Кіріспе

Креймерге қарсы Одақ тегін мектеп ауданы No. 15, 395 U. S. 621 (1969) – АҚШ Жоғарғы Сотының шешімі. Бұл шешімде Сот Нью-Йорк штатының ұзақ жылдар бойы қолданылып келген заңын күштен шығарды. Аталған заңға сәйкес, мектеп округіндегі белгілі бір сайлауда дауыс беру үшін, азамат мектеп округінде салық төлейтін жылжымайтын мүліктің иесі немесе жалға алушысы болуы керек, немесе мүлік иесінің немесе жалға берушінің жұбайы болуы керек, немесе округінің мемлекеттік мектебінде оқитын баланың ата-анасы немесе қамқоршысы болуы тиіс. 5 дауысқа 3 дауыспен сот бұл дауыс беру талаптарының АҚШ Конституциясының он төртінші түзетуіне енгізілген теңдік принципін бұзатынын анықтады.

Өмірбаян

Моррис Х. Крамер 31 жастағы, отбасылық жағдайы бойынша жалғыз болған ер адам еді, ол Нью-Йорк штатының Атлантик-Бич қаласында, 15 нөміріндегі Хемпстед еркін мектеп округінде (қазіргі Лоуренс еркін мектеп округі) ата-анасымен бірге тұрды. Ұлттық және штаттық сайлауларда дауыс беруге тіркелген Крамер мектеп округінің жылдық мектеп кеңесі сайлауында және мектеп бюджетіне қатысты дауыс беруге тіркелуге өтініш білдірді. Крамер сайлауда дауыс беруге қажетті жас, азаматтық және тұру талаптарына толығымен сай келетіні даусыз еді. Дегенмен, Нью-Йорк штатының Білім беру заңының 2012-ші тармағына сәйкес, ол мектеп сайлауында дауыс беруге құқылы емес еді. Аталған тармақ бойынша, мектеп сайлауында дауыс беру үшін тұрғын мектеп округінде салық төленетін жылжымайтын мүліктің иесі немесе жалға алушысы болуы керек, немесе мүлік иесінің немесе жалға берушінің жұбайы болуы керек, немесе округтегі мемлекеттік мектепте оқитын бір немесе бірнеше баланың ата-анасы немесе қамқоршысы болуы тиіс.

