Кіріспе

Америка фольклорындағы аңыз құрманы Чупакабра немесе чупакабра (tʃupaˈkaβɾas, сөзбе-сөз 'ешкі сорғышы'; lang es, 'сорғылайды' және cabras, 'ешкілер') – Американың бір бөлігіндегі фольклордағы аңыз құрманы немесе криптид. Атауы жануардың айтылатын қансорушылығынан шыққан – Чупакабра малға, оның ішінде ешкілерге шабуыл жасап, олардың қанын ішеді деп есептеледі. Жануардың физикалық сипаттамалары әртүрлі. Пуэрто-Рико және Латын Америкасында ол көбінесе ауыр салмақты, рептилияға ұқсас және жат сияқты, шамамен кішкентай аюдың мөлшерінде, ал мойнынан құйрық тамырына дейін созылған тікенектер тізбегі бар тіршілік иесі ретінде сипатталады. Ал Оңтүстік-Батыс АҚШ-та ол көбінесе ит сияқты бейнеленеді. Алғашқы көрулер мен оларға қоса берілген сипаттамалар 1995 жылы Пуэрто-Рикода тіркелді. Одан бері бұл жануар солтүстікке Мэн штатына дейін, оңтүстікке Чилиге дейін, тіпті Америкадан тыс Ресей және Филиппин сияқты елдерде де байқалған. Барлық хабарламалар әңгімелерге негіделген және расталмаған немесе дәлелдері жоқ деп есептеледі. Мексиканың солтүстігінде және АҚШ-тың оңтүстігіндегі көрулер тері қышымасымен ауырған иттің түрі екені анықталды.

Атауы

Чупакабралар сөзбе-сөз "ешкі сорғыш" деп аударылуы мүмкін, "chupar" ("сорғылау") және "cabras" ("ешкілер") сөздерінен шыққан. Америка құрлығында ол chupacabras және chupacabra деп аталады, біріншісі – түпнұсқа атауы, екіншісі – қалыпқа келтірілген түрі. Атауды Пуэрто-Риколық комедиан Silverio Pérez 1995 жылы Сан-Хуан радиосындағы диджей ретінде шабуылдар туралы пікір білдірген кезде тағайындаған.

Тарих

1975 жылы Пуэрто-Риконың Мока қаласында мал өлтірудің бірнеше жағдайлары тіркелді, олар "Мока вампирі" (el vampiro de Moca) деп аталды. Алғашқыда бұл қылмыстарды шайтанға табынушылар жасады деген күдік болды; кейін аралдың басқа да аймақтарында мал өлімі туралы хабарлар келіп түсті, көптеген шаруалар жануарлардың қырылуын хабарлады. Әрбір жануардың денесінен қанның қалдығы жоқ, кішкентай дөңгелек тіліктер арқылы қан сорылған. Нақты шабуақ деп саналатын алғашқы оқиға 1995 жылдың наурыз айында болды. Пуэрто-Рикода сегіз қой өлі күйде табылған, олардың әрқайсысының кеудесінде үш тесік болған және толығымен қансызданғандығы хабарланды. Бірнеше айдан кейін, тамыз айында, куәгер Мадлен Толентино Пуэрто-Риконың Канованас қаласында бұл жаратылысты көргенін айтты, онда 150-ге жуық мал мен үй жануарлары өлтірілгенін мәлімдеді.

Сыртқы келбеті

Чупакабраны көбінесе бауырымен жорғалаушы жануарға ұқсатып сипаттайды, оның терісі жапырақты немесе қабыршақты, көкшіл сұр түсті болып келеді және арқасынан төмен қарай өткір тікендері немесе қауырсындары болады. Оның бойы шамамен 1-1,5 метрдей деп айтылады, және ол кенгуру сияқты тұрып, секіріп жүреді. Осы сипаттама 1995 жылы Пуэрто-Рикодағы жануарды көргендердің бірнеше хабарларында басты назарда болды, содан кейін Чили мен Аргентинаның кейбір аймақтарында да ұқсас хабарлар түсті.

Өмір сүру ықтималдығы

Чупакабра туралы алапат қорқыныш 1995 жылдың соңында Пуэрто-Рикода басталды: фермерлер түрлі малдың түсініксіз өлтірілуін жаппай хабарлады. Бұл хабарламаларда фермерлер малдың денелерінде екі тесік жарақатын еске алды. Осы экологиялық жағдайлар малдың өліміне қарапайым түсіндірме беруі мүмкін: құрғақшылық салдарынан жабайы жыртқыштар әдеттегі жемтерін жоғалтып, аштан қалғандықтан фермерлердің малдарына шабуылдауға мәжбүр болды. Осылайша, осы теорияны көптеген басқа да "чупакабра" шабуылдарына қолдануға болады: құрғақ ауа райы жергілікті жыртқыштар үшін бәсекелестік ортаны күшейте түсіп, тірі қалу үшін малға шабуылдауға итермеледі. Мұндай ой-пікір өлтірулердегі зорлықтың күшеюін де түсіндіруге болады; аштықтан және үмітсіздіктен қиналып жүрген жыртқыштар аштан өлуден сақтану үшін малға шабуылдайды, нәтижесінде малдың өліміне келген жағдайлардың саны да, олардың қатыгездігі де артады. Мұндай деректер Бенджамин Рэдфордтың "Чупакабраны іздеу: факті, фантастика және фольклордағы вампир аң" атты кітабының 179-бетінде келтірілген. Рэдфордтың кестесінде чупакабра шабуылдары туралы он маңызды хабарлама бар, олардың жетісінде малдың денелері табылып, зерттелді; бұл аутопсиялардың нәтижесінде өлімнің себебі түрлі жануарлардың шабуылы екені анықталды, бұл мал денелерінен табылған жануарлардың ДНК-сы арқылы расталды.

