Кіріспе
Британдық ғалым, микроскопиялық петрология және металлографияның негізін қалаушы Генри Клифтон Сорби (10 мамыр 1826 – 9 наурыз 1908) – ағылшын микроскописі және геологы. Оның ең маңызды еңбегі – микроскоптар арқылы темір мен болатты зерттеу әдістемелерін жасау болды. Бұл болаттың көптеп өндірілуіне мүмкіндік берді.
Henry Clifton Sorby (10 May 1826 – 9 March 1908) was an English microscopist and geologist. His major contribution was the development of techniques for studying iron and steel with microscopes. This paved the way for the mass production of steel.
Ерте өмір
Сорби Йоркширдегі Шеффилдке жақын Вудборн елді мекенінде дүниеге келді және Шеффилд колледжінде білім алды. Ол ерте кезеңде-ақ табиғатты зерттеуге қызығушылық танытты. Оның алғашқы жұмыстарының бірі Йоркширдегі аңғарлардың пайда болуын зерттеуге арналған. 1847 жылы, 21 жасында әкесі қайтыс болды, оған мол жеке кіріс қалды. Ол дереу өз үйінде ғылыми зертхана және шеберхана құрды.
Петрографиялық
Кейіннен ол бұрынғы геологиялық кезеңдердің физикалық географиясымен, белгілі бір қабатталған жыныстардағы толқынды құрылыммен және тақтатас тіреуінің пайда болуымен айналысты. Ол тау жыныстары мен минералдарды микроскоп арқылы зерттей бастады және 1858 жылы "Кристаллдардың микроскопиялық құрылымы туралы" маңызды еңбегін жариялады (Quart. Journ. Geol. Soc.). Англияда ол петрографияның негізін салушылардың бірі болды; 1869 жылы Лондон геологиялық қоғамының Вулластон медалімен марапатталды және оның президенті болды. Президенттік сөздерінде Сорби әк тастардың және карбонат емес қабатталған тау жыныстарының құрылымы мен пайда болуы туралы түпнұсқалық зерттеулердің нәтижелерін ұсынды (1879–1880). Виктория дәуірінің ортасында Сорби тақтатастардың тіреуін микроскоппен зерттеген алғашқы ғалым болды. Ирландиялық физик Джон Тиндаллмен тақтатас тіреуінің пайда болуы мен механизмі туралы қызу пікірталас кезінде (Тиндалл есімі сонымен қатар "алпинизмнің алтын ғасырымен" байланысты) және 1856 жылы ғылыми мақсаттармен Альп тауларына сапар шеккен Тиндалл, Сорби қазір танымал келе жатқан мынадай тұжырымды жасады: "Тауларды міндетті түрде микроскоппен зерттеу керек". Сорби материалдың деформациясын және тектоникалық көтерілу мен орогенез нәтижесінде туындаған тау жыныстарының тіреуі мен бүктелу сияқты ірі масштабты құбылыстарды түсіндіру үшін микроскопиялық процестердің рөлі мен маңыздылығын алғаш түсінгендердің бірі болды. Ол метеориттердің микроскопиялық құрылымын зерттеді. 1876 жылғы жазда Оңтүстік Кенсингтонда ғылым оқытушыларына микроскоптар туралы лекция оқыды.
Mountains must indeed be examined with the microscope. Sorby was one of the first to understand the role and the importance of microscopic processes to explain material deformation and large scale phenomena such as rock cleavage and rock folding caused by tectonic uplift and orogeny. He studied the microscopical structure of meteorites. In the summer of 1876 at South Kensington, he gave a lecture to science teachers on microscopes.
Металлография
1863 жылы ол темір мен болаттың микроскопиялық құрылымын зерттеу үшін қышқылмен гравировкалау әдісін қолданды. Осы техниканы пайдалана отырып, ол Англияда бірінші болып, болаттың беріктігіне шамалы, бірақ нақты көміртек мөлшерінің әсерін анықтады. Оның металлографиялық байқаулары Генри Бессемердің 1855 жылы патенттеген және Роберт Форестер Мушеттің 1856 жылы жетілдірген болатты жаппай өндіру процесінің тиімділігі мен дұрыстығын ғылыми тұрғыдан растауға мүмкіндік берді. Осы жетістігі үшін Сорби қазіргі металлургтер арасында "металлографияның әкесі" деп танылады, ал Халықаралық металлографиялық қоғам өмірлік жетістіктері үшін оның атымен аталатын сыйлық тартады.
Теңіз ғылымдары
Оның қызығушылықтары кең болды. "The Glimpse" атты яхта сатып алғаннан кейін, ол шөгінді таулар мен теңіз биологиясын зерттеді. Осы ретте, ол эстуарийлердегі судың температурасын өлшеді. Ол теңіз жануарлары мен өсімдіктерінің түсін зерттеу үшін микроспектроскоптың құрылысы мен пайдалануы туралы мақалалар жариялады. Сонымен қатар, ол теңіз омыртқасыздарын фонарь слайдтарына дайындаудағы шеберлігін де қолданды. Бұған қоса, ол бірде "бір мыңнан бір куб дюйм су молекулалардан тұрады" деп бағалаған.
Ғылыми қоғамдардың мүшесі
1857 жылы, 31 жасында, ол жарықшақты жарылу туралы жұмысы үшін Royal Society (FRS) мүшесі болып сайланды. 1863 жылы ол механикалық және химиялық күштердің тікелей байланысы туралы еңбегі үшін олардың Бейкер лекциясын оқыды және 1874 жылы олардың Корольдік медалімен марапатталды. 1892 жылы Сорби Америка өнер және ғылым академиясының шетелдік құрметті мүшесі болып сайланды. Халықаралық шөгінді таужыныстар қауымдастығы және Йоркшир геологиялық қоғамының екеуінде де геология саласындағы жетістіктері үшін Сорби медальдары бар. Халықаралық металлографиялық қоғам металлургиядағы өмірлік жетістіктерін мойындау үшін Генри Клифтон Сорби сыйлығын табыс етеді. Шеффилд университетінде оның атымен геология / физикалық геология кафедрасы аталса, Сорби табиғат тарих қоғамы да оның есімімен аталады. Қоғам қызмет ететін аймақ (солтүстік-шығыс Дербишир, Шеффилд және Честерфилд аймақтары) мүшелері арасында "Сорбишир" деп белгілі. Ай бетіндегі Дорса Сорби қырқалы жота жүйесі оның құрметіне аталған. Сонымен қатар, Шеффилдтегі (Оңтүстік Йоркшир) Солтүстік жалпы ауруханасында оның атымен аталған бөлімше бар.