Төменгі соттардағы іс жүргізу

Крамер Нью-Йорк штатының шығыс округінің АҚШ округтік сотына шағымданып, 2012-шы бөлімді оған қатысты күшінен шығаруды мектеп округінен талап етті. Ол заңның Конституцияның 14-ші түзетуіне сәйкес тең қорғау құқығын бұзғанын, өйткені Жоғарғы соттың Харперге қарсы Вирджиния штатының сайлау кеңесі сияқты жақындағы шешімдерінде осы заң түсіндірілгенін мәлімдеді. Мектеп округінің пікірінше, мектеп сайлауында дауыс беру құқығы негізінен сайлау нәтижесіне тікелей әсер ететін адамдарға, атап айтқанда мектеп округінің мүлік салығын төлейтін тұлғаларға және округ мектептерінде оқитын балалары бар ата-аналарға ғана берілуі керек. Сол кезде АҚШ кодексінің 28-тарауына сәйкес, штаттық заңның күшінен шығарылуын талап ететін кез келген федералдық сот ісін қарау үшін арнайы шақырылған үш судьядан тұратын алқа құрылуы тиіс болды, оның құрамына бір апелляциялық судья және екі округтік судья кіруі керек еді, егер конституциялық шағым "маңызсыз" деп табылса, онда қарау бір округтік судьямен жүргізілуі мүмкін еді. 1966 жылдың мамыр айында округтік судья Джозеф Заватт үш судьядан тұратын алқа шақырудан бас тартты. Крамердің конституциялық талабын қабылдамау себебін түсіндіре отырып, судья Заватт: «Арыз беруші өзінің мүлкіне мектеп округі салық салғанын және оның дауыс беру құқығы жоқ екенін дәлелдей алмайды, өйткені ол округте мүлкі жоқ. Сондай-ақ, ол балаларының біліміне әсер ететінін, бірақ оның дауыс беру құқығы жоқ екенін дәлелдей алмайды, өйткені ол балалары жоқ» деді. Судья Заватт сонымен қатар Нью-Йорк штатының соттары осы заңның конституциялық екенін жақында растағанын атап өтті. Ол «Нью-Йорк білім беру заңының 2012-шы бөлімінде штат заң шығарушы органы жасаған айырмашылықтар өте қисынды және арыз берушінің талабы негізсіз, сондықтан оны маңызсыз деп сипаттауға болады» деген қорытындыға келді. Округтік сот Крамердің шағымын қабылдамады. Крамер бұл шешімге екінші апелляциялық округтік сотқа шағымданып, судья Заватттың шешімін 2:1 есебімен өзгертіп, үш судьядан тұратын округтік сотты шақыруға бұйырды. Екінші округтік алқаның көпшілігі үшін жазған судья Пол Р. Хейс, Жоғарғы соттың сайлаушылардың құқығын шектеуге қатысты тең қорғау қағидасын қолдану туралы жақындағы сот шешімдерін ескере отырып, Крамердің конституциялық шағымын маңызсыз деп қарастыруға болмайды деген қорытындыға келді. Осы пікірмен келіскен судья Ирвинг Р. Кауфман, Крамердің шағымын «өз бетінше негізсіз деп айтуға болмайды» деді. Бас судья Ж. Эдвард Лумбард келіспеді, ол: «Мұндай негізсіз шағымды қарау үшін үш судьяның қатысуы қажет емес» деген пікірмен шықты. Қайта қарау кезінде үш судьядан тұратын округтік сот 2012-шы бөлімді 2:1 есебімен қолдады. Сотқа жазған хатында апелляциялық судья Леонард Мур тіпті соңғы тең қорғау заңнамасын ескере отырып, «мектеп сайлауында дауыс беруге құқылы тұлғалар ретінде ата-аналар мен салық төлеушілер тобын таңдау Жоғарғы сот пен Нью-Йорк апелляциялық сотының белгілегенінше, штат заң шығарушы органының әлі де сақтап отырған өкілеттіктерінің шегінде болып көрінеді» деді. Округтік судья Джон Р. Бартелс судья Мурдың пікіріне қосылды. Округтік судья Джек Вайнштейн келіспеді, ол 2012-шы бөлім «дауыс беру үшін тыйым салынған мүліктік талаптарды қояды, бұл тең қорғау кепілдігін бұзады» деген пікірде болды. Судья Вайнштейн 2012-шы бөлімге сәйкес, мектеп сайлауында дауыс беруге жарамсыздық «ата-анасымен бірге тұратын жас адамдарға» ғана емес, сонымен қатар «балаларымен бірге тұратын егдеулі адамдарға, пансионда немесе жалдамалы пәтерде тұратын адамдарға, сондай-ақ салықтан босатылған мүлікте тұратын дін қызметкерлеріне, әскери қызметшілерге және басқаларға» да қатысты екенін атап өтті. Жоғарғы сот Крамердің шағымына қатысты сот ісін қарауға келісім берді. 1969 жылдың 30 қаңтарында ауызша жарыссөз өтті. Америкалық азаматтық бостандықтар одағының ұзақ жылдар бойы кеңесшісі болған Осмонд К. Френкель Крамердің өтінішін қорғады. Нью-Йорк штатының білім беру департаментінің заң кеңесшісі Джон П.

Өкілдік

Осмонд К. Френкель апелляциялық шағымданушы үшін сөз сөйледі, ал Мелвин Л. Вулф және Мюррей А. Миллер Джон П. Иеху жақтаушылар үшін іс жүргізіп, қысқаша жазбаларды ұсынды; Луис Дж. Лефковиц (Бас прокурор) өзінен, Самуил А. Хиршовиц (Бас прокурордың бірінші орынбасары), Дэниел М. Коэн (Бас прокурордың орынбасары) Нью-Йорк штатының Бас прокуроры үшін қысқаша жазба ұсынды.

