Металл сақиналардан жасалған қару-жарақ

Кіріспе

Металлдан жасалған жеке қару

Тілдік қару (немесе тілдік қару, қару немесе тілдік тоқыма) – металл сақиналарының бір-бірімен белгілі бір үлгіде тізбектеліп, тор түрінде жасалған қару түрі. Еуропада б.з.д. 3 ғасырынан б.з. 16 ғасырына дейін кеңінен әскери қолданыста болды, ал Азия, Африка және Таяу Шығыста 17 ғасырға дейін қолданыла берді. Осы қарудың киімін көбінесе гауберк немесе кейде бёрни деп атайды.

Тарих

Ең ерте сақталған тізімделген поштаның мысалдары Карпат алабында, Словакияның Хорный Ятов қаласындағы б.з.д. 3 ғасырға жатқан жерлеу орнында, сондай-ақ Румынияның Чумешти қаласындағы басшының жерлеу орнында табылған. Оның ойлап табуы көбінесе кельттерге байланысты, бірақ кем дегенде б.з.д. 4 ғасырға дейін сақталған этрусктік үлгідегі пошта мысалдары да бар. Пошта алғашқы масштабты броньдан шабыттанған болуы мүмкін. Пошта Солтүстік Африкаға, Батыс Африкаға, Таяу Шығысқа, Орталық Азияға, Үндістанға, Тибетке, Оңтүстік-Шығыс Азияға және Жапонияға тарады. Геродот ежелгі парсылардың масштабты бронь кигенін жазған, бірақ пошта туралы Авестада да нақты айтылған. Бұл парсы діні Зороастризмнің ежелгі қасиетті кітабы, оны пророк Зороастр б.з.д. 5 ғасырда негіздеген. Пошта 21 ғасырда да қолданылуда – пышаққа төзімді дене броньдарының құрамында, қасаптар мен ағаш өңдеушілердің кесуге төзімді қолғаптарында, акула шаққаннан қорғау үшін акулаға төзімді ылғалды костюмдерде және басқа да көптеген қолданбаларда.

Этимология

Пошта сөзінің шығу тегі толыққанды белгісіз. Бір теория бойынша, бұл сөз латын тіліндегі *macula* сөзінен туындаған, яғни «дақ» немесе «түссіздік» (торлы қабықтың макуласындай). Тағы бір теория сөзді ескі француз тіліндегі *maillier* сөзімен байланыстырады, ол «соққылау» дегенді білдіреді (қазіргі ағылшын тіліндегі *malleable* сөзімен туыс). Қазіргі француз тілінде *maille* сөзі иілме немесе тігіс дегенді білдіреді. Араб тіліндегі *burnus* (برنوس – ‘burnoose, капюшонды плащ’, сондай-ақ копт дінінің қызметкерлері киетін шашуба) және *barnaza* (برنز – ‘қола’) сөздері каролингтік броняға арабтың ықпалын көрсетеді. *Mail* сөзінің алғашқы жазбалары көне француз және англо-норманд тілдерінде кездеседі: *maille, maile, male* немесе басқа түрленулер, олар орта ағылшын тілінде *mailye, maille, maile, male* немесе *meile* болып өзгерген. Поштаны қолданған цивилизациялар одан жасалған әрбір киімге арнайы атаулар берген. Еуропалық пошта бронясының стандартты терминдері француз тілінен алынған: шалбар – *chausses*, бас киім – *mail coif*, қолғап – *mitons*. Қақпақтан төгілген мойындық – *camail* немесе *aventail*. Поштадан тігілген жейде тізеге дейін болса – *hauberk*, ал жамбас ортасына дейін болса – *haubergeon*. Мата қабаттарының арасына салынған пошта қабаты – *jazerant*. Ортағасырлық Еуропада белге дейінгі пальто *byrnie* деп аталған, бірақ *byrnie*-нің нақты құрылысы белгісіз, оның поштадан немесе басқа броня түрлерінен жасалғаны да анық емес. *Byrnie*-нің каролинг сарбазы үшін «ең бағалы броня» болғанын атап өткен Беннет, Брэдбери, ДеВрис, Дики және Жестис мынаны көрсетеді:
Тарихшылар арасында каролингтік *byrnie*-нің қандай болғаны туралы пікірталас бар. Археологиялық мысалдардың жетіспеуіне байланысты, тек көркем және әдеби деректерге сүйене отырып, кейбіреулер оның металл қабықшаларымен тігілген ауыр былғарыдан жасалған киім болғанын айтады. Бұл киімнің ұзындығы белден төмен, ал қолдардың көп бөлігін жабатын. Басқа тарихшылар керісінше, каролингтік *byrnie* поштадан жасалған жамылғы болған, бірақ дәстүрлі ерте ортағасырлық поштадан ұзын және салмақты болған деп санайды. Нақты мәліметтер болмаса, бұл дау жалғаса береді.

