Ежелгі гректердің қысқа, екі жиекті xiphos қанжары туралы ақпарат. Темір ғасырындағы қару, шайқаста қолданылған, дөңгелек немесе найзадан кейінгі қару.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Темір дәуіріндегі қылыш
Iron Age sword
Ксифос (ξίφος; көпше түрі – xiphe, ξίφη) – екі қырлы, бір қолмен ұсталатын Темір дәуіріндегі тік, қысқа қылыш, оны ежелгі гректер қолданған. Грек әскерлері үшін доры немесе сүңгіден кейінгі екінші деңгейдегі шайқас қаруы болды. Классикалық қылыштың ұзындығы шамамен алғанда болған, бірақ спартандықтар грек-парсы соғыстары кезеңінде одан да қысқа қылыштарды пайдаланған деген болжам бар.
The xiphos (ξίφος ; plural xiphe, ξίφη ) is a double edged, one handed Iron Age straight shortsword used by the ancient Greeks. It was a secondary battlefield weapon for the Greek armies after the dory or javelin. The classic blade was generally about long, although the Spartans supposedly preferred to use blades as short as around the era of the Greco Persian Wars.
Этимология
Stone's Glossary-де шифос деген сөз Гомердің қылышқа қолданған атауы деп жазылған. Кітаптағы жазбада қылыштың екі қырлы, ұзындығының үштен екі бөлігінде ең кеңейіп, ұзын, өте ұзын ұшымен аяқталатыны айтылған. Бұл сөз Микен грек тіліндегі B жазуында 𐀥𐀯𐀟𐀁, qi si pe e түрінде кездеседі. Араб тіліндегі сайфун ("қылыш") және египеттік сефет сөздерімен байланысты болу мүмкіндігі айтылған, бірақ бұл Микен тіліндегі лабиовелярдың болуын түсіндірмейді. Бір ұсыныс осетин тіліндегі äxsirf "орақ" сөзін байланыстырады, бұл болса гипотетикалық үнді-еуропалық *kwsibhro сөзіне нұсқайды.
Stone's Glossary has xiphos being a name used by Homer for a sword. The entry in the book says that the sword had a double edged blade widest at about two thirds of its length from the point, and ending in a very long point. The word is attested in Mycenaean Greek Linear B form as 𐀥𐀯𐀟𐀁, qi si pe e. A relation to Arabic saifun ('a sword') and Egyptian sēfet has been suggested, although this does not explain the presence of a labiovelar in Mycenaean. One suggestion connects Ossetic äxsirf "sickle", which would point to a virtual Indo European *kwsibhro .
Құрылыс
Көптеген шифе тұтқалары екі бөліктен құралған конструкциямен (пышаққа ұқсас) жасалған, жергілікті ағаштар немесе экзотикалық импорт үшін эбони және жануар сүйектері қолданылған. Екі жалақ қылышқа бекітіліп, екі-үш шүкіл арқылы қауіпсіздендіріліп, содан кейін шифос тұтқасының ерекше овал пішінін беру үшін тегістелген. Қол сақшылары көбінесе "көпір" пішіндес болып келген және әр нүктеде шүкілдермен бекітілген, органикалық материалдан, темірден немесе олардың үйлесімінен жасалған. Италияда немесе Македонияда табылған кейбір қылыштарда тұтқа бойымен созылатын темір нығайту/көбейту болған (Мэннинг Империал жасаған шифостың қазіргі заманғы реконструкциясының суретін қараңыз). Алтын қаптамамен әшекейленген шифе тұтқалары да табылды. Бұл қылыштар, әдетте, рәсімдік мақсатта қолданылған, себебі олар әрқашан жерлеу орындарында табылады. Сақталған шифелер салыстырмалы түрде сирек кездеседі, бірақ жерлеу орындарында темір қарулармен бірге кездеседі, бұл олардың үйдің мәртебесін және Темір дәуірінде де қолданылуын көрсетеді.
Most xiphe handles followed a two piece construction (similar to a knife) using either native woods or, for more exotic imports, ebony and animal bone. The two slabs were attached to the tang of the sword, secured via two or three pins and then made smooth via filing giving the characteristic oval shape of a xiphos grip. Hand guards usually followed a "bridge" shape and were either also of organic material or iron or a combination of both, also secured via pins on each point. Some swords found in Italy or Macedonia tended to have an iron extension/reinforcement running along the handle (see picture of modern reconstruction of a xiphos made by Manning Imperial above). There have been finds of xiphe with hilts decorated with gold foil. These swords were most likely ceremonial since they are always found in burial sites. Surviving xiphe are relatively rare, but appear alongside iron weapons in burial sites, indicating both a household status and continued use into the Iron Age.
