Фрэнк Харрис: Ирландиялық-американ жазушысының өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Ирланд-американдық жазушы (1855–1931)

Фрэнк Харрис (14 ақпан 1855 – 26 тамыз 1931) – ирланд-американдық редактор, романист, әңгімелер авторы, журналист және баспагер, ол өз заманындағы көптеген белгілі тұлғалармен жақын қарым-қатынаста болды. Ирландияда туған ол өмірінің басында АҚШ-қа көшіп, Канзас университетінде заң оқуға түсуге дейін түрлі жұмыстар істеді. Бітірген соң заңгерлік мансабынан тез жалықты және 1882 жылы Еуропаға қайтып келді. Журналистика саласында мансап құру үшін Лондонға қоныстанғанға дейін Еуропа елдерін аралады. 1921 жылы, алпыс жасында, ол АҚШ азаматы атанды. Өмірінде өзінің ызалы, агрессивті мінезімен, танымал журналдарды редакциялауымен және талантты, белгілі адамдармен достығымен көп назар аудартса да, ол негізінен көп томдық естеліктері «Менің өмірім және махаббатым» арқылы еске алынады. Бұл кітап әлемнің көптеген елдерінде жыныстық мазмұны үшін тыйым салынған.

Алғашқы жылдар

Харрис 1855 жылы Ирландияның Галвей қаласында Уэльс туған ата-анасының отбасында Джеймс Томас Харрис деген атпен дүниеге келді. Оның әкесі, Томас Вернон Харрис, Уэльстің Пемброкшир графтығындағы Фишгард қаласынан шыққан теңіз офицері болған. Ол үлкен ағасымен бірге тұрғанда, бір жыл немесе одан да көп уақыт бойы Армағдағы Корольдік мектепте оқыды. 12 жасында ол Уэльске, Денбигширдегі Руабон грамматикалық мектебінде пансионда білім алу үшін жіберілді, бұл кезді кейін "Менің өмірім және махаббатым" атты кітабында еске алды. Харрис мектепте бақытсыз болды және бір жыл ішінде қашып кетті. Харрис 1869 жылдың соңында АҚШ-қа қашып, Нью-Йорк қаласына дерлік ақшасыз келді. 14 жастағы ол өзін асырау үшін түрлі жұмыстар істеді, бастапқыда ботинка сырлаушы, жүкті тасушы, жалғалы жұмысшы және Бруклин көпірін салушы болып жұмыс істеді. 1908 жылдан 1914 жылға дейін Харрис романдар жазуға белсенді айналысып, "Бомба", "Шекспир адамы" және "Сары билет және басқа да әңгімелер" сияқты танымал кітаптардың авторы атанды. Харрис сонымен қатар қысқа әңгімелер мен романдар, Шекспир туралы екі кітап, бес томдық "Қазіргі замандағы суреттер" атты өмірбаяндық очерктер жинағы және достары Оскар Уайльд пен Джордж Бернард Шоудың өмірбаянын жазды. Оның пьеса жазуға жасаған тыңдаулары аздаған жетістікке жетті: сахнада тек "Мистер және миссис Дэвентри" (1900) қойылымы (бұл Оскар Уайльдтың идеясына негізделген болуы мүмкін) көрсетілді.

Өлім және мұра

Үш рет үйленген Харрис 1931 жылғы 26 тамызда Ниццада 75 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол сол қаладағы Кавказ зиратының жанындағы Симетье Сент-Маргарита зиратына жерленді. Оның қайтысынан кейін Хью Кингсмилл (Хью Кингсмилл Луннның псевдонимі) жазған өмірбаяны жарық көрді.

