Кіріспе

Джон Гришемнің 1991 жылғы романы "Фирма" – американдық жазушы Джон Гришемнің 1991 жылғы құқықтық триллері. Бұл оның екінші кітабы және кеңінен танымал болған тұңғыш кітабы. 1993 жылы 1,5 миллион дана сатылғаннан кейін, Том Круз, Джин Хакман және Жанна Триплхорн жұлдыздығымен сол аттас фильмге бейімделді. Гришемнің алғашқы романы "Өлімге уақыт" осы романның сәттілігінен кейін танымал болды. "Байланыс" атты жалғасы 2023 жылдың қазанында жарық көрді.

Сюжет

Митч МакДир - Батыс Кентукки университетінің бухгалтерлік білімі бар түлегі, ол алғашқы әрекетімен мемлекеттік бухгалтерлік емтиханын тапсырып, Гарвард заң мектебінде өз класында үшінші орынды иеленді. Митч өзінің орта мектептегі сүйіктісі, бастауыш мектеп мұғалімі, сонымен қатар Батыс Кентукки университетінде оқыған Эбби МакДирге тұрмысқа шыққан. Оның ағасы Рей Теннесиде адам өлтіргені үшін түрмеде отыр, ал екінші інісі Расти Вьетнамда қаза тапты. Оның анасы психикалық денсаулық мәселелерімен күресіп, Флоридада тұрады. Митч Нью-Йорк пен Чикагодағы заң фирмаларының ұсыныстарын қабылдамай, Мемфисте орналасқан шағын салық заң фирмасы Bendini, Lambert and Locke-пен келісімшартқа қол қояды. Ол фирманың ұсынысын – үлкен жалақы, жаңа BMW-ді жалға алу және үйге төмен пайыздық ипотека – қарсы тұру үшін тым жомарт деп санайды. Жаңа әріптестері оған оқуға көмектеседі және жаңа серіктестер үшін ең бастысы – адвокаттық емтихан тапсыру. Митчті серіктес Эйвери Толармен бірге жұмысқа орналастырады, ол фирманың «жаман баласы», бірақ өте жақсы адвокат. Митчтің екі әріптесі Марти Козински мен Джо Ходж Кейман аралдарында суға секіру апатынан қайтыс болады. Алғашқы жұмыс күнінде Митч олардың жерлеу рәсіміне қатысады. Митч өлімдерді алаңдатады, бірақ фирма тарихындағы ең жас серіктес болу мақсатына назар аударады. Фирмада қайтыс болған екі заңгердің ескерткіш қызметі кезінде Митч фирмада жұмыс істеп жүріп қайтыс болған тағы үш заңгердің ескерткіш тақталарын байқайды. Ол күдікті жеке тергеуші Эдди Ломаксты, ағасы Рейдің бұрынғы камерадасы, өлімдерді тергеу үшін жалдайды. Ломакс басқа үш қайтыс болған адвокаттың күмәнді жағдайларда: автокөлік апатында, аңшылық апатында және өз-өзіне қол жұмсау кезінде қайтыс болғанын біледі. Олардың өлімінің нақты деректері анықталмаған, бірақ нақты ештеңе дәлелденген жоқ. Ломакс Митчке абай болуды ескертеді. Митчке есеп бергеннен кейін Ломакс өлтіріледі. ФБР агенті Уэйн Тарранс Митчке ФБР фирманы бақылап отырғанын айтады. Митч Вашингтонға жұмыс істеуге кеткенде, Тарранс оған тағы да келеді, бұл жолы ФБР директоры Ф. Дентон Войлспен бірге. ФБР фирманың Чикагодағы Морольто қылмыскерлер отбасының ак халатшы фирмасы екенін айтады. Фирманың негізін қалаушы Энтони Бендини ескі Морольтоның күйеу баласы еді. Ол фирманы 1944 жылы құрды, жарты ғасырға жуық уақыт бойы фирма жас заңгерлерді бедел мен қаржылық қауіпсіздікке уәдемен азғын ортадан тартып келді. Митчтің жұмысы заңды болса да, серіктестері мен аға серіктестері ірі салықтық алаяқтық пен ақшаны жылыстату операцияларына терең араласып, фирманың бизнесінің 75 пайызын құрайды. Фирманың мүшелері оның шынайы табиғатын білген кезде, олар кете алмайды. Бірде-бір заңгер фирмадан тірі қашып құтыла