Кіріспе

Қару немесе басқа құралды бір иықтан тасуға арналған белдік – киімнің бір бөлігі.

Балдрик (сондай-ақ балдрик, бадрик, баулдрик және басқа сирек немесе қолданыстан шыққан түрлер) – бір иықтан тасылатын белдік, көбінесе қару (әдетте қылыш) немесе керней немесе барабан сияқты басқа құралды тасу үшін қолданылады. Бұл сөз жалпы түрде кез келген белдікті де білдіре алады, бірақ мұндай қолданыс поэтикалық немесе көне мағынада болады. Қазіргі кезде әскери барабаншылардың жетекшілері әдетте балдрик киеді.

Қолданылуы

Шалаңдар ежелгі заманнан бері қолданылып келеді, көбінесе әскери киімнің бір бөлігі ретінде. Бұл конструкция стандартты белбеуге қарағанда салмақты жақсырақ ұстайды, қолдардың қозғалысын шектемей, ал тасымалданатын затқа оңай қол жеткізуге мүмкіндік береді. Басқа жағынан, әсіресе қазіргі заманда, шалаңның практикалық емес, салтанаттық рөлі болуы мүмкін. III ғасырдағы римдік қабір тастарының көптеген суреттерінде ақ шалаңдар бейнеленген.

Дизайн

Шаштықтың бір ұшы кең болып, тік жиекпен аяқталады, ал екінші ұшы тар жолаққа қарай біртіндеп тартылады. Тар ұшы қабылдағышқа салынып, ықтимал, қабылдағаға екі рет оралған. Кең ұшына фалера деп аталатын дөңгелек металл дискілер бекітілген. Вимозе мен Торсбьергте төрт былғары шаштық табылған. Олардың бірінің ұзындығы 118 см, ені 8 см болған. Римдіктер, әсіресе сарбаздар киетін, белге тағатын cintus (көпше түрі – cinti) деп аталатын ұқсас белбеу де болған. Accintus сөзі (сөзбе-сөз мағынасында "шайқасқа дайындалған") солдатты білдіреді, бұл осы екі түрлі қолданысқа куәлік етеді.

Бүгін

Көптеген әскери емес немесе жарымәскери ұйымдар балдириктерді салтанатты киімнің бір бөлігі ретінде пайдаланады. Колумб рыцарларының 4-ші дәрежелі түсті корпусы балдирикті өз формасының бір бөлігі ретінде қолданады; ол салтанатты қылышты ұстап тұрады. Иллинойс университетінің "Marching Illini" тобы 2009 жылға дейін әр иығынан бір-бірден екі балдирик киген. Олар алдыңғы және артқы жағынан кесісіп, жакетке түймеленген, ал үстінен плащ пен эполеттер тағылған. Бүгінде қазіргі "Marching Illini" тобы бір балдирик киеді, оның бір жағында "ILLINI" деп жазылған, екінші жағында бұрынғы формадан қалған дәстүрлі қызғылт-сары және ақ балдирик болады. Морис бишілерінің формасының бір бөлігі ретінде әдетте кесісіп жатқан екі балдирик киіледі; түрлі түсті балдириктер әртүрлі топтарды ажыратуға көмектеседі.

Әдебиет пен мәдениетте

Балдрикс классикалық әдеби канонда, кейіннен фантастика және ғылыми фантастика жанрында кездеседі. Палластың әшекейленген балдригі Энеидада маңызды рөл атқарады, ол Энеасқа Турнды өлтіруге көмектеседі. (б.з.д. 1-ғасыр)
Сэр Гавен және Жасыл рыцарь повесінде Гавен Жасыл рыцарьмен болған шайқасынан кейін "жасыл белбеуді, жанында байланған, / сол иығының астында, түйінделген, жасаған қатесінің өшкен ізі ретінде" киіп қайтады. (14 ғасыр)
Шосердің «Кентербери ертегілерінде» егінші «жасыл балдирмен» кигені туралы айтылады. (14 ғасыр)
Уильям Шекспирдің «Ешнәрсе туралы көп шу» пьесасында Бенедикт: «Бірақ мен маңдайыма желбіреген ту кигізіп немесе көрінбейтін балдирге қоңырау іліп қоятын болсам, барлық әйелдер мені кешіретін болар еді» дейді. (15 ғасыр)
Эдмунд Спенсердің «Фери Квин» поэмасында Бритомарт өзінің ізденісіне шығар алдында «әсем балдирмен әшекейленген» қарызға алынған қару-жарақпен киінеді (3-кітап, 3-ән). (16 ғасыр)
Александр Дюманың «Үш мылтықшы» романының 4-тарауында балдир маңызды орын алады. (19 ғасыр)
Уолтер Скотттың 1819 жылы жарық көрген «Иванхо» романында еоман «балдир және күміс белгімен» сипатталған. (19 ғасыр)
«Сақиналар бірлестігінде» Боромир былай сипатталған: «Ол балдиріне күміс ұшы бар үлкен мүйізді ілген, ол енді тізесіне қойылған». (20 ғасыр)
Альфред Теннисонның «Шалот ханымы» атты эпикалық поэмасында да балдир туралы айтылады, 10-дәптерде: «Оның әшекейленген балдирінен күміс керней ілінген». (19 ғасыр, 13 ғасырдан)
«Жұлдызды жол» сериалында кейбір түрлер мен фракциялар, мысалы, Клингондар (Кор, Колот, Канг немесе Ворф сияқты) балдир киеді, бірақ кейде оларды белбеу деп те атайды. Ворф кейіпкері екі сериал мен төрт фильмдегі көріністерінің басым бөлігінде осылай киеді. «Келесі буын» эпизодының «Кондра» бөлімінде Ворф амнезияға байланысты балдир оның шені немесе билігін көрсетеді деп жаңылысады, сондықтан ол қысқа уақытқа «Энтерпрайз» командасын басқарады. (20 ғасыр)
Балдрик – Тони Робинсон сомдаған Би-би-си комедиялық сериалы «Блэкэддер» кейіпкері. (20 ғасыр)
«Кариб теңізінің қарақшылары» фильмінде Джек Спароу, Элизабет Сванн, Уилл Тернер, Гектор Барбосса, Дэви Джонс, Қара сақал және Анжелика сияқты көптеген кейіпкерлер балдир киеді. «Доктор Кто» сериалында Силуриялық жауынгер Вастра және адам қызметшісі Дженни Флинт катана қылыштарын алып жүру үшін балдирді пайдаланады.