Жоғарғы соттың шешімі

Жоғарғы Сот аудандық соттың шешімін кері бұрып, Крамер мен мектеп сайлауында дауыс беруге ниеттенген басқа азаматтарды мүлікке иелік етуі немесе балалары болуы себепсіз дауыс беру құқығынан айыру арқылы Нью-Йорк штаты Тең Қорғаныс туралы заңды бұзды деген шешім қабылдады. Сот шешімін Бас судья Эрл Уоррен жазды, судьялар Уильям О. Дуглас, Уильям Дж. Бреннан, Байрон Уайт және Тюргуд Маршалл қолдады. Крамер – Бас судья Уорреннің Соттағы соңғы пікірлерінің бірі, ол 1969 жылдың 16 маусымында жарияланды. Уоррен бір аптадан кейін, Жоғарғы Соттың 1968 жылғы сессиясы аяқталғаннан және оның орнын басатын Уоррен Э. Бергердің тағайындалғаннан кейін Бас судья қызметінен кетті. Дауыс беру нәтижесі 5:3 болды, себебі бұрынғы айда отставкаға кеткен судья Әбе Фортасқа ізбасар тағайындалмаған еді. Бас судья Уорреннің пікірі сол кездегі Тең Қорғаныс туралы заңнамаға сәйкес, дауыс беру құқығын шектеу туралы шағымдар мұқият сот қарауынан өтуі керек екенін айтумен басталды, өйткені «саяси істерге қатысуға немесе мемлекеттік лауазымдарға ие болатын адамдарды таңдаудағы кез келген негізсіз кемсітушілік өкілдік биліктің заңдылығын күмән тудырады». Сондықтан, дауыс беру құқығын шектеу туралы заңды қолдау үшін, ол «қатаң тексеруден» өтуі керек, яғни «маңызды мемлекеттік мүддеге» қызмет етуі тиіс; заңның «әділеттілігі» ғана жеткіліксіз. Сондай-ақ, судья Уоррен Нью-Йорк штаты мектеп кеңестерін сайлаудың орнына тағайындауды таңдауы мүмкін екендігі және мектеп кеңестерінің «жалпы» заң шығару өкілеттіктері болмауы Соттың талдауына әсер етпейтінін мәлімдеді. Сот «2012-ші тармақ сайлау құқығын таңдамалы түрде бөлуге қатысты талап етілетін қатаң стандарттарға сай келмейді. 2012-ші тармақтың жіктелуі мектеп істеріне ең болмаса, алыс және жанама мүддесі бар көптеген адамдарды қабылдауға мүмкіндік береді, ал екінші жағынан, мектеп [сайлау] шешімдеріне тікелей және анық мүддесі бар басқаларын қабылдамайды».

Сот төрешісі Стюарттың келіспеушілігі

Сотталушы Поттер Стюарт, оған судьялар Хьюго Л. Блэк және Джон Маршалл Харлан қосылды, келіспеді. Сот төрешісі Стюарттың жеке пікірінше, заң тек егер заң шығарушы органының мақсаттарына жетуге ешқандай қатысы жоқ негіздерге сүйенсе ғана Тең Қорғаныс Ережесін бұзады. Ласситерге қарсы Нортгемптон округінің сайлау кеңесі ісі бойынша Сот төрешісі Стюарт штаттар сайлау құқығына орынды шектеулер қоюға болады деді, егер олар сайлау құқығын саналы түрде пайдалануды қолдауға бағытталған болса. Сот төрешісі Стюарт 2012-ші баптың талаптары осы стандартқа сәйкес келетінін айтты және көпшілік бұл істі неліктен қатаң стандарт бойынша қарау керектігін жеткілікті дәрежеде түсіндірмегенін мәлімдеді.

Салдары

Шешім қабылдалғаннан кейін Нью-Йорк штатының заң шығару органы Жоғарғы сот күшінен шығарылған шектеулерді жою мақсатында Білім беру туралы заңның 2012-бабын өзгертті. Бүгінгі күні Нью-Йорк заңнамасына сәйкес, мектеп округінде 30 күндік мерзімнен астам тұрған кез келген АҚШ азаматы округ сайлауында тіркеліп, дауыс беруге құқылы (Нью-Йорктің бес ірі қаласының тұрғындарынан басқа, онда мектеп кеңесі сайлаулары өткізілмейді). «Креймер» ісі шешілгеннен кейінгі жылдары Бургер соты «Креймер» шешімінің ауқымын шектеді, бірақ оны күштен шығармады. Мысалы, «Салиер Лэнд Ко.» мен «Туларе көл бассейнінің су сақтау ауданы» ісінде сот Калифорнияның су округтері директорлар кеңесіне сайлауда дауыс беру құқығын округтердегі жер иелерімен шектеуі конституциялық екенін анықтады, ал дауыс беру олардың жерінің бағаланған құнына пропорционалды түрде бөлінеді. Осы қорытындыға келген соң, сот су округінің «жер иелеріне пропорционалды емес әсер ететін» «ерекше, шектеулі мемлекеттік функцияны» атқаратынын атап өтті. «Джеймс» ісінде, тығыз дауысқа бөлінген сот Аризона суды қайта құру округтеріндегі сайлауларға қатысты осыған ұқсас шешімге келді. Қазір 70-ке жуық жасқа толған Морис Крамер Нью-Йорктің Атлантик-Бич қаласындағы үйінде тұрады, ол 40 жыл бұрын мектеп округін сотқа берген кездегідей, деп жергілікті газеттегі сұхбатында айтылған, онда оның Лонг-Айлендтегі «азаматтық және экологиялық белсенді» ретіндегі мансабы талқыланды.