The origins of the word mail are not fully known. One theory is that it originally derives from the Latin word macula, meaning 'spot' or 'opacity' (as in macula of retina). Another theory relates the word to the old French maillier, meaning 'to hammer' (related to the modern English word malleable). In modern French, maille refers to a loop or stitch. The Arabic words burnus (برنوس 'burnoose, a hooded cloak', also a chasuble worn by Coptic priests) and barnaza (برنز 'to bronze') suggest an Arabic influence for the Carolingian armour known as byrnie (see below). The first attestations of the word mail are in Old French and Anglo Norman: maille, maile, or male or other variants, which became mailye, maille, maile, male, or meile in Middle English. Civilizations that used mail invented specific terms for each garment made from it. The standard terms for European mail armour derive from French: leggings are called chausses, a hood is a mail coif, and mittens, mitons. A mail collar hanging from a helmet is a camail or aventail. A shirt made from mail is a hauberk if knee length and a haubergeon if mid thigh length. A layer (or multiple layers) of mail sandwiched between layers of fabric is called a jazerant. A waist length coat in medieval Europe was called a byrnie, although the exact construction of a byrnie is unclear, including whether it was constructed of mail or other armour types. Noting that the byrnie was the "most highly valued piece of armour" to the Carolingian soldier, Bennet, Bradbury, DeVries, Dickie, and Jestice indicate that:
There is some dispute among historians as to what exactly constituted the Carolingian byrnie. Relying only on artistic and some literary sources because of the lack of archaeological examples, some believe that it was a heavy leather jacket with metal scales sewn onto it with strong thred. It was also quite long, reaching below the hips and covering most of the arms. Other historians claim instead that the Carolingian byrnie was nothing more than a coat of mail, but longer and perhaps heavier than traditional early medieval mail. Without more certain evidence, this dispute will continue.

