Қазына іздеген бақа: Ол' Рип туралы аңыз

Кіріспе

Аңыз бойынша Техас мүйізді шаян (1929 жылы қайтыс болды)

Оль Рип (19 қаңтар 1929 жылы қайтыс болды) – Техас мүйізді шаяны, көбінесе «мүйізді бақа» немесе «мүйізді жабайы» деп аталады. Джаз дәуірінде әйгілі болған, 31 жыл бойы тірідей көміліп ұйықтаған деп есептеледі. Бұл рептилияға американдық жазушы Вашингтон Ирвингтің Рип Ван Винкл кейіпкерінің есімі берілген. 1928 жылдың 18 ақпанында Техас штатының Истленд қаласындағы бір үйдің іргетасынан қазылып алынғаннан кейін, шаян ұлттық деңгейде танымал болды және 1920-шы жылдардағы кинофильмдерде пайда болды. Сол жылы сенатор Эрл Мейфилд басқаратын Техас штатының саяси делегациясы Ақ үйге президент Кальвин Кулиджге қарау үшін шаянды сыйға тартып берді. Шаянның даңқынан кейін, мүйізді бақалар мыңдаған дана сатылып, қоғамдық шараларда сувенир ретінде қолданылды, соның ішінде 1928 жылғы Демократиялық ұлттық конвентте де. Мүйізді бақаларды жаппай аулау және экспорттау Батыс-Орталық Техаста олардың санының күрт төмендеуіне әкеліп соқты, нәтижесінде Техас Ауыл шаруашылығы департаменті араласуға мәжбүр болды. Он жылдар өткен соң, Оль Рип туралы аңыз Looney Tunes сценарисі Майкл Мальтизді 1955 жылы «Бір бақалы кеш» атты анимациялық қысқаметражды фильм жасауға шабыттандырды. Мультфильмде ескі ғимаратты бұзып жатқан құрылысшы іргетастың ішінде 1892 жылғы уақыт капсуласын табады. Капсуланың ішінде тірі бақа болады, ол «Hello! Ma Baby» және «I'm Just Wild About Harry» сияқты Tin Pan Alley әндерін орындай алады.

Қалған жері

1897 жылдың 29 шілдесінде Уилл Вуд есімді 4 жасар бала Техас штатының Истленд округінде мүйізді кесіртке ұстады. Баланың әкесі, Истленд округінің кеңсе меңгерушісі Эрнест Э. Вуд, батыс Техас дәстүрін сынау үшін, осы жануардың көп жылдар бойы қыстау кезінде тірі қалуға қабілетті екенін тексеруді шешті. Мүйізді кесіртке Техас штатының Истленд қаласындағы Истленд округі сотының іргетасына, басқа уақыт капсуласы естеліктерімен бірге, соның ішінде Киелі кітап пен алкогольдің бір бөтелкесімен бірге салынды. Отыз жыл өткен соң, джаз дәуірінде құрылысшылар ескі сот ғимаратын бұзуға кірісті, ал қала әкімдігі 1928 жылдың ақпан айының ортасында уақыт капсуласын ашуға арналған қоғамдық шара ұйымдастырды. Бойс Хаус есімді жас журналист өзінің "Форт-Уорт Стар Телеграм" газетіндегі мақалаларында алдағы рәсім туралы хабарлады. Хаус 1897 жылдан бері капсуланың ішінде сақталған мүйізді кесірткенің құпиясына ерекше назар аударды. Бойс Хаус жариялаған сенсациялық газет мақалаларының нәтижесінде 1500-ге жуық адам Истлендке (Техас штаты) жиналды, уақыт капсуласының ашылуын көрді және мүйізді кесірткенің тағдырын білуге ниеттенді. Көптеген көрермендер 25 шақырымнан астам қашықтықтан келді, ал жүздеген адам ескі сот ғимаратының айналасына орнатылған уақытша қоршаудың маңына жиналды. 1928 жылдың 18 ақпанында сағат 16:00-де, көпшілік алдында уақыт капсуласынан тірі мүйізді кесіртке табылды. Газетші Бойс Хаус оқиғаны былай еске алды:

