақ Габсбург Венгрия Корольдігіне қайта қосылды және округ 1861 жылдың қаңтарында қайта құрылды. 1876 жылы Венгрия Корольдігінің әкімшілік құрылымы өзгерген кезде Торонтал округінің шекарасы Велика-Кикинда ауданын қосу үшін түзетілді. Оған бірнеше жыл бұрын бұрынғы Банат әскери шекарасының аумағының бөліктері (оның ішінде Панчова/Панчево, бұрынғы неміс полкінің орналасқан жері) де қосылған еді. 1918 жылы округ қысқа мерзімге Банат Республикасының құрамына кірді, содан кейін Сербия Корольдігінің Банат, Бачка және Баранья аймақтарының бөлігі болды, ол кейіннен жаңадан құрылған Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің бір бөлігіне айналды. 1920 жылғы Трианон шарты бойынша округ аумағы Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігі, Румыния және Венгрия арасында бөлінді. Округтің көп бөлігі Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігіне (кейін Югославия болды) берілді. Округтің солтүстік-шығыс бөлігі Румынияға, ал ең солтүстік бөлігі (Сегедтен оңтүстікке қарайғы шағын аймақ, Кишембор және 8 айналасындағы ауылдарды қамтиды) Венгрияға берілді және 1923 жылы жаңадан құрылған Чанад-Арад-Торонтал округінің бөлігі болды. 1920 жылға дейінгі Торонтал округінің югослав бөлігі (батыс Банат аймағы) қазір Сербияның құрамында (көбінесе Воеводина автономды аймағында, Белградқа жақын шағын бөлігін қоспағанда, ол Белград облысының құрамында). Румыния бөлігі қазір Тимиш округінің бөлігі болып табылады (1919 мен 1950 жылдар аралығында Тимиш-Торонтал деп аталды). Венгрия бөлігі қазір Чонград округінің құрамына кіреді.

Torontál county was formed before the 15th century. Initially, the capital was at Aracs/Vranjevo (now a part of the town of Novi Bečej), and the county existed until this area was taken by the Ottoman Empire in 1552. During Ottoman administration, this territory was included into the Ottoman Province of Temeşvar. After Banat was captured by the Habsburg monarchy in 1718, the area was included into the Banat of Temeswar. This province was abolished in 1778 and it was incorporated into the Habsburg Kingdom of Hungary. Torontal county was restored in 1779, with significantly different borders than in medieval times. Its center was moved temporarily to Nagyszentmiklós (present day Sânnicolau Mare) between 1807 and 1820 due to a great fire in Nagybecskerek (present day Zrenjanin). In 1848/1849 the area of the county was claimed by the self proclaimed Serbian Voivodship, while between 1849 and 1860 it was part of the Voivodeship of Serbia and Banat of Temeschwar, a separate Austrian crownland. After 1853, the county did not exist since the voivodeship was divided into districts. After the voivodeship was abolished in 1860, the area was reincorporated into the Habsburg Kingdom of Hungary and the county was recreated in January 1861. In 1876, when the administrative structure of the Kingdom of Hungary was changed, the borders of Torontal County were modified to include the District of Velika Kikinda. A few years prior, parts of the territory of the former Banat Military Frontier (including Pancsova/Pančevo, formerly the seat of the so called German Regiment) had also been annexed to it. In 1918, the county was briefly a part of the ephemeral Banat Republic, and then a part of Banat, Bačka and Baranja region of the Kingdom of Serbia, which subsequently became part of the newly formed Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes. By the Treaty of Trianon of 1920, the area of the county was divided between the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes, Romania, and Hungary. Most of the county was assigned to the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes (which later became Yugoslavia). The north eastern part of the county was assigned to Romania, and the northernmost part of the county (a small area south of Szeged, comprising Kiszombor and 8 surrounding villages) was assigned to Hungary and became part of the newly formed county of Csanád Arad Torontál in 1923. The Yugoslav part of the pre 1920 Torontál county (the western Banat region) is now part of Serbia (mostly in the autonomous region of Vojvodina, except the small part near Belgrade, which is part of Belgrade Region). The Romanian part is now part of Timiș county (called Timiș Torontal between 1919 and 1950). The Hungarian part is now part of Csongrád County.

Демография

+ Халық ана тілі бойынша санақ Толық серб тілі неміс мажар румын словак басқа немесе белгісіз 1880 530,988 169,006 (33,31%) 158,077 (31,15%) 78,278 (15,43%) 78,102 (15,39%) 12,213 (2,41%) 11,743 (2,31%) 1890 588,750 186,231 (31,63%) 184,827 (31,39%) 98,129 (16,67%) 87,445 (14,85%) 14,031 (2,38%) 18,087 (3,07%) 1900 609,362 191,857 (31,48%) 184,016 (30,20%) 114,760 (18,83%) 88,044 (14,45%) 14,969 (2,46%) 15,716 (2,58%) 1910 615,151 199,750 (32,47%) 165,779 (26,95%) 128,405 (20,87%) 86,937 (14,13%) 16,143 (2,62%) 18,137 (2,95%)

+ Діни сенім бойынша халық санағы Толық православие католик лютеран кальвинист еврей басқа немесе белгісіз 1880 530,988 251,414 (47,35%) 242,457 (45,66%) 18,657 (3,51%) 8,111 (1,53%) 6,672 (1,26%) 3,677 (0,69%) 1890 588,750 271,263 (46,07%) 273,610 (46,47%) 20,848 (3,54%) 10,504 (1,78%) 7,139 (1,21%) 5,386 (0,91%) 1900 609,362 277,558 (45,55%) 284,704 (46,72%) 22,524 (3,70%) 12,195 (2,00%) 6,750 (1,11%) 5,631 (0,92%) 1910 615,151 286,642 (46,60%) 279,793 (45,48%) 24,905 (4,05%) 12,549 (2,04%) 6,114 (0,99%) 5,148 (0,84%)