Еуропадағы

Поштаны майдан қаруы ретінде қолдану темір дәуірі мен орта ғасырларда кең таралған, бірақ 16 және 17 ғасырларда пластиналы қару және жетілдірілген атыс қарулары пайда болған кезде сирек кездесті. Рим Республикасы алғаш рет галдармен, қазіргі Солтүстік Италиядағы Касалпий Галлиясында шайқасқанда поштамен танысқан деп есептеледі. Рим армиясы өз әскерлері үшін lorica hamata түріндегі технологияны қабылдады, ол императорлық кезеңге дейін броняның негізгі түрі ретінде қолданылды. Батыс империясы құлағаннан кейін, пластиналы броня жасауға қажетті инфрақұрылымның көп бөлігі азайды. Соңында "пошта" сөзі қару-жарақпен синонимге айналды. Ол әдетте өте бағалы тауар болды, өйткені оны өндіру қымбат және көп уақытты қажет етті, сонымен қатар шайқаста өмір мен өлім арасындағы шешімді айқындауы мүмкін. Мерт болған жауынгерлерден поштаны жиі тонап, жаңа иелері пайдаланған немесе жоғары бағаға сатқан. Уақыт өте келе, инфрақұрылым жақсарған сайын, оны көбірек сарбаздар қолдана бастады. Ең көне сақталған пошталық хауберк 1386 жылы Семпах шайқасында қаза тапқан Австрия герцогы Леопольд III киген деп саналады. 14 ғасырда поштаны толықтыру үшін пластиналы бронь кеңінен қолданылды. Ақырында поштаның көп бөлігі пластинамен алмастырылды, себебі ол желдің арбауы, соққылайтын қарулар мен найза шабуылынан жақсы қорғады, сонымен қатар поштаның көп бөлігінің қозғалмалылығын сақтады. Дегенмен, ол әлі де көптеген сарбаздар, бригандиндер және төселген киімдермен бірге кеңінен қолданылды. Бұл үш түрлі қару-жарақ әскерлердің жабдықтарының басым бөлігін құрады, ал пошта ең қымбаты болды. Кейде оның құны пластиналы броньдан да жоғары болды. Пошта әдетте Шығыс Еуропа сияқты технологиялық жағынан кем дамыған аймақтарда ұзақ сақталды, бірақ 16 ғасырға дейін Еуропаның барлық жерінде қолданылды. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында пошта оқтан қорғайтын жилет жасау үшін материал ретінде қолданылды, әсіресе Уилкинсон Sword компаниясы. Нәтижелер қанағаттандырмады; Мысырдың "Темір адамдар" полкінің хедиві киген Уилкинсон поштасы, тым сымбатсыз болған екіге бөлінген сақиналардан жасалған, ал сақиналар оқ тигенде сынып, жараны күшейтеді. Судандық мадхистер киген қаптамалар осындай мәселеге тап болған жоқ, бірақ Омдурман шайқасында британдық күштердің атыс қаруына қарсы тиімсіз болып шықты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Уилкинсон Sword поштадан ламелді конструкцияға көшті, ол flak жакетінің алға басушысы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыста бетті қорғау үшін де пошта қолданылды. Британдық жаяу әскерінің окулисті капитан Круз беттің жоғарғы бөлігін қорғау үшін шлемге бекітілетін пошта жиегін жасады. Бұл әскерлер арасында танымалдылыққа ие болмады, бірақ ол алыстан атылған сынықтардан қорғаныш беретіні дәлелденді. Тағы бір өнертабыс, "шашырау маскасы" немесе "сынық маскасы", қатты жоғарғы бет қорғанысынан және төменгі бетті қорғау үшін пошталық пердеден тұрды, алғашқы танк экипаждары оны көлік ішінде ұшып келетін болат сынықтарына (тақталу) қарсы шара ретінде қолданды.

