Кіріспе

Антисемитизм терминін танымал еткен неміс журналисі (1819–1904)

Фридрих Вильгельм Адольф Марр (16 қараша 1819 – 17 шілде 1904) – неміс журналисі, нәсілшіл социалист және саясаткер, 1881 жылы "антисемитизм" терминін танымал еткен.

Өмір

Марр Магдебургте актер және сахна режиссерінің жалғыз ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Ганновердегі бастауыш мектепте, содан кейін Брауншвейгтегі гимназияда оқыды. Гамбург пен Бременде саудада шәкірт болғаннан кейін, ол Венадағы Бургтеатрға жұмысқа орналасқан әкесіне қосылды. Сол жерде ол екі еврей фирмасында жұмыс істеді. Кейін Марр жұмысынан заңсыз босатылғанын мәлімдеді. 1843 жылы Марр коммунистік қызметтерді ілгерілеткен деген айыппен Цюрихтен қуылды. Ол радикалды демократиялық "партияның" солшыл қанатына жатты және 1848 жылғы наурыз революциясынан кейін Франкфурттағы Ұлттық жиналысқа делегат болды. Революцияның толық сәтсіздігінен кейін, ол көптеген бұрынғы революционерлер сияқты Пруссия жетекшілігімен Германияның бірігу идеясын қолдады. Сәттілікке жетпеген соң, ол Гамбургке оралып, қайтадан журналист болып жұмыс істеді және 1854 жылы дінінен бас тартқан еврей кәсіпкерінің қызы Георгина Йоханна Берта Калленбахқа үйленді. 1859 жылы Марр Гамбург Парламентіне депутат болып сайланды. 1862 жылғы 13 маусымда "Курьер ан дер Везер" газетінде жарияланған мақаласында ол сайланған либерал спикер, еврей заңгер деге шабуыл жасап, оны және басқа еврейлерді демократиялық қозғалысқа опасыздық жасады және қаланың саудагерлік тобына ену үшін эмансипацияларын жеміссіз пайдаланды деп айыптады. Көптеген наразылықтардан кейін Марр 1862 жылы қайта сайланбады. Марр мен оның бірінші әйелі 1873 жылы ажырасты.

Еврейлерге қарсылық

Маррдың сөздері мен мақалалары 1848 жылы антисемитизмнің алғашқы көріністерін көрсетті. Ол 19 ғасырдың басындағы Буршншафт қозғалысының ықпалында болды, ол неміс студенттерінің арасында Вена конгресінің неміс халқы қоныстанған барлық территорияны біріктіре алмай, сәтсіз аяқталуына байланысты туындаған наразылықтан пайда болды. Буршншафт еврейлер мен басқа неміс емес азшылықтардың мүшелікке қабылдануын қабылдамады, "егер олар өздерінің ішінде христиандық-неміс рухын дамытуға ниетті екенін дәлелдемесе" ("Буршншафт конгресінің 1818 жылғы" шешімі). Олар еврейлердің өздерінің қозғалысына қатысуына қарсы болғанмен, кейінірек Генрих фон Трейцке сияқты, еврейлердің (және басқа да) азшылықтардың этникалық және діни ерекшеліктерінен толығымен бас тартып, неміс халқына ассимиляцияланған жағдайда неміс мемлекетіне қатысу мүмкіндігін мойындады.

Антисемиттер лигасы

Марр еврейлердің неміс болуына ықпалдасатын ассимиляция идеясын қабылдамады. Ол 1879 жылы жариялаған «Der Weg zum Siege des Germanenthums über das Judenthum» (Немістіктің Яһудиліктен жеңіске жолы) атты памфлетінде немістер мен еврейлердің ұзақ жылдардан бері қақтығыста екенін, оның бастауын нәсілге байланыстырып көрсетті және еврейлердің жеңіске қадам басып жатқанын айтты. Ол еврейлердің неміс либерализмінен туған эмансипациясы оларға неміс қаржысы мен өнеркәсібін бақылауға мүмкіндік бергенін мәлімдеді. Бұған қоса, бұл қақтығыс еврей және неміс нәсілдерінің өзгеше ерекшеліктеріне негізделгендіктен, еврей халқының толық ассимиляциясы арқылы да шешілмейтінін айтты. Маррдың пікірінше, еврейлер мен немістер арасындағы күрес тек біреуі жеңіп, екіншісі жойылғанда ғана аяқталады. Еврейлердің жеңісі, оның айтуынша, finis Germaniae (неміс халқының соңы) деген тұжырымға әкеледі. Мұны болдырмау үшін 1879 жылы Марр «Антисемиттер лигасы» (Antisemiten Liga) құрды – еврейлердің Германияға төндірген қауіппен күресуге және оларды елден күштеп шығаруды жақтаған алғашқы неміс ұйымы. 1891 жылы құрылған «Пангерман лигасы» еврейлерді мүшелікке қабылдады, егер олар неміс мәдениетіне толық сіңген болса. Бірақ 1912 жылы, Марр қайтыс болғаннан кейін сегіз жыл өткен соң ғана, Лига расизмді өзінің негізгі принципі деп жариялады. Дегенмен, Марр нацистік кезеңде геноцидке ұласқан неміс расизмінің даму тізбегіндегі маңызды буын болды. Моше Циммерманның «Вильгельм Марр: Антисемитизмнің патриархы» атты, оқиғадан 100 жыл өткен соң жазылған кітабында айтуынша, өмірінің соңында Марр антисемитизмнен бас тартып, Германиядағы әлеуметтік дүрбелеңнің себебі өнеркәсіптік революция мен саяси қозғалыстар арасындағы қақтығыс екенін дәлелдеді. Алайда, бұл кітап Маррдың өзінен жарияланбады, тек Циммерманның сілтемесі ретінде келтірілді.