Тарих
Классикалық және темір дәуірлері арасындағы кезең көбінесе "қара ғасыр" деп аталады, бірақ ол металл құю, қорытпа жасау және материалды алуда маңызды дамулар мен жаңалықтарды қамтыды, себебі металлургияның кеңінен қолданылуы Ибериядан бірте-бірте тарады. Ксифостың кейде орта тірегі болады және оның қимасы ромб немесе линза тәрізді болады. Бұл қару салыстырмалы түрде жеңіл болды, салмағы шамамен ... құрады. Ол әдетте сол қолдың астына ілінетін белдікке (балдрикке) ілінді. Ксифос көбінесе найзасы сынғанда, жау алып кеткенде немесе жақын арадағы шайқас үшін тасталғанда ғана қолданылды. Сақталған ксифостардың саны өте аз. Ксифостың жапырақ пішіндес дизайны кесуге де, шаншуға да ыңғайлы болды. Бұл дизайнның тамыры қола дәуіріне дейін жетеді; ксифостың жапырағы Микендік Науэ II қылышының жапырағына ұқсас, ол архаикалық кезеңде қоладан темірге ауысқан. Ксифос – бұл Науэ II қылышының темірден жасалған табиғи эволюциясы, бірақ тұтқасының дизайны күрделірек. Жапырақ пішіндес қысқа қылыштар, айтылғандай, тек Грекиямен ғана шектелмейді, оларды қола дәуірінің соңында Еуропаның әртүрлі аймақтарында әртүрлі атаулармен кездестіруге болады. Ксифоспен бір замандас болған ерте кельт Ла Тене қысқа қылышының жапырағы да дерлік бірдей болды.
The period between the Classical and Iron Ages is often referred to as a "dark age", but it featured important developments and innovations in metal casting, alloy construction, and procurement as widespread use of metallurgy slowly spread out of Iberia. The xiphos sometimes has a midrib, and is diamond or lenticular in cross section. It was a rather light weapon, with a weight around It was generally hung from a baldric under the left arm. The xiphos was generally used only when the spear was broken, taken by the enemy, or discarded for close combat. Very few xiphe are known to have survived. The xiphoss leaf shaped design lent itself to both cutting and thrusting. The origin of the design goes back to the Bronze Age; the blade of the xiphos looks almost identical to the blade of the Mycenaean Naue II sword, which itself transitioned from having a blade of bronze into a blade of iron during the Archaic period. It is likely that the xiphos is the natural evolution of the iron version of the Naue II but with a more sophisticated handle design. The leaf shaped short swords were not limited to Greece, as mentioned, but can be found throughout Europe in the late Bronze Age under various names. The early Celtic La Tène short sword, contemporary with the xiphos, had a virtually identical blade design as the xiphos.
Қола семсер туралы аңыз
Көпшілік пікірдің қарамастан, қоладан жасалған шифосқа ешқандай мысал табылған жоқ. Олимпия, Македония және Оңтүстік Италия сияқты жерлерде табылған бірнеше толық немесе ішінара шифос жүздерінің барлығы тек темірден жасалған. Сонымен қатар, шифос қылыштары ғасырлар өткеннен кейін ғана пайда бола бастады, дәуірлік қола дәуірі қару-жарағы, мысалы, Науэ II, қоладан темірге ауысқаннан кейін. Шындығында, қола дәуіріндегі қылыш мүлдем басқа қару болды, ал шифос қола дәуірі бітіп, шамамен б.з.д. 1200 жылдары ғана дамыды. Зерттеушілердің ойынша, қола дәуірі әшекейлерінің жаңылыс анықталуы шифостар қоладан құйылған деген қазіргі заманғы мифті тудырды.
Contrary to popular belief, no example of a xiphos made from bronze has ever been found. The several whole or partial xiphe blades found in places such as Olympia, Macedonia and Southern Italy were all made exclusively from iron. Furthermore Xiphos swords only began to appear centuries after typical Bronze Age weapons such as the Naue II had transitioned from bronze to iron. In reality the Bronze Age sword during the Bronze Age was a completely different weapon, and Xiphe were not developed until after the end of the Bronze Age circa 1200 BCE. Researchers think the misidentification of Bronze Age ornaments has created the modern day myth that the xiphe were ever cast in bronze.