The use of mail as battlefield armour was common during the Iron Age and the Middle Ages, becoming less common over the course of the 16th and 17th centuries when plate armour and more advanced firearms were developed. It is believed that the Roman Republic first came into contact with mail fighting the Gauls in Cisalpine Gaul, now Northern Italy. The Roman army adopted the technology for their troops in the form of the lorica hamata which was used as a primary form of armour through the Imperial period. After the fall of the Western Empire, much of the infrastructure needed to create plate armour diminished. Eventually the word "mail" came to be synonymous with armour. It was typically an extremely prized commodity, as it was expensive and time consuming to produce and could mean the difference between life and death in a battle. Mail from dead combatants was frequently looted and was used by the new owner or sold for a lucrative price. As time went on and infrastructure improved, it came to be used by more soldiers. The oldest intact mail hauberk still in existence is thought to have been worn by Leopold III, Duke of Austria, who died in 1386 during the Battle of Sempach. By the 14th century, articulated plate armour was commonly used to supplement mail. Eventually mail was supplanted by plate for the most part, as it provided greater protection against windlass crossbows, bludgeoning weapons, and lance charges while maintaining most of the mobility of mail. However, it was still widely used by many soldiers, along with brigandines and padded jacks. These three types of armour made up the bulk of the equipment used by soldiers, with mail being the most expensive. It was sometimes more expensive than plate armour. Mail typically persisted longer in less technologically advanced areas such as Eastern Europe but was in use throughout Europe into the 16th century. During the late 19th and early 20th century, mail was used as a material for bulletproof vests, most notably by the Wilkinson Sword Company. Results were unsatisfactory; Wilkinson mail worn by the Khedive of Egypt's regiment of "Iron Men" was manufactured from split rings which proved to be too brittle, and the rings would fragment when struck by bullets and aggravate the injury. The riveted mail armour worn by the opposing Sudanese Madhists did not have the same problem but also proved to be relatively useless against the firearms of British forces at the battle of Omdurman. During World War I, Wilkinson Sword transitioned from mail to a lamellar design which was the precursor to the flak jacket. Mail was also used for face protection in World War I. Oculist Captain Cruise of the British Infantry designed a mail fringe to be attached to helmets to protect the upper face. This proved unpopular with soldiers, in spite of being proven to defend against a shrapnel round fired at a distance of Another invention, a "splatter mask" or "splinter mask", consisted of rigid upper face protection and a mail veil to protect the lower face, and was used by early tank crews as a measure against flying steel fragments (spalling) inside the vehicle.

Қытай

Пошта Қытайға 718 жылы Орталық Азиядағы одақтастары Тан императорына құрмет көрсетіп, "тізбекті қару" деп есептелетін пальтосын сыйға берген кезде таныстырылды. Тізбекті қару туралы ең ертегі жазба 3-ші ғасырдың басында Цао Цзидің "сақиналы тізбекті қару" деп атаған мәліметінде кездеседі. Қытай алғаш рет 384 жылы Кучи мемлекетінің одақтастары "тізбекке ұқсас қару" киіп келген кезде осы қарумен танысты. Қытайда тізбекті қару импортталды, бірақ кеңінен өндірілмеді. Оның икемділігі, ыңғайлылығы және сирек кездесуіне байланысты, ол көбінесе қарапайым сарбаздардың емес, жоғары шенді күзетшілердің және экзотикалық импортты (әлеуметтік статусын көрсету үшін) алуға шамасы жететіндердің қаруы болды. Дегенмен, бұл Қытайдың шетелден импорттаған бірнеше әскери тауардың бірі еді. Тізбекті қару сәл кейінірек Кореяға тарады, онда ол императорлық күзетшілер мен генералдардың қаруы ретінде импортталды.