On July 29, 1897, a 4 year old boy named Will Wood caught a horny toad in Eastland County, Texas. The boy's father, Eastland County clerk Ernest E. Wood, decided to use the reptile to test the West Texas tradition that the creatures could survive for many years in hibernation. The horned lizard was placed in a cornerstone of the Eastland County Courthouse in Eastland, Texas along with other time capsule memorabilia, including a Bible and a bottle of alcohol. Thirty years later during the Jazz Age, construction workers began to tear down the old courthouse, and town officials scheduled a public event to open the time capsule in mid February 1928. An ambitious young newspaperman named Boyce House reported on the forthcoming ceremony in his articles for the Fort Worth Star Telegram. House particularly emphasized the mystery of the horned toad which supposedly had been entombed in the capsule since 1897. As a result of Boyce's sensationalist newspaper articles, a crowd of 1,500 spectators gathered in Eastland, Texas, to witness the opening of the time capsule and to learn the fate of the horned toad. Many spectators had traveled more than 25 miles to be present, and hundreds thronged around the makeshift fence that encircled the old courthouse. At exactly four o'clock on Saturday, February 18, 1928, a live horned lizard was allegedly produced from within the time capsule in front of the overly excited audience. Newspaperman Boyce House recalled the chaotic scene:

Within days, national newspaper chains reported the discovery of the entombed lizard on their front pages. The New York Times reported the event on its front page with the declarative headline: "Toad Alive After 31 Years Sealed in Texas Cornerstone". The Times article credulously reported:

Following these newspaper reports, zoologists and other scientists began a public debate over whether a Texas horned toad could survive for such an extended period of time without water, sunlight or oxygen. Dr. Raymond L. Ditmars, curator of mammals and reptiles at the Bronx Zoo, declared the alleged survival of the entombed lizard in Eastland, Texas, to be "utterly impossible." In contrast, preeminent naturalist William T. Hornaday, the curator of the New York Zoological Gardens, asserted "that the incident was possible⁠—and gave an instance from his own experience in Ceylon." Indifferent to this scientific debate, Eastland locals instead ascribed the horned toad's "miraculous" survival for thirty one years to the presence of the Bible in the time capsule.

Бірнеше күн ішінде ұлттық газеттер өздерінің бірінші беттерінде қабірге қойылған кесіртке туралы хабарлады. "Нью-Йорк Таймс" газеті оқиғаны "Техастағы бұрыш тасты 31 жылдан кейін тірі табылған кесіртке" деген тақырыппен бірінші бетінде жариялады. Газетте: "Зоологтар мен ғалымдар Техастағы мүйізді кесірткенің сусыз, күн сәулесіз және оттегіксіз осы уақытқа дейін тірі қалуы мүмкін бе деген мәселе бойынша пікір алмасуды бастады. Бронкс зообағында сүтқоректілер мен жорғалаушылар бөлімінің директоры доктор Реймонд Л. Дитмарс Техас штатының Истленд қаласында жерленген кесірткенің тірі қалғаны туралы мәлімдемені "толыққанды мүмкін емес" деп мәлімдеді. Ал Нью-Йорк зоологиялық бағының директоры, көрнекті ғалым Уильям Т. Хорнадей "оқиғаның болуы мүмкін екенін" айтып, өзінің Цейлондағы тәжірибесінен мысал келтірді. Осы ғылыми пікірталасқа бейжай қараған Истленд тұрғындары, керісінше, мүйізді кесірткенің отыз бір жыл бойы "ғажайып" түрде тірі қалуын уақыт капсуласындағы Киелі кітаптың болуымен байланыстырды.

