Жоғарғы орта тап: әлеуметтік-экономикалық зерттеулер

Кіріспе

Әлеуметтік сынып
Әлеуметтік-экономикалық зерттеулер

Әлеуметтануда жоғарғы орта тап – орта таптың жоғары мәртебелі мүшелерінен құралған әлеуметтік топ. Бұл орта таптың ең төменгі бөлігін құрайтын төменгі орта таптан және жалпы орта таптан ерекшеленеді. Жоғарғы орта тапты қалай анықтау туралы көптеген пікірталас бар. Әлеуметтанушы Макс Вебердің пікірінше, жоғарғы орта тап – жоғары білімді, жоғары оқудан кейін білімі бар және жақсы табыс көретін мамандардан тұрады. Американың жоғарғы орта сыныбы да табыс, білім және кәсіпті басты көрсеткіштер ретінде пайдаланады. АҚШ-та жоғарғы орта тап көбінесе орташадан жоғары жеке табысы мен жоғары білім деңгейіне ие, сондай-ақ өз жұмысында үлкен дербестікке ие ақ жағалы мамандардан тұрады деп есептеледі. Жоғарғы орта тап өкілдерінің негізгі қызметтері – идея құру, кеңес беру және оқыту.

Американың жоғарғы орта сыныбы

Американың орта тап (және оның топтары) түрлі салаларда нақты анықталмаған ұғым, себебі экономистер мен әлеуметтанушылар осы терминнің мағынасын анықтауда келіспейді. Академиялық модельдерде "жоғарғы орта тап" термині жоғары білімді, жалақы алатын, жұмысын көбінесе өзі басқаратын мамандарға қолданылады. Олардың көптегені жоғары білім алған, ал білім деңгейі осы топтың ерекшеленуіне негізгі себеп болады. Үй шаруашылығының табысы көбінесе 100 000 доллардан асып түседі (2020 жылы 133 000 долларға тең). Бұл топқа әдетте заңгерлер, дәрігерлер, әскери шенеуніктер, психологтар, тікелей салық есептеушілер, фармацевттер, көз дәрігерлері, қаржы жоспарлаушылар, стоматологтар, инженерлер, ғалымдар, профессорлар, сәулетшілер, қала құрылысшылар, мемлекеттік қызметтегі басшылар және азаматтық мердігерлер жатады. Жұмысында тәуелсіздікке ие болудан, орташа табыстан жоғары жалақы алудан және жоғары білімнен басқа, жоғарғы орта тап көбінесе ықпалды болады, жаңа үрдістерді қалыптастырады және қоғамдық пікірге бағыт береді. Жалпы алғанда, осы топтың мүшелері экономикалық дағдарыстардан қорғалған және статистикалық орта тапқа жататын адамдардан айырмашылығы, жұмыстан шығарылу, корпоративтік шығындарды қысқарту немесе аутсорсингтен қауіптенбейді – бұл олардың жоғары білімі мен жайлы жалақысының нәтижесінде туындайтын экономикалық артықшылық, олар табыс бойынша ең жоғары квинтильге немесе үштен біріне жатады.