алмады; сөйлеуге тырысқан бес адам өлтірілді. Козински мен Ходж қылмыстар кезінде ФБР-мен байланыста болған, бұл Voyles-ті тергеуді жеке өз мойнына алуға мәжбүр етті. Митч үйі, кеңсесі мен көлігі тыңдалып жатқанын біледі. ФБР Митчке фирманы құлату үшін жеткілікті дәлел алу үшін клиенттері туралы ақпаратты ашу керектігін айтады. АҚШ-тың Теннеси штатын қоса алғанда, көптеген штаттарында адвокат-клиент артықшылығы адвокаттың қылмыс жасалып жатқанын білетін жағдайларға қолданылмайды. Алайда, егер Митч ынтымақтастық жасаса, ол өзінің кейбір заңды клиенттері туралы ақпаратты жариялауға мәжбүр болады, бұл оның заңгерлік мансабын аяқтауға әкеледі. ФБР Митчке, егер оларды елемейтін болса, түрмеге қамалуы мүмкін екендігін ескертеді. Фирма Митчке қысымды күшейтеді; фирманың қауіпсіздік бастығы ДеВашер оның ФБР-ге тым жақын екендігін сезінеді. Аман қалу үшін Митч тез шешім қабылдауға мәжбүр болады. Ақырында Митч пен Эбби ФБР-мен ынтымақтасуға шешім қабылдайды. Ол 2 миллион доллар және Рейдің түрмеден босатылуына алмасу үшін фирманы құлату үшін жеткілікті дәлелдер жинауға уәде береді. Алайда олар фирманы құлату үшін жеткілікті дәлелдерді ұсынғаннан кейін жасырын түрде қашуға шешім қабылдайды, өйткені олар ФБР-ге оларды қорғауға толық сенбейді. Митч Ломакстың хатшысы және сүйіктісі Тэмми Хемфиллмен бірге жұмыс істеп, Кейман аралдарындағы фирманың банктік жазбаларынан бірнеше құпия құжаттарды алады, ақырында 20 жылдан астам заңсыз транзакцияларды егжей-тегжейлі баяндаған 10 000-нан астам құжатты көшіреді. Митч Таррансқа бұл құжаттар фирманың қылмыстық іс-әрекеттерінің тек бір бөлігін ғана анықтайтынын, бірақ олар фирманың белсенді мүшелерінің жартысына және бірнеше зейнеткер серіктестеріне қарсы айыптауға жеткілікті дәлел беретінін айтады. Алайда, құжаттар фирманың қылмыстық құлшындыққа тікелей қатысы бар екенін көрсететін күшті дәлелдерді де ұсынады. Бұл ФБР-ге фирма ғимаратын тінтіп қарауға рұқсат алатын мүмкіндік береді, соның арқасында фирманың барлық «кір» құжаттарына қол жеткізеді. Митч олардың фирманы құлатып, Морольто отбасын әлсірететін үлкен RICO ісіне жеткілікті дәлел беретініне сенімді. Осы уақытта фирма Митчке күдікпен қарайды. Тарри Росс, «Альфред» атты ФБР-дің жоғары лауазымды шенеунігі және Войлстің жақын досы, шындығында басқа қылмыскер отбасының тыңшысы екенін растайды, Митч шындығында ФБР-мен жұмыс істеп жатыр. Митч бұл ақпаратты білгеннен кейін, Морольто мен ФБР оларды қуалайтын Флорида штатының Панама-Сити-Бич қаласына қашып кетеді. Жолда ол фирманың Гранд-Кейман банктік шоттарының бірінен 10 миллион доллар ұрлайды, оның бір бөлігін анасына және қарындастарына жібереді, бір бөлігін швейцариялық банк шотына сақтап қояды, ал қалғанын Тэммиге қалдырады. Митч, Эбби және Рей Козински мен Ходж қайтыс болған оқиғада қаза тапқан аралдық суға түсу бизнесінің иесі Барри Абанкстың көмегімен Кейман аралдарына қашуға жетеді. Митчтің дәлелдерімен қаруланған ФБР Bendini фирмасының 51 қазіргі және бұрынғы мүшелерін, сондай-ақ Морольто отбасының 31 күдікті мүшесін ақша жылыстатудан пошталық алаяқтыққа дейін барлық қылмыстар бойынша айыптайды. Кітап соңында Митч, Эбби және Рей Кейман аралдарындағы жаңа табысқан байлықтарын тамашалайды.

