Сандық деректердің жоғалу қаупі және сақтау шаралары

Кіріспе

Форматтың қолданыстан шығуы салдарынан деректердің жоғалуы

Цифрлық ескіру – бұл деректерге қол жеткізу мүмкіндігінің жоғалу қаупі, себебі ақпаратты алу үшін қажетті жабдықтар мен бағдарламалық құралдар үнемі жаңа құрылғылар мен жүйелермен алмастырылып, форматтардың үйлесімсіздігіне әкеледі. Бастапқыда 1990 жылдарға дейін "цифрлық қараңғы дәуір" (архаикалық форматта сақталған маңызды мәдени және интеллектуалдық ақпараттың үлкен бөлігі қалпына келтірілмейтіндей жоғалып кетуі) қаупіне көп мән берілмегенімен, ақпарат және архив саласындағы қазіргі цифрлық сақтау жұмыстары деректерді көшіру, техникалық тексеру сияқты хаттамалар мен стратегияларды енгізді. Сондай-ақ, ескірген жабдықтар мен бағдарламалық құралдарды қалпына келтіру және эмуляциялау арқылы цифрлық ескіруді шектеуге және ұзақ мерзімді ақпаратқа қол жеткізуге болатын зиянды азайтуға тырысады.

Өмірбаян

Цифрлық құжаттарға қатысты жалған қауіпсіздік сезімі сақталады: түпнұсқа файлдардан бірдей көшірмелердің шексіз санын жасау мүмкін болғандықтан, көптеген пайдаланушылар өз құжаттарының өте ұзақ сақталу мерзіміне ие деп есептейді. Сондықтан, цифрлық медианың сақталуы, баспа сөзбен жазылған немесе айтылған тілдің біртіндеп өзгеруімен салыстырғанда, көбірек мәнге ие. Кітапхана және архив саласындағы мамандар компьютерлік жүйелердің қолданысы кеңінен тараған кезде цифрлық ескіру мәселесіне көп көңіл бөлген жоқ, бірақ 1990 жылдары осы тақырыпта кең талқылаулар басталды. Бұл негізгі көшіру әдістері қазіргі заманғы қатты дискілер мен қатты күйдегі дискілер дәуірінде де қолданылады, себебі зерттеулер көрсеткендей, көптеген цифрлық сақтау құралдары өндірушілердің мәлімдемелерінен немесе зертханалық сынақтардан әлдеқайда қысқа уақытқа тозуға ұшырайды, соның салдарынан «цифрлық құжаттар мәңгілікке немесе бес жылға сақталады, қайсысы бірінші келсе» деген әзіл-қалжың пайда болды. Цифрлық сақтау аппараттық және бағдарламалық форматтарды үнемі күтіп-ұстау мен пайдалануға негізделеді, бірақ ескіру қаупі оған кедергі келтіруі мүмкін. Аппараттық және бағдарламалық қол жеткіліктілік саласында цифрлық ескірудің төрт түрі бар: Ескі формадағы айналмалы қақпалы MOSFET негізіндегі жад сақтағыштары (кейбір) картридждер мен (көбінесе) жад карталарында, бинарлық ақпараттың жеке біттерін көрсететін зарядтар белгілі бір деңгейден төмендегенде («қайта бұру» деп аталады) және деректер оқылмайтын болып қалғанда біт шіруімен кездеседі. Форматтың тиісті ойнату немесе жазу құрылғысының жұмыс істеу қабілетінің де осалдықтары бар. Кассеталық плеерлер мен дискілік жетектер қайталанатын физикалық жүктемеге және шаң мен кір сияқты бөгде заттарға ұшырайтын дәлдікпен жасалған жылжымалы бөлшектердің функционалдығына сүйенеді. Тұрақты техникалық қызмет көрсету, калибрлеу және тазалау операциялары көптеген құрылғылардың қызмет ету мерзімін ұзартуға көмектеседі, бірақ бұзылған немесе жарамсыз бөлшектерді жөндеу немесе ауыстыру қажет: ескі машиналардың қоры таусылғанда бөлшектерді табу қиындап, қымбаттады, ал пайдаланушылардың техникалық біліктілігі жаңа машиналар мен сақтау форматтары электромеханикалық бөлшектерді аз, ал интегралды схемалар мен басқа да күрделі компоненттерді көбірек пайдаланғандықтан күшейеді. Ұзақ уақыттан бері жоғалып кеткен немесе қайтыс болған бағдарламалаушылардың түсініксіз жазбалары болған кезде, агенттік кодты дұрыс орындау үшін қажетті компьютерлік жабдық пен бастапқы кодты ауыстырып, жоюға мәжбүр болды. Бағдарламалық жасақтаманың жүйелік ескіруін WordStar мәтін редакторының тарихы мысалы ретінде келтіруге болады. 1980-ші жылдары C/PM және MS DOS операциялық жүйелерінде WYSIWYG құжаттарын өңдеудің танымал нұсқасы болған WordStar, Windows 1.0-ға кешіктірілген порт салдарынан 1991 жылға қарай WordPerfect және Microsoft Word бәсекелестеріне нарықтағы маңызды үлесін жоғалтты. Windows нұсқасының одан әрі дамуы 1994 жылы тоқтатылды, ал MS DOS үшін WordStar 7 соңғы рет 1999 жылы жаңартылды. Уақыт өте келе, WordStar-дың кез келген нұсқасы Windows-тың 3.1 нұсқасынан кейінгі заманауи нұсқаларымен үйлесімсіз болып кетті, бұл ұзақ жылдар бойы адал пайдаланушылардың, соның ішінде авторлар Уильям Ф. Бакли және Энн Райстың көңілін қалдырды. Цифрлық ескіру видео ойындар тарихын сақтауға айрықша әсер етеді, өйткені көптеген ескі ойындар мен жабдықтарды ойыншылар компьютерлік жабдықты жаңартудың үздіксіз процесі мен үй консольдарын жасау циклдарының салдарынан уақытша өнімдер ретінде қарады. Мұндай циклдер жүйелік және техникалық ескірудің нәтижесі болып табылады. 1962 жылы шыққан «Ғарыш соғысы» сияқты ең көне компьютерлік ойындар PDP 1 коммерциялық миникомпьютер үшін жасалған, қазіргі кезде жоқ болып қалған аппараттық платформалар үшін жасалды. 1960-1970 жылдардағы қазіргі заманғы мейнфрейм терминалдары мен микрокомпьютерлер үшін жасалған көптеген ескі ойындарды тек бағдарламалық эмуляция арқылы ойнауға болады. Видео ойындар мен басқа да бағдарламалық жасақтамаларды олардың ата-аналары немесе баспа компаниялары жетім қалдыруы мүмкін, бірақ бағдарламалық жасақтамаларды қоршаған авторлық құқық мәселелері цифрлық сақтау жолында өте күрделі кедергі болып табылады.