Мәдени сілтемелер

1920 жылы француз жазушысы және дипломаты Пол Моран Ниццада қарт Франк Харриспен кездесіп, оның тұлғасының көп бөлігін алып, өмірден асқан жазушы, баспагер және ирланд патриоты О’Патах кейіпкерін жасады. Ол «Ирландия бардтарының соңғысы» деп сипатталды және Пол Моранның 1923 жылы Gallimard баспасында жарық көрген «La nuit de Portofino kulm» (Fermé la nuit әңгімелер жинағының бөлігі) атты әңгімесінде бейнеленді. («Оның көп бөлігі дінге қарсы келіп, қайта жаңғыртуға келмейтіндей болып көрінеді».) 1922 жылы Уиттакер Чемберс Колумбия университеті студенттік журналы The Morningside-та Франк Харрис 1919 жылы жазған «Miracle of the Stigmata» пьесасы негізінде «A Play for Puppets» атты «құдайға қарсы» және «қасиеттіге қарсы» пьеса жариялады. Чемберс қуғыннан қашу үшін оқудан бас тартты. («Оның көп бөлігі ашық түрде дінге қарсы келіп, жариялауға болмайды».) 1929 жылы Коул Портердің «After All, I'm Only a Schoolgirl» әнінде Харрис пен «My Life and Loves» есімді кітабы туралы айтылады, онда жеке репетитордан ересектер арасындағы қарым-қатынас туралы білім алған қыздың әңгімесі баяндалады. 1936 жылы Харрис Лесли мен Сьюэлл Стоукстың «Оскар Уайльд» пьесасында кейіпкер ретінде пайда болды. Пьеса алғаш рет 1936 жылы Лондонның Gate Theatre Studio-сында, ал 1938 жылы Нью-Йорктің Fulton Theatre-ында қойылды. Екі қойылымда да Роберт Морли бас рөлде ойнады. 1958 жылы «Каубой» көркем фильмі Франк Харрис өмірінен алынған «Менің қасқыр ретіндегі естеліктерім» романының бейімделуі болып табылады. Харристі Джек Леммон сомдады. 1960 жылы ол Пол Роджерс ойнаған «Оскар Уайльдтың сынақтары» фильмінде эпизодтық рөлде пайда болды. Харрис Уайльдты Квинсбериге қарсы қылмыстық жала жабу ісін қозғамауға ескерткен, бұл оның құлдырауына себеп болды. 1972 жылы «Эдвардтар» телесериалының бір эпизодында оны Джон Беннет ойнады. 1985 жылы «Алло, Алло!» эпизодындағы «Алты үлкен кеуде» атты эпизодта Франк Харрис кітабы диванды тіреу үшін қолданылды. Телевизияда Харристі Леонард Росситер 1978 жылы BBC Play of the Week: Fearless Frank, or, Tidbits From The Life Of An Adventurer бағдарламасында ойнады. 1980 жылы «Қорықсыз Франк» мюзиклінің сахналық бейімделуі Бродвейдегі Princess Theatre-да Ниалл Тойбиннің басты рөлінде қысқа ғана уақытқа қойылды. Кітабы мен әндерін Эндрю Дэвис жазды, музыкасын Дейв Браун жазды, ал режиссері Роберт Гиллеспи болды. Қойылым 13 репетициядан және 12 көрсетілімнен өтті. Ол 1997 жылы Том Стоппардтың «Сүйіспеншіліктің өнертабысы» пьесасының кейіпкері, ол А. Е. Хаусманның өмірі мен Оскар Уайльдтың соттары туралы айтады. Ол Оскар Уайльдтың жақын досы ретінде Мозес Кауфманның сыйлыққа ие болған «Gross Indecency: The Three Trials of Oscar Wilde» пьесасында пайда болады. Ол 2001 жылы «Х. Г. Уэллстің шексіз әлемдері» мини-сериалының бірінші эпизодында пайда болады, онда Уэллстің әңгімесі тым ұзақ және тым қисынсыз деп есептейді. Харрис Ким Ньюманның 1992 жылғы «Anno Dracula» романында вампир ретінде, романның басты кейіпкерлерінің біріне ұстаз және вампирдің әкесі ретінде бейнеленеді. ITV-дегі «Мистер Селфридж» телесериалында (2013) Сэмюэл Уэст Франк Харрис кейіпкеріне ұқсас Франк Эдвардс есімді газет редакторы мен баспагерді ойнайды. Шерлок Холмс пен доктор Уотсон 1976 жылы Николас Майердің «Вест-Энд қорқынышы» романында Харриспен кездеседі. Уотсон Харристің үнемі қатты сөйлеу әдетіне назар аударады. «Пулп» криминалды комедиясында Майкл Кейн кейбіреулер Фрэнк Харриспен салыстыратын романист рөлін ойнайды, онда Кейн «Фрэнк жаңадан келген еді» деп әжуалай жауап береді.

