Кіріспе

Компрессиялық тұтандыру қозғалтқышы + турбина бір жетек білігіне қосылған.

Дизель және газ (CODAG) – максималды жылдамдығы круиздік жылдамдығынан едәуір жоғары болуы қажет кемелер үшін қолданылатын қозғалтқыш жүйесі, әсіресе қазіргі заманғы фрегаттар немесе корветтер сияқты әскери кемелер үшін. Германияда пайда болған CODAG жүйесі круиз үшін дизельді қозғалтқыштардан және жоғары жылдамдықпен жүру үшін қосылатын газ турбиналарынан тұрады. Көп жағдайларда, дизельді қозғалтқыштардың жалғыз қуаты мен дизельдік және турбиналық қуаттың біріктірілген қуаты арасындағы айырмашылық басқарылатын қанатты бұрандалардың айналуын шектеу үшін тым үлкен, сондықтан дизельді қозғалтқыштар беріліс қатынастарын өзгертусіз жұмыс істей алмайды. Осы себепті, арнайы көп жылдамдықты беріліс қораптары қажет. Бұл дизельді немесе газ (CODOG) жүйелерінен өзгеше, олар дизельді қарапайым, тұрақты қатынастағы беріліс қорабымен білікке жалғастырады, бірақ турбина қосылғанда дизельді қозғалтқыштарды өшіреді. Мысалы, Норвегия Корольдік Әскери-теңіз күштерінің жаңа CODAG қозғалтқыштарында дизельді қозғалтқыштың беріліс қатынасы дизельдік режимде 1:7.7 (қозғалтқыш:бұранда) болса, дизельдік және турбиналық режимде 1:5.3-ке өзгереді. Кейбір кемелерде дизельді қозғалтқыштар үшін үш түрлі беріліс қатынасы бар – біреуі жалғыз дизельдік және екі дизельдік круиздер үшін, ал үшіншісі газ турбинасы қосылғанда. Мұндай қозғалтқыш жүйесі бірдей максималды қуатқа ие дизельдік электр стансасына қарағанда кішірек болады, өйткені кішірек қозғалтқыштарды пайдалануға болады және газ турбинасы мен беріліс қорабына көп қосымша орын қажет емес. Дегенмен, ол дизельді қозғалтқыштардың жоғары отын тиімділігін сақтайды, бұл газ турбиналарымен салыстырғанда үлкен қашықтыққа және отын шығындарының төмендеуіне мүмкіндік береді. Екінші жағынан, күрделі, ауыр және қиындық тудыратын беріліс жүйесі қажет. CODAG әскери кемелерінің әдеттегі круиздік жылдамдығы және турбина қосылғандағы әдеттегі максималды жылдамдығы .

Түрбиналар мен дизельді оқшау шахталар

Кейде дизельді қозғалтқыш пен газ турбинасының әрқайсысы өз білігі мен қанатты пернелерін (пропеллерлерін) пайдаланатын қозғалтқыш орналасуы CODAG деп аталады. Мұндай орналымдар күрделі ауыстыру қорабын қолдану қажеттігін жоққа шығарады, бірақ шынайы CODAG жүйелерімен салыстырғанда бірнеше кемшіліктері бар: көбірек қанатты пернелер (пропеллерлер) қолдануға тура келеді, демек олар кішкентай болып, тиімділігі төмендейді. Жұмыс істемейтін жүйелердің қанатты пернелері (пропеллерлері) кедергі тудырады.

CODAG WARP

CODAG Су реактивті қозғалтқышы және жақсартылған пропеллер (WARP) – Blohm+Voss компаниясының MEKO кемелері үшін ұсынған нұсқасы болып табылатын жүйе, бұл санатқа да жатады, бірақ жоғарыда айтылған мәселелерден сақтайды. CODAG WARP екі дизельді қозғалтқышты екі пропеллерді дизель-дизельдік (CODAD) комбинациясында қоздыру үшін пайдаланады, яғни екі вал да кез келген бір қозғалтқышпен қуатталуы мүмкін, ал газ турбинасымен жұмыс істейтін орталық су реактивті қозғалтқышы бар. Қозғалмай тұрғанда су реактивті қозғалтқышы кедергі тудырмайды, және оның соплосы артқа және жоғары орналасқандықтан пропеллерлердің өлшеміне әсер етпейді.

CODAG-электрлік

Қозғалтқыштардың екі түрін біріктірудің тағы бір жолы – оларды генераторларға қосып, дизель-электрлік жүйедегідей винттерді электрмен қоздыру. Комбинированный дизель-электр және газ (CODLAG) және интеграцияланған электрлік жетегі (IEP) қараңыз. Бұл сондай-ақ винттерді орналастыруға арналған шанақтарды пайдалануға мүмкіндік береді, мұнда жетегіш электрмоторлар шанақтың ішінде орналасады.

Құрлық көліктері

Шведтің Stridsvagn 103 танкы баяу қозғалу және нысана алу үшін дизельді қозғалтқышты, ал қосымша қуат алу үшін газ турбинасын пайдаланады.