Тиімділігі

Поштаның қаруға төзімділігі төрт фактормен анықталады: байланысу түрі (тырнақталған, жалпақ немесе дәнекерленген), қолданылатын материал (темір, қола немесе болат), тоқу тығыздығы (тығыз тоқу үшін қарудың жұқарақ болуы керек) және сақинаның қалыңдығы (көбінесе диаметрі 1,0–1,6 мм (18-ден 14-ке дейін) сымнан жасалған). Егер жауынгер мұны қолға түсірсе, поштаны тиімді күресу техникасымен үйлестіргенде, ол маңызды артықшылықты қамтамасыз ететін. Егер пошта тырнақталмаған болса, көптеген өткір қарулардың соққысы оны тесіп өте алатын. Бірақ, егер пошта тырнақталған болса, тек күшті және дұрыс бағытталған соққы жасаған кейбір найзалар немесе estoc сияқты жұқа немесе поштаны тесуге арналған қылыштар ғана оны тесіп өте алатын, ал балта немесе айбалта соққысы броньды бұзуға қабілетті. Күшті лақтырылатын қарулар, мысалы, күшті жеке садақтар, қисайған садақтар және арбалеттер де тырнақталған поштаны тесіп өте алатын. Кейбір мәліметтер көрсеткендей, броньды ұрыс кезінде мақсат броньды бұзу емес, оны айналып өту болған – Висби шайқасынан табылған қаңқаларды зерттеуге сәйкес, көптеген қаңқалар нашар қорғалған аяқтарда жараларды көрсеткен. Пошта берік қорғаныс болғанымен, технологиялық прогресске байланысты, уақыт өте келе, пластиналық бронь астындағы (және жеке пошта да) поштаны басқа рыцарьдің стандартты қару-жарағымен тесіп өтуге болар еді. Поштаның икемділігі соққының иесіне жарақат келтіруі мүмкін, әсіресе ауыр көгалды немесе сүйек сынуына әкелуі мүмкін, және ол бас жарақаттарынан нашар қорғайтын. Поштамен қаруланған жауынгерлер әдетте бас қорғау үшін пошталық капюшондарының үстіне қатты шлемдер киетін. Сол сияқты, мачтар мен соққылы балдақтар сияқты күшті қарулар броньды теспесе де, соққы арқылы иесіне зиян келтіре алатын; әдетте, гауберк астында гамбезон сияқты жұмсақ бронь киілетін. Орта ғасыр хирургтары күшті қарудан туған сүйек сынуларын емдеуде және күтуде жақсы білгірлі болған. Алайда, гигиена туралы нашар түсінік болғандықтан, жұқтыру қаупі бар жаралар әлдеқайда үлкен мәселе тудырды.

Mail's resistance to weapons is determined by four factors: linkage type (riveted, butted, or welded), material used (iron versus bronze or steel), weave density (a tighter weave needs a thinner weapon to surpass), and ring thickness (generally ranging from 1.0–1.6 mm diameter (18 to 14 gauge) wire in most examples). Mail, if a warrior could afford it, provided a significant advantage when combined with competent fighting techniques. When the mail was not riveted, a thrust from most sharp weapons could penetrate it. However, when mail was riveted, only a strong well placed thrust from certain spears, or thin or dedicated mail piercing swords like the estoc, could penetrate, and a pollaxe or halberd blow could break through the armour. Strong projectile weapons such as stronger self bows, recurve bows, and crossbows could also penetrate riveted mail. Some evidence indicates that during armoured combat, the intention was to actually get around the armour rather than through it—according to a study of skeletons found at the battle of Visby, Gotland, a majority of the skeletons showed wounds on less well protected legs. Although mail was a formidable protection, due to technological advances as time progressed, mail worn under plate armour (and stand alone mail as well) could be penetrated by the conventional weaponry of another knight. The flexibility of mail meant that a blow would often injure the wearer, potentially causing serious bruising or fractures, and it was a poor defence against head trauma. Mail clad warriors typically wore separate rigid helms over their mail coifs for head protection. Likewise, blunt weapons such as maces and warhammers could harm the wearer by their impact without penetrating the armour; usually a soft armour, such as gambeson, was worn under the hauberk. Medieval surgeons were very well capable of setting and caring for bone fractures resulting from blunt weapons. With the poor understanding of hygiene, however, cuts that could get infected were much more of a problem.