A false sense of security persists regarding digital documents: because an infinite number of identical copies can be created from original files, many users assume that their documents have a virtually indefinite shelf life. Therefore, digital media have more urgent preservation concerns than the gradual change in written or spoken language experienced with the printed word. Little professional thought in the fields of library and archival science was directed toward the topic of digital obsolescence as the use of computerized systems grew more widespread and commonplace, but much discussion began to emerge in the 1990s. These basic migration practices persist into the modern era of hard disk and solid state drives as research has shown many digital storage mediums frequently last considerably shorter in the field compared to manufacturer claims or laboratory testing, leading to the facetious observation that "digital documents last forever—or five years, whichever comes first." Digital preservation relies on the continuous maintenance and usage of hardware and software formats, which the threat of obsolescence can interfere with. Four types of digital obsolescence exist in the realm of hardware and software access:. Older forms of floating gate MOSFET based read only memory storage such as (some) cartridges and (most) memory cards encounter their own form of bit rot when the charges representing individual bits of binary information dissipate beyond a certain level (called "flipping") and the data is rendered unreadable. The operability of a format’s appropriate playback or recording device possess their own vulnerabilities. Cassette decks and disk drives rely on the functionality of precision manufactured moving parts that are susceptible to damages caused by repetitive physical stress and foreign materials like dust and grime. Routine maintenance, calibrations, and cleaning operations can help extend the lifetime of many devices, but broken or failing parts will need repair or replacement: sourcing parts becomes more difficult and expensive as the supply stock for older machines reaches scarcity, and user technical skills grow challenged as newer machines and storage formats use less electromechanical parts and more integrated circuits and other complex components. While in possession of indecipherable notes written by long departed or deceased programmers, the computer hardware and source code needed to correctly run the decoding software had been replaced and disposed of by the agency. Systemic obsolescence in software can be exemplified by the history of the word processor WordStar. A popular option for WYSIWYG document editing on C/PM and MS DOS operating systems during the 1980s, a delayed port to Windows 1.0 caused WordStar to lose significant market share to competitors WordPerfect and Microsoft Word by 1991. Further development of the Windows version stopped in 1994, and WordStar 7 for MS DOS was last updated in 1999. Over time, any version of WordStar grew increasingly incompatible with modern versions of Windows beyond 3.1 to the frustration of long devoted users, including authors William F. Buckley, Jr. and Anne Rice. Digital obsolescence has a prominent effect on the preservation of video game history, since many older games and hardware were regarded by players as ephemeral products, due to the continuous process of computer hardware upgrading and home console generation cycles. Such cycles are often the result of both systemic and technical obsolescence. Some of the oldest computer games, like 1962's Spacewar! for the PDP 1 commercial minicomputer, were developed for hardware platforms so outdated that they are virtually nonexistent today. Many older games of the 1960s and 1970s built for contemporary mainframe terminals and microcomputers can only be played today through software emulation. While video games and other software applications can be orphaned by their parent developers or publishing companies, the copyright issues surrounding software are a very complicated hurdle in the path of digital preservation.