Кірістер

Көптеген американдықтар табысты таптың негізгі анықтауышы ретінде атаса да, кәсіптік мәртебе, білім деңгейі және құндылық жүйелері бірдей маңызды факторлар болып табылады. Табыстың бір бөлігі белгілі бір біліктілік жиынтығының сирек кездесуімен анықталады. Жоғары білімді талап ететін, жоғары дербестік, жауапкершілік пен ықпалды талап ететін кәсіптер, әдетте, жоғары экономикалық сыйақыны ұсынады. Мұндай жоғары табысқа ие болу үшін адамдар қажетті дағдыларды (мысалы, заң, медицина немесе аспирантурада оқып) алуы және қажетті құзыреттілікті көрсетуі қажет. Үй шаруашылығы мен жеке табыс арасында да айырмашылықтар бар. 2005 жылы АҚШ-тағы үй шаруашылықтарының 42% (ең жоғарғы квинтильде 76%) екі немесе одан да көп табыс көзіне ие болды; нәтижесінде, үй шаруашылықтарының 18%-ы, бірақ жеке тұлғалардың тек 5%-ы алты таңбалы табысқа қол жеткізді. Мысалы, жылына 55 000 доллар табатын екі медбике, орташа есеппен 95 000 доллар табатын жалғыз заңгерден үй шаруашылығы тұрғысынан көбірек табыс табуы мүмкін. Әлеуметтік зерттеушілер Деннис Гилберт, Уильям Томпсон және Джозеф Хики жоғарғы орта таптың халықтың шамамен 15%-ын құрайтынын есептейді. 15% көрсеткішін пайдалансақ, американдық жоғарғы орта таптың, тек табыс тұрғысынан алғанда, жеке табысы 62 500 доллардан асатын (2020 жылы 83 000 доллар) кәсіби мамандардан тұратынын айтуға болады, олар көбінесе алты таңбалы табысы бар үйлерде тұрады. Жеке және отбасылық табыстың арасындағы айырмашылықты 90 000 доллардан асатын табысы бар отбасылардың 76%-ы (2020 жылы бұл шектен өту үшін ең жоғарғы 20%, 140 000 доллар) екі немесе одан да көп табыс көзіне ие болғандығымен түсіндіруге болады. + Табыс статистикасы (2006) Төменгі шегі (жылдық жалпы табыс)$65,000$80,000$91,705$100,000$118,200$166,200Үй шаруашылықтарының пайызы34.72%25.60%20.00%17.80%10.00%5.00%Жеке табыс (жасы 25+)Төменгі шегі (жылдық жалпы табыс)$37,500$47,500$52,500$62,500$75,000$100,000Жеке тұлғалардың пайызы33.55%24.03%19.74%14.47%10.29%5.63%Жоғарыдағы табыс шегі аймаққа байланысты айтарлықтай өзгеруі мүмкін, себебі орташа табыс аймақ пен қалалық, қала маңындағы немесе ауылдық жерлердің даму деңгейіне байланысты әртүрлі болады. Бағасы жоғары қала маңындағы жерлерде жоғарғы 15% табыс иелері үшін шегі әлдеқайда жоғары болуы мүмкін. Мысалы, 2006 жылы ең жоғары табысты он округтің орташа отбасылық табысы 85 000 АҚШ долларын құрады, бұл жалпы ұлттық орташа көрсеткішпен салыстырғанда шамамен 50 000 АҚШ долларына тең. АҚШ-тағы барлық табыс иелерінің 15%-ы осы бай қала маңындағы округтерде шоғырланған, онда өмір сүру құны да жоғары. Егер 50-ші пайыздық көрсеткіште (46 000 АҚШ доллары) және 85-ші пайыздық көрсеткіште (62 500 АҚШ доллары) табыс табатын орта таптық отбасылар өмір сүру құны төмен аймақтарда тұруға бейім болса, онда олардың нақты табысындағы айырмашылық номиналды табыстағы айырмашылықтан аз болуы мүмкін.

While many Americans cite income as the prime determinant of class, occupational status, educational attainment, and value systems are equally important variables. Income is in part determined by the scarcity of certain skill sets. An occupation that requires a scarce skill set which is attained through higher educational degree, and which involves higher autonomy, responsibility and influence, will usually offer higher economic compensation. Qualifying for such higher income often requires that individuals obtain the necessary skills (e. g., by attending law, medical, or postgraduate school) and demonstrate the necessary competencies. There are also differences between household and individual income. In 2005, 42% of US households (76% among the top quintile) had two or more income earners; as a result, 18% of households but only 5% of individuals had six figure incomes. To illustrate, two nurses each making $55,000 per year can out earn, in a household sense, a single attorney who makes a median of $95,000 annually. Sociologists Dennis Gilbert, William Thompson and Joseph Hickey estimate the upper middle class to constitute roughly 15% of the population. Using the 15% figure one may conclude that the American upper middle class consists, strictly in an income sense, of professionals with personal incomes in excess of $62,500 ($83,000 in 2020 dollars), who commonly reside in households with six figure incomes. The difference between personal and household income can be explained by considering that 76% of households with incomes exceeding $90,000 (the top 20%, $140,000 to cross this threshold in 2020 dollars) had two or more income earners. + Income statistics (2006)Lower threshold (annual gross income)$65,000$80,000$91,705$100,000$118,200$166,200Exact percentage of households 34.72%25.60%20.00%17.80%10.00%5.00%Personal income (age 25+)Lower threshold (annual gross income)$37,500$47,500$52,500$62,500$75,000$100,000Exact percentage of individuals33.55%24.03%19.74%14.47%10.29%5.63%