Ұлттық атақ

Бұқаралық ақпарат құралдарының кеңінен жариялауына байланысты Ол Рип ұлттық деңгейде танымал болды. Осы жайлы мінезді кесіртке 1897 жылы бала кезінде тапқан деген Уилл Вуд оны ашық көрмеге шығару үшін Далласқа (Техас штаты) алып барды. Истленд тұрғындары мен пайда табуға құмар бизнесмендер осы белгілі жаратылыстың өзгеше ешқандай сипаттамасы жоқ және маңызды емес қаласынан алынып кеткеніне наразылық білдіргеннен кейін Вуд Ол Рипті Истлендке қайтарды. Даллас көрме ұйымдастырушылары Вудты келісімшартты бұзғаны үшін сотқа берді. Осы оқиғадан кейін Ол Рип ел бойынша гастрольдік сапарға шықты, және Сент-Луис қаласындағы (Миссури штаты) зоологиялық бақта оны қырық мың адам көрді. Сол жылы Нью-Йорк қаласында Уилл Вудтың қатысуымен «Ол Рип» атты фильм түсірілді, ал камераға түсіру үшін бақа жеген жәндіктер үшін «жәндіктерді ұстаушыға әрқайсынан төлем жасалды». Риптің атақтың шыңы 1928 жылдың мамыр айында болды, оның ұлттық турнесі барысында кесіртке Вашингтонға жеткізілді, онда Техас штатының сенаторы Эрл Брэдфорд Мейфилд осы үлгіні президент Кальвин «Үнсіз Кэл» Кулиджге тарту етті. Кулидж таңырқап, мүйізді кесірткеге тиіспеді, оны көзілдірігімен итеріп жіберді. Газетте осы оқиға туралы хабарланды:

Осы жаратылыстың үлкен даңқының нәтижесінде, 1928 жылы Хьюстон қаласында (Техас штаты) өткен Демократиялық ұлттық конгресте мүйізді кесірткелер сувенир ретінде сатылды. Осы сату үшін жаппай ұстау және мүйізді кесірткелерді экспорттау Батыс Техаста осы түрдің күрт азаюына әкелді. Техас журналисі Бойс Хаус айтқандай:

Өлім және дау-дамай

Ол Рип ұлттық турнесінен кейін көп ұзамай, 1929 жылдың 19 қаңтарында пневмониядан қайтыс болды. Ол Рип қайтыс болғаннан кейін, оның үлгісі кішкентай атласқа оралған табытқа салынды және жаңа Истленд сотының вестибюлінде қойылды. Он жылдар өткен соң, 1961 жылдың қыркүйегінде Олд Рип мұражай экспонаттарынан қысқа мерзімге жоғалып кетті, ал оны қайтару үшін 10 000 доллар талап етілді. Қала бойынша іздеу жүргізілгеннен кейін, үлгі табылды. Бір жыл өткен соң, 1962 жылы Джон Коннели Техас губернаторы болып сайлану үшін үгіт жүргізу кезінде жарнамалық шара ретінде сот үйіне келді. Коннели шапшаңдықпен бальзамдалған жануарды артқы аяғынан көтеріп алғанда, ол күрт жұлынып түсті. 1972 жылы Риптің денесі тағы да ұрланды. Ұзақ өтпей, Истленд қаласы ұрланған үлгіні қалайда "тауып", оны көрмеге қайтарғанын мәлімдеді. Алайда, мұражайға келгендер "қайта табылган" жабық жабайының төрт аяғы болғанын, ал түпкі үлгіде үш аяқ болғанын, бұл 1962 жылы Джон Коннелимен болған оқиғаның салдары екенін байқады. 1976 жылы газеттерге анонимді хат жіберілді, онда түпкі үш аяқты үлгі әлі де ұрының қолында екені және Истленд қаласы түпкі үлгіні жалғанмен ауыстырғаны жазылған. "Истленд қаласының болашағы құрғаған мүйізді бақаның айналасында салынған" деп ашуланған хат авторы сот үйінің бақасының шынымен Ол Рип екенін дәлелдей алатын адамға 5000 доллар төлеуге уәде берді.

Мұрасы мен ықпалы

1955 жылы Looney Tunes сценарисі Майкл Мальтиз Оль Риптің оқиғасынан шабыт алып, "Бір бақалы кеш" атты анимациялық қысқаметражды фильм жазды. Мультфильмде ғимаратты бұзып жатқан құрылысшы іргетас ішінде 1892 жылғы уақыт капсуласын табады. Капсуланың ішінде тірі бақа болады, кейіннен ол Мичиган Дж. Бақа деп аталды, ол "Hello! Ma Baby" және "I'm Just Wild About Harry" сияқты Tin Pan Alley әндерін орындай алады. Ескі Риптің оқиғасы 2004 жылы "ToadSpotting: The Legend of Old Rip" атты деректі фильмде баяндалды.