Алдын алу стратегиясы

Цифрлық архивтерге ие ұйымдар файлдардың бұзылуын анықтау және файл форматтарының ескіруімен байланысты тәуекелдерді азайту үшін өз жазбаларын бағалауы керек. Мұндай бағалаулар архивтердегі цифрлық файл түрлерін тізімдейтін және қолжетімділікті қамтамасыз ету үшін қабылданған шараларды бағалайтын ішкі файл форматтары бойынша іс-қимыл жоспарлары арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Цифрлық ескірумен күресудің пайда болатын стратегиялық бағыты – бастапқы кодтың қолжетімділігі, ашықтығы және қазіргі заманғы аппараттық ортаға бейімделу мүмкіндігіне байланысты ашық кодты бағдарламалық жасақтаманы қабылдау болып табылады. Мысалы, Apache Software Foundation OpenOffice қолданбасы Microsoft Word-тің 6-шы нұсқасын қоса алғанда, көптеген мәтіндік редактор форматтарына қолжетімділікті қамтамасыз етеді және WordPerfect-тің 4-ші нұсқасына негізгі қолдау көрсетеді. Мұндай қадамдар ақпараттың сақталуына жауапкершілікті күшейтуден және мазмұндағы метадеректердің толықтығын растаудан бастап, институционалдық қолдану арқылы маңызды ақпаратты табуды қамтамасыз етуге, жүйелік миграция ақпаратқа қолжетімділікті әсер етпеуін қамтамасыз етуге, IT қолдауын қамтамасыз етуге және ұйымдық өзгерістер кезінде ақпараттың сақталуын қамтамасыз ету үшін резервтік жоспарларды енгізуге дейін жетеді. Бағалауды қолдау үшін маңызды ресурстардың арасында Конгресс кітапханасының «Цифрлық форматтардың тұрақтылығы» беті және Ұлыбритания Ұлттық мұрағатының PRONOM онлайн файл форматтар тізілімі бар. CERN 2016 жылы «Цифрлық естелік» жобасын бастады, мақсаты – ұйымның ондаған жылдар бойына жасаған медиа өнімдерін стандартталған шаралар арқылы сақтау. CERN олардың шешіміне метадеректерге үздіксіз қолжетімділік, шығындарды азайту үшін мүмкіндігінше ертерек Ашық мұрағаттық ақпараттық жүйе (OAIS) мұрағатын енгізу және кез келген жаңа жүйенің мұрағаттау жоспарын алдын ала орындау қажет екенін анықтады. Бұл шара 2017 жылдың шілдесінде жарияланған хабарламадан кейін, миллиондаған веб-сайттардың пайдаланушы тәжірибесіне әртүрлі дәрежеде әсер еткеніне қарамастан жасалды. 2018 жылдың қаңтарынан бастап Flashpoint Archive бірнеше Adobe Flash Player сақтау жобаларының бірі болды, ол 160 000-нан астам анимациялық фильмдер мен ойындарды құтқарып қалды.

Organizations possessing digital archives should perform assessments of their records in order to identify file corruption and reduce the risks associated with file format obsolescence. Such assessments can be accomplished through internal file format action plans, which list digital file types in an archive's holdings and assess the actions taken in order to ensure continued accessibility. One emerging strategic avenue in combatting digital obsolescence is the adoption of open source software, due to source code availability, transparency, and potential adaptability in modern hardware environments. For example, the Apache Software Foundation's OpenOffice application supports access for a number of legacy word processor formats, including Version 6 of Microsoft Word, and basic support for Version 4 of WordPerfect. Such steps run the gamut from enforcing responsibility of information continuity and confirming the degree of content metadata, to ensuring critical information discovery through institutional usage and that system migration doesn’t affect information accessibility, to guaranteeing IT support and enforcing contingency plans for information survivability through organizational changes. Other important resources for assessment support are the Library of Congress' Sustainability of Digital Formats page, and the UK National Archives' PRONOM online file format registry. CERN began its Digital Memory Project in 2016, aiming to preserve decades of the organization’s media output through standardized initiatives. CERN determined that their solution would require continuous access to metadata, the implementation of an Open Archival Information System (OAIS) archive as soon as possible to reduce costs, and the advance execution of any new system’s archiving plan. This action followed a July 2017 announcement despite affecting the user experience for millions of websites to varying degrees. Since January 2018, the Flashpoint Archive has been one of several Adobe Flash Player preservation projects, salvaging more than 160,000 animations and games.