Өндiру

Бауларды біріктірудің бірнеше үлгілері ежелгі заманнан бері белгілі, ең көп таралған үлгісі 4-1 үлгісі (әрбір сақина төрт басқасымен байланысты). Еуропада 4-1 үлгісі толыққанды басым болды. Пошта Шығыс Азияда, негізінен Жапонияда кең таралған, тағы бірнеше үлгілер қолданылып, олардың айналасында толық номенклатура қалыптасты. Тарихи тұрғыдан алғанда, Еуропада Римге дейінгі кезеңнен бастап, поштаны құрайтын сақиналар, шабуылға ұшырағанда немесе жебемен соққы алғанда сақиналардың ашылу мүмкіндігін азайту үшін жабылатын болды. 14 ғасырға дейін еуропалық пошта дөңгелек бұрандалы және қатты сақиналардың кезектесіп орналасқан қатарынан жасалатын. 14 ғасырдың біраз уақытында еуропалық пошта жасаушылар дөңгелек бұрандалардан кене тәрізді бұрандаларға көшуді бастады, бірақ қатты сақиналардың кезектесіп орналасқан қатарын пайдалануды жалғастырды. Соңында еуропалық пошта жасаушылар қатты сақиналарды қолдануды тоқтатты және еуропалық поштаның барлығы дерлік тек кене тәрізді бұрандаланған сақиналардан жасалатын болды. Екеуі де көбінесе балқытылған темірден жасалатын, бірақ кейінірек кейбір бөлшектер ыстықпен өңделген болаттан жасалды. Бұрандалы сақиналар үшін сым екі әдістің бірімен жасалатын. Біріншіден, балғамен темірден табақтар жасап, оларды кесіп немесе тіліп алу қажет еді. Осы жұқа бөлшектерді қажетті диаметріне жеткенше қайта-қайта тарту табағынан өткізіп тартқан. Су дөңгелегімен жұмыс істейтін тарту диірмендері бірнеше қолжазбаларда бейнеленген. Тағы бір әдіс - темірден таяқ жасап, оны сымға айналдыру. Қатты сақиналар парақтан соғып жасалатын. Сақиналарға олардың шығу тегі мен шеберлігін көрсету үшін гильдия белгілері жиі басылатын. Қатырмалы дәнекерлеу де қатты сақиналар жасау үшін қолданылған, бірақ оның мысалдары аз; Еуропадан жақсы құжатталған жалғыз мысал - 7 ғасырға жататын Коппергейт қалқанының камайы (мойын қорғанысы). Еуропадан тыс жерлерде бұл практика көбірек таралған, мысалы Үндістаннан "тета" сақиналары. Тарихи қаптамалы поштаның өте аз мысалдары табылды және қаптамалы пошта ешқашан кеңінен қолданылмаған, тек Жапонияда ғана, онда пошта (кусари) әдетте қаптамалы сақиналардан жасалатын. Мал союшылар, сондай-ақ көптеген бақшашылар сияқты ет кесу кезінде өзін-өзі жарақаттанудан қорғану үшін бір пошталық қолғап киеді. Су астында жүзушілер кейде акуладан қорғану үшін, ал жануарларды бақылаушылар қолға алған жануарлардан қорғану үшін поштаны қолданады. 1980 жылы теңіз биологы Джеремия Салливан акулаға төзімді Neptunic толық қамту тізбегінен жасалған костюмінің дизайнын патенттеді, ол акулалармен жақын кездесу үшін әзірленген. Акулалар туралы білімі бар су асты кинорежиссері Валерия Тейлор 1979 жылы акулалармен бірге суға секіру кезінде акула костюмін алғаш рет жасап, сынақтан өткізгендердің бірі болды. Пошта өнеркәсіптік жағдайда металл өңдеу операцияларында шрапнельден және шашыраған бұйымдардан қорғау үшін кеңінен қолданылады. Поштаның электрлік қолдануы RF-тігінділікті тексеруді және Tesla катушкасын сүйетіндер мен жоғары кернеулі электр жұмыскерлері үшін Фарадей қуысы костюмі ретінде киюді қамтиды.