Байланысты аңыздар

"Озарк Howler" – үлкен аюға ұқсас жануар, оған да ұқсас аңыз бар. Чилидің Пюшендері де мінез-құлқы жағынан ұқсас, бірақ олар иттің орнына қанатты жыландар деп сипатталады. Бұл аңыз аймаққа тән вампир шағаласынан пайда болған болуы мүмкін. Филиппинде Сигбин чупакабраның көптеген сипаттамаларын бөліседі. "Гранч" – Нью-Орлеандағы аңыз, оның аты Миссисипи өзені мен Мексика шығанағы арасындағы "Гранч Роуд" деп аталатын махаббат аллеясынан шыққан. Ол жолда сыртқы түрі чупакабраға ұқсас "гранч" деп аталатын жандар мекендейді деп айтылады. Сенімсіз дереккөз: дата=2022 жылдың қыркүйегі.

2018 жылы Үндістанның Манипур штатында күдікті чупакабралар туралы хабарлар тарады. Көптеген үй жануарлары мен құстар басқа чупакабра шабуылдарына ұқсас жағдайда өлтірілді, сондай-ақ бірнеше адам жандарды көргендерін хабарлады. Сот-медициналық сарапшылар мәйіттің қалдықтарын зерттегеннен кейін, үй жануарлары мен құстарды жаппай өлтіруге көше иттері кінәлі деп қорытындылады.

Медиа

Чупакабра туралы 2009 жылы жарық көрген «Өлгендердің сүйектері үстінен өт» романында айтылады. Имани Копполаның тұңғыш альбомы «Чупакабра» деп аталады. «Тұрғын» (2014) фильмінде чупакабра басты қарсылас болады. Чупакабра туралы миф 2012 жылы «Саут Парк» мультсериалының «Еврейлік чупакабра» атты эпизодында пародияланды, онда антисемиттік басты кейіпкер Эрик Картман, балаларды Пасхада өлтіретін еврей чупакабрасын көргенін мәлімдейді. 2018 жылы чупакабра Cryptozoic Entertainment компаниясының Cryptkins соқыр қорап ойыншықтар жинағына бірнеше винилдік фигуралардың бірі ретінде қосылды. 2020 жылдың тамызында жаңартылған чупакабраны қамтитын қайта жасалған фигуралар сериясы жарық көрді. Чупакабраны іздеу 1997 жылы «The X Files» сериалының «El Mundo Gira» эпизодында көрсетілді. «Чупакабра» – 2014 жылғы желтоқсанда «Grimm» телехикаясының 4-ші маусымының орташа маусымдық финалы. DC Comics комиксі «Teen Titans Academy» кейіпкерлерінің бірі – Чупакабра атымен танымал, жартылай құс-жартылай адам метаадам, оның екінші жағы Диего Перес, ол «Teen Titans» комиксінің алғашқы суретшісі Джордж Перестің құрметіне аталған. 1999 жылғы «Футурама» эпизодында «Эль Чупанибр» деп аталатын монстр бейнеленген. «Jackie Chan Adventures» эпизодындағы «Эль Чупакабраның қарғысы» атты эпизодында Джеки Чанның досы Эль Торо чупакабрадан сызақ алып, жұқтырады, нәтижесінде ол әр түн сайын чупакабраға айналады, бұл құбылыс қарапайым қарақшыға ұқсас. «Workaholics» сериалының 3-ші маусымындағы «To Kill a Chupacabraj» атты эпизодында Блейк бассейнде Ранчо Чупакабраның мүрдесі деп ойлаған нәрсені табады, бірақ ол көршісінің иті болып шығады. Netflix-тің «The Imperfects» сериалында Хуан Руис кейіпкері, ол жақын тұрған адамдары қауіпке ұшырағанда чупакабраға айналады. 2016 жылғы «Чупакабраның аңызы» фильмінде атаулы чупакабра бастапқыда қарсыластың рөлінде бейнеленген, бірақ кейіннен бұл жаратылыстың тек отбасын құтқаруға тырысқаны анықталады. 2023 жылғы «Чупа» фильмі ғалымдардан құтылу туралы, олар оны медициналық мақсатта пайдалану үшін қолға түсіріп, оның нақты екенін дәлелдеуге тырысады. 2010-2011 жылдарғы «Супер Сентай» сериалындағы «Tensou Sentai Goseiger» сериалының басты қарсыласы Мессияның Брайжасы, криптидтерге негізделген екінші арканың зұлым тобы Юмажумен бірлесіп жұмыс істегенде Чупакабраның Буредоран кейпін қабылдайды. Украиналық «TSN» жаңалықтар бағдарламасы қызықты жаңалықтар болмаған кезде чупакабра туралы жалған ақпарат таратқан.