Кіріспе

Дәлелге негізделген медицинада диагностикалық сынақты жүргізудің құндылығын бағалау үшін ықтималдық қатынастары қолданылады. Олар сынақтың сезімталдығы мен ерекшелігін пайдаланып, сынақ нәтижесінің қандай да бір жағдайдың (мысалы, аурудың) болу ықтималдығын пайдалы түрде өзгертетінін анықтайды. Ықтималдық қатынастарын шешім қабылдау ережелерінде қолдану туралы алғашқы сипаттама 1954 жылы ақпарат теориясы бойынша өткен симпозиумда жасалды. Ал медицинада ықтималдық қатынастары 1975-1980 жылдар аралығында енгізілді.

Медициналық қолдану

Алдын ала тексеру ықтималдығы – белгілі бір популяциядағы адамның ауруы немесе жағдайының болу мүмкіндігін көрсетеді; бұл диагностикалық тест қолдану алдындағы бастапқы ықтималдық. Сынақтан кейінгі ықтималдық – сынақ нәтижесі оң болған жағдайда, жағдайдың шын мәнінде бар болу ықтималдығын көрсетеді. Жақсы тест популяция үшін сынақтан кейінгі ықтималдық, сынақтан бұрынғы ықтималдықтан мағыналы түрде жоғары немесе төмен болады. Жоғары ықтималдық коэффициенті – популяция үшін жақсы тесттің белгісі, ал бірге жуық ықтималдық коэффициенті – тест сол популяция үшін тиімсіз болуы мүмкін екенін көрсетеді. Скринингтік тест үшін қызығушылық танытқан топ – аймақтың жалпы халқы болуы мүмкін. Диагностикалық тексеру үшін, емдеуші дәрігер жалпы халыққа қарағанда алдын ала тексеру ықтималдығын арттыратын белгілі бір симптомды немесе басқа факторды байқаған болады. Егер популяциядағы тесттің ықтималдық коэффициенті 1-ден жоғары болса, онда оң нәтиже жағдайдың бар екенін көрсетеді. Егер тесттің ықтималдық коэффициенті популяция үшін 1-ден айқын артық болмаса, тест жақсы дәлел бермейді: сынақтан кейінгі ықтималдық, сынақтан бұрынғы ықтималдықтан мағыналы түрде өзгеше болмайды. Тесттің ықтималдық коэффициентін білу немесе бағалау, клиникалық дәрігерге нәтижені дұрыс түсінуге көмектеседі. Зерттеулер дәрігерлердің тәжірибеде мұндай есептеулерді сирек жасайтынын, ал жасағанда жиі қателіктер жіберетінін көрсетеді. Рандомизацияланған бақылаулы зерттеу, дәрігерлердің сезімталдық пен ерекшелік, ықтималдық коэффициенті немесе ықтималдық коэффициентінің шамалы графигі түрінде ұсынылған диагностикалық тесттерді түсіну деңгейін салыстырды, нәтижелерді түсінудің үш тәсілі арасында ешқандай айырмашылық жоқ екені анықталды.

Есептеу үлгісі

Сынаққа дейінгі ықтималдық: Мысалы, егер іш қабынуы бар 5 науқастың 2-сінде асцит болса, онда сынаққа дейінгі ықтималдық 40% құрайды. Ықтималдық коэффициенті: Мысал ретінде, денелік тексеруде байқалатын бүйірлердің ісінуі асцит үшін 2.0 оң ықтималдық коэффициентіне ие. Ықтималдықтың шамамен өзгеруі: Жоғарыдағы кестеге сәйкес, 2.0 ықтималдық коэффициенті ықтималдықтың шамамен +15% артқанын көрсетеді. Соңғы (сынақтан кейінгі) ықтималдық: Осылайша, бүйірлердің ісінуі асцит ықтималдығын 40%-дан шамамен 55%-қа дейін арттырады (яғни 40% + 15% = 55%, бұл нақты 57% ықтималдықтан 2% шегінде).

Есептеу үлгісі

Медициналық мысал ретінде, белгілі бір ауруы бар науқаста нақты тест нәтижесінің күтілетін ықтималдығы, сол нәтиже осы ауруы жоқ науқаста пайда болу ықтималдығымен салыстырылады. Кейбір дереккөздер LR+ және LR− арасындағы айырманы көрсетеді. Төменде нақты мысал келтірілген. Қатысты барлық болжамдық параметрлер үшін сенімділік интервалдарын есептеуге болады, бұл нақты мән белгілі бір сенімділік деңгейінде (мысалы, 95%) қамтитын мәндер диапазонын көрсетеді.