Several patterns of linking the rings together have been known since ancient times, with the most common being the 4 to 1 pattern (where each ring is linked with four others). In Europe, the 4 to 1 pattern was completely dominant. Mail was also common in East Asia, primarily Japan, with several more patterns being utilised and an entire nomenclature developing around them. Historically, in Europe, from the pre Roman period on, the rings composing a piece of mail would be riveted closed to reduce the chance of the rings splitting open when subjected to a thrusting attack or a hit by an arrow. Up until the 14th century European mail was made of alternating rows of round riveted rings and solid rings. Sometime during the 14th century European mail makers started to transition from round rivets to wedge shaped rivets but continued using alternating rows of solid rings. Eventually European mail makers stopped using solid rings and almost all European mail was made from wedge riveted rings only with no solid rings. Both were commonly made of wrought iron, but some later pieces were made of heat treated steel. Wire for the riveted rings was formed by either of two methods. One was to hammer out wrought iron into plates and cut or slit the plates. These thin pieces were then pulled through a draw plate repeatedly until the desired diameter was achieved. Waterwheel powered drawing mills are pictured in several period manuscripts. Another method was to simply forge down an iron billet into a rod and then proceed to draw it out into wire. The solid links would have been made by punching from a sheet. Guild marks were often stamped on the rings to show their origin and craftsmanship. Forge welding was also used to create solid links, but there are few possible examples known; the only well documented example from Europe is that of the camail (mail neck defence) of the 7th century Coppergate helmet. Outside of Europe this practice was more common such as "theta" links from India. Very few examples of historic butted mail have been found and it is generally accepted that butted mail was never in wide use historically except in Japan where mail (kusari) was commonly made from butted links. Butchers also commonly wear a single mail glove to protect themselves from self inflicted injury while cutting meat, as do many oyster shuckers. Scuba divers sometimes use mail to protect them from sharkbite, as do animal control officers for protection against the animals they handle. In 1980, marine biologist Jeremiah Sullivan patented his design for Neptunic full coverage chain mail shark resistant suits which he had developed for close encounters with sharks. Shark expert and underwater filmmaker Valerie Taylor was among the first to develop and test shark suits in 1979 while diving with sharks. Mail is widely used in industrial settings as shrapnel guards and splash guards in metal working operations. Electrical applications for mail include RF leakage testing and being worn as a Faraday cage suit by tesla coil enthusiasts and high voltage electrical workers.

Ұстауға қарсы жилеттер

Кәдімгі матадан жасалған баллистикалық жилеттер ұшы дөңгелек оқтарды тоқтатуға арналған, бірақ пышақ шабуылынан қорғану мүмкіндігі шектеулі. Пышаққа төзімді бронь пышақ шабуылына қарсы қорғану үшін жасалған; олардың кейбіреулері металл пластиналар, тізбектей жалғанған сақиналар және металл сымдардан тұрады.

Фильмде

Кейбір фильмдерде шығынды азайту үшін нақты тілбезектің орнына металл бояумен сырқатқан тоқыма жіп қолданылады (мысалы, өте шағын бюджетпен түсірілген "Монти Пайтон және Киелі Грааль" фильмі). Костюмдердің нақтылығына көбірек мән беретін фильмдер көбінесе төмен құн мен салмағы үшін ABS пластикалық сақиналарды пайдаланады. Мұндай ABS тілбезегі "Жүзіктердің Иесі" фильмдер трилогиясы үшін көптеген металл тілбезектермен бірге жасалды. Металл тілбезегі ауыр болғандықтан сирек қолданылады, ABS сақиналарының көрінісі анық байқалатын жақын кадрлардағы түсірілімдерден басқа. "Жүзіктердің Иесі" фильмінде қолданылған ABS тілбезегінің үлкен мысалы Лидстегі Корольдік қару-жарақ мұражайының кіреберісінде, мұражай логотипі бар үлкен мата түрінде көрініс береді. Ол фильмнің қару-жарағын жасаған Weta Workshop шеберханасынан алынған, мұражай олардың фильмдерінен WETA қару-жарағының көрмесін өткізген кезде. "Mad Max Beyond Thunderdome" фильмінде Тина Тернер нақты тілбезекті кигені және оның ауырлығына шағымданғаны айтылады. "Game of Thrones" сериалы тілбезекті пайдаланады, әсіресе "Қызыл той" сахнасында.