Шығу тегі

Гришэм өзі салық заңгері болуды жоспарлаған, бірақ кейін сот заңына ауысты. Ол 2011 жылы NBC телеарнасына берген сұхбатында: "Менің алғашқы кітабым 1989 жылы жарық көрді, ол – "Өлтіруге уақыт" есімді туынды. Ол шыққанда, көп сатылған жоқ. Мен сол кезде заңгер ретінде өте-көп жұмыспен болдым, өзім-өзіме: «Мен тағы бір кітап жазамын» дедім. Заң факультетінде оқып жүргенде, өте жақсы оқитын досым болды. Ол көптеген заң фирмаларына қабылдануға үміткер еді, бір сапардан оралған соң: «Білесіз бе, маған бұл фирма ұнаған жоқ. Менің ойымша, бір рет кірсең, ешқашан шыға алмайсың, тіпті ол мафияға тиесілі сияқты», – деді. Бұл оқиға он жыл бұрын болған, бірақ ол идея маған қатты ұнады. Гришэм «Өлтіруге уақыт» кітабын аяқтағаннан кейін бірден «Фирма» романын жазуға кірісті. Ол жобаны өзінің агентіне жібергенде, пираттық көшірмелер жасалып, Гришэмтің білмеуімен Голливудта таралды. Paramount Pictures компаниясы оны 600 000 долларға сатып алды. Фильмге келісім жасалғандығы кітапқа деген сұранысты арттырды, содан кейін Doubleday компаниясы оны сатып алды. "Нью-Йорк Таймс" газетінің журналисі Мэрилин Стазио: «Гришэм мырза, қылмыстық қорғаушы адвокат, фирманың алдаулы заңгерлік тәжірибелері туралы соншалықты құлшыныспен жазады, оның романы амбициялы салық заңын оқып жатқан студенттерге нұсқаулық ретінде қарастырылуы мүмкін», – деп жазды. Романның және 1993 жылғы фильмнің сәттілігі 2012 жылы алғашқы оқиғадан он жыл өткеннен кейін бір маусымға созылған телешоуға әкелді.

Фильмге бейімделудегі айырмашылықтар

Гришэмнің кітабына негізделген фильм сюжеттің бастапқы бөлігін сақтап қалды, бірақ соңы мүлдем басқаша. Фильмде Митч ағасын босату үшін және фирма клиенттері туралы ақпарат алмасу үшін ФБР-мен келісім жасайды, оған үлкен сомада ақша да беріледі. Бірақ құпия құжаттарды ФБР-ге тапсыру арқылы заңгерлік антына қиянат жасаудың орнына, Митч ФБР мен мафияны өзінен алшақтатудың тапқыр заңдық жолын табады, осылайша Теннесси штатында болмаса да, заңгерлік тәжірибесін жалғастыра алады. Рецензент Джордж Краун атап өтті: "Осы жағдайда, мен фильм кітаптан жақсырақ шыққан деп есептеймін. Кітаптағы Митч өте күрт түрленеді – жай ғана заңгерден батыр кейіпкерге айналады. Бұрынғы оқиғалардың ешқайсысы да оның мұндай қабілеті бар екенін көрсетпеді. Ал фильмдегі Митч, керісінше, өзінің мінезінде қалады. Ол бастапқыда ақылды, жас заңгер болды, сондықтан да фирма оны жұмысқа алды, бірақ ол олар күткеннен де көп нәрсе берді. Оның қиын жағдайдан шығу жолы – нағыз заңгерге тән жол: өте шебер, тапқыр (және сәл күмәнді) заңдық шешім, мұндай ойды тек жақсы құқықтық білімі бар адам ғана таба алады."

Жалғасы

The Exchange: After The Firm Митч МакДирдің басты рөлде қайта оралуын көрсетеді. Ол Doubleday баспасы 2023 жылдың 17 қазанында жариялады.