The above income thresholds may vary greatly based on region due to significant differences in average income based on region and urban, suburban, or rural development. In more expensive suburbs, the threshold for the top 15% of income earners may be much higher. For example, in 2006 the ten highest income counties had median household incomes of $85,000 compared to a national average of about $50,000. The top 15% of all US income earners nationally tend to be more concentrated in these richer suburban counties where the cost of living is also higher. If middle class households earning between the 50th percentile ($46,000) and the 85th percentile ($62,500) tend to live in lower cost of living areas, then their difference in real income may be smaller than what the differences in nominal income suggest.

Құндылықтар

Жоғары орта таптағы адамдар өздерінің және балаларының біліміне жоғары мән береді, бакалавриат және магистратура деңгейлерін ұнатты. Саяси идеологияның әлеуметтік жағдаймен байланысы анықталған жоқ; алайда, білім деңгейі мен нақты саяси идеологияны қабылдау мүмкіндігі арасында статистикалық байланыс бар. Табыс тұрғысынан қарағанда, либералдар мен кәсіпкер консерваторлардың табысы шамалас. Көптеген бай шаруалар қаржылық мәселелерде оңшыл, ал әлеуметтік мәселелерде солшыл көзқарастарға ие. Жалпы, 50 000 доллардан астам табысы бар шаруалардың 50-60 пайызы (олардың барлығы жоғары орта тапқа жатпайды) 2000, 2004 және 2006 жылғы сайлауларда Республикалық партияны қолдады. Білімі жоғары мамандар, әсіресе білім беру саласындағылар, статистикалық тұрғыдан Демократиялық партияны жақтайды. Мысалы, 2005 жылы төрт жылдық білім беру орталықтарындағы толық уақытты оқытушылардың 72 пайызы, олардың көпшілігі жоғары орта тапқа жататын, өзін либералды деп атады. Жоғары орта тап көбінесе қоғамды қалыптастыруға және әлеуметтік қозғалыстарды алға жылжытуға ықпал ететін басты күш болып табылады. Бейбітшілік қозғалысы, ядролық қаруға қарсы қозғалыс, қоршаған ортаны қорғау, темекіге қарсы күрес және тіпті бұрынғы көк заңдар мен тыйым салу қозғалыстарының көп бөлігі (бірақ толығымен емес) жоғары орта таптың нәтижесі болды. Кейбіреулер бұл осы таптың (сондай-ақ ең төменгі таптың) өзгерістерге ең көп саяси күші бар ең ірі тап болғандықтан деп санайды, ал басқалары кейбір шектеуші әлеуметтік қозғалыстардың (темекі және алкогольге қатысты) "адамдарды өздерінен сақтауға" бағытталғанын айтады.

Британдық жоғарғы орта тап

Британиядағы жоғарғы орта тап дәстүрлі түрде жоғары кіріс көзі бар отбасыларда туған білімді мамандардан – заңгерлер, басшылар, хирургтар сияқтылардан құралады. Англияда бұл топ дәстүрлі түрде қалыптасқан ағылшын тілінде сөйлейді. Бұл топ үшін ең типикалық Мозаика геодемографиялық типі – мәдени көшбасшылық. Бұл таптың ең көп таралған аймақтары Оңтүстік-Шығыс Англияның шағын қалалық округтері мен Лондонның ең бай аудандары болып саналады. Бұл топтың балалары көбінесе 13 жасқа дейін дайындық мектебінде оқып, содан кейін «үлкен» немесе «кіші» британдық жеке мектептердің бірінде білім алады, онда оқу үшін жылына оқушы басына кемінде 11 500 фунт стерлинг (2013 жылғы деректер бойынша) төленеді, одан кейін магистратура деңгейінде оқуларын жалғастырады.