In 1920, French writer and diplomat Paul Morand met an aged Frank Harris in Nice and borrowed much of his personality to create the character of O'Patah, a larger than life writer, publisher and Irish patriot, "the last of the Irish bards" in his short story La nuit de Portofino kulm (part of the famed collection of short stories Fermé la nuit) published in 1923 by Gallimard. In 1922, Whittaker Chambers published a "blasphemous" and "sacrilegious" playlet called "A Play for Puppets" in The Morningside, a Columbia University student magazine, based on Frank Harris' 1919 play Miracle of the Stigmata, for which Chambers quit school to avoid expulsion. ("The greater part of it is so plainly sacrilegious that it cannot be reproduced.") In 1929, Cole Porter's song "After All, I'm Only a Schoolgirl" references Harris and "My Life and Loves", in a tale about a girl who is learning about adult relationships from a private tutor. In 1936, Harris appeared as a character in the play Oscar Wilde, by Leslie & Sewell Stokes, first produced at London's Gate Theatre Studio (1936) and later at the Fulton Theatre, New York, in 1938, in both cases starring Robert Morley in the title role. In 1958, the feature film Cowboy is an adaptation of the semi autobiographical novel My Reminiscences as a Cowboy. Harris is played by Jack Lemmon. In 1960, he is seen as a minor character in The Trials of Oscar Wilde played by Paul Rogers. Harris had specifically warned Wilde against prosecuting Queensberry for criminal libel, which led to his downfall. In a 1972 episode of The Edwardians, he was played by John Bennett. A volume by Frank Harris held up the couch in "Six Big Boobies" (1985) episode of 'Allo 'Allo!. On television, Harris was played by Leonard Rossiter in a 1978 BBC Play of the Week: Fearless Frank, or, Tidbits From The Life Of An Adventurer. In 1980, a musical stage adaptation of Fearless Frank briefly ran on Broadway at the Princess Theatre, with Niall Toibin in the starring role. It had book and lyrics by Andrew Davies, music by Dave Brown, and was directed by Robert Gillespie. The production ran for 13 previews and 12 performances. He is a character in the 1997 Tom Stoppard play The Invention of Love, which deals with the life of A. E. Housman and the Oscar Wilde trials. He appears as a close friend of Oscar Wilde in the award winning play by Moisés Kaufman: Gross Indecency: The Three Trials of Oscar Wilde. He appears in the first episode of the 2001 miniseries The Infinite Worlds of H. G. Wells, rejecting a story from Wells for being too long and too preposterous. Harris appears as a vampire in Kim Newman's 1992 novel Anno Dracula, as the mentor and vampire sire of one of the novel's main characters. In the ITV series Mr Selfridge (2013), Samuel West plays a newspaper editor and publisher called Frank Edwards, a character based on Frank Harris. Sherlock Holmes and Dr. Watson meet Harris in Nicholas Meyer's 1976 novel The West End Horror. Watson comments on Harris' habit of always speaking very loudly. In the crime comedy Pulp, Michael Caine plays a novelist who someone compares to Frank Harris, in which Caine glibly replies, "Frank was a novice."