Кіріспе

Әлеуметтік сынып

Буржуазия (,/b//ʊər//ʒ//w//ɑː/'/z//iː//audio=En ca bourgeoisie. oga/ BOORzhwahZEE, buʁʒwazi) – кеш орта ғасырларда пайда болған, бастапқыда шаруалар мен аристократия арасындағы "орта тап" ретінде қалыптасқан бизнес иелері мен саудагерлердің класы. Олар дәстүрлі түрде байлықтары, саяси биліктері мен білімдері, сондай-ақ мәдени, әлеуметтік және қаржылық капиталға қолжетімділіктері мен бақылаулары арқасында пролетариаттан ерекшеленеді. Буржуазия бастапқы мағынасында либерализмнің саяси идеологиясымен тығыз байланысты және қалалық харталарымен (мысалы, қалалық жарғылар, қалалық жеңілдіктер, неміс қалалық құқығы) мойындалған қалаларда өмір сүрді, сондықтан қала азаматтарынан бөлек буржуазия болған жоқ. Ауыл шаруалары басқа заң жүйесінде болды. Коммунистік философияда буржуазия – қазіргі заманғы индустрияландыру кезінде өндіріс құралдарына ие болған, қоғамдағы басты мүдделері жеке меншіктің құндылығы мен капиталды сақтау, осы арқылы олардың экономикалық үстемдігін қамтамасыз етуге бағытталған әлеуметтік класс.

Этимология

Қазіргі француз тіліндегі bourgeois (боуржуа) сөзі көне француз тіліндегі borgeis немесе borjois ("қала тұрғыны") сөзінен шыққан, ол өз кезегінде bourg ("базар қаласы") және көне франк тіліндегі burg ("қала") сөздерінен туындаған. Басқа еуропалық тілдердегі этимологиялық туындыларға орта ағылшынның burgeis, орта голландтың burgher, неміс тіліндегі Bürger, қазіргі ағылшынның burgess, испанның burgués, португалдың burguês және поляк тіліндегі burżuazja сөздері жатады, соңғысы кейде интеллигенциямен мағынасы жақын. 18 ғасырда, Француз революциясынан (1789–1799) бұрын, Француздың ежелгі режимінде bourgeois және bourgeoise терминдері қалалық және ауылдық үшінші қабатқа жататын, салыстырмалы түрде бай ерлер мен әйелдерді анықтады – Франция патшалығының қарапайым халқы, олар Бурбон королі Людовик XVI (1774–1791), оның дін қызметкерлері және аристократтарының абсолюттік монархиясын 1789–1799 жылғы Француз революциясында күшпен құлатты. Сондықтан, 19 ғасырдан бері "буржуазия" термині саяси және әлеуметтану тұрғысынан капиталистік қоғамның билеуші жоғарғы сыныбымен теңестіріледі. Ағылшын тілінде "буржуазия" сөзі француз тарихына қатысты термин ретінде экономикалық материализм мен гедонизмге ұмтылатын, сондай-ақ капиталистік билеуші таптың саяси және экономикалық мүдделерін қорғайтын әлеуметтік тапты білдіреді. Тарихи тұрғыдан алғанда, ортағасырлық француз тіліндегі буржуа сөзі бурждардың (қабырғалы базар қалаларының) тұрғындарын, қолөнершілерді, саудагерлерді және басқаларын білдірген, олар "буржуазияны" құрады. Олар шаруалар мен жер иелерінің, жұмысшылар мен өндіріс құралдарының иелерінің арасындағы әлеуметтік-экономикалық топ болды. Феодалдық экономикада өндірілген шикізаттың, тауарлар мен қызметтердің, яғни капиталдың (ақшаның) экономикалық басқарушылары ретінде "буржуазия" термині орта тапты – бурждардың қалаларға айналуына мүмкіндік берген капиталды жинаған, басқарған және бақылаған кәсіпкерлерді білдіру үшін дамыды. Қазіргі кезде "буржуазия" және "буржуа" (аты-жөн) терминдері капиталистік қоғамдардағы "билеуші тапты" әлеуметтік қабат ретінде анықтайды; ал "буржуа" (сөйлемде қолданылатын сөз / есімдік) адамдардың экономикалық материализмі мен филистерлікке негізделген дүниетанымын сипаттайды, бұл әлеуметтік сәйкестік Мольердің "Le Bourgeois gentilhomme" (1670) комедиясында сатираланды, онда әлеуметтік сатыдан көтерілу үшін ақсүйектерге тән заттарды сатып алу мазаққа түсіріледі. 18 ғасырда буржуазиялық құндылықтар "буржуазиялық драма" және "буржуазиялық трагедия" сияқты жанрларда жаңғыртылды. 1970 жылдары пайда болған "буги" деген қысқартылған термин сленгке айналды, ол орта таптың, өркөкіректіктің және қала маңындағы өмір салтына тән нәрселерді білдіреді. 2016 жылы Migos тобы "Bad and Boujee" әнін шығарды, онда сөз қасақана "boujee" деп қате жазылған.

Франция және франкофонды елдер

Ағылшын тілінде буржуазия термині көбінесе орта тапты білдіру үшін қолданылады. Бірақ шындығында, француз термині жоғары және орта экономикалық топтардың екеуін де қамтиды, және осы қате түсінік басқа тілдерде де кездеседі. Францияда және көптеген француз тілінде сөйлейтін елдерде буржуазия бес түрлі, дамитын әлеуметтік топтан тұрады: шағын буржуазия, орта буржуазия, ірі буржуазия, жоғары буржуазия және көне буржуазия.

Кіші буржуазия

Кіші буржуазия – қазіргі заманғы орта тапқа балама, немесе "орта тап пен ең төменгі таптың арасындағы әлеуметтік топ: төменгі орта тап".

Нацизм

Нацизм марксистік пролетариаттық интернационализм және сыныптық күрес тұжырымын қабылдамады, және "ұлттар арасындағы сыныптық күрес" деп қарастырды. Германияны плутократиялық ұлттарға қарсы күресіп жатқан пролетариаттық ұлт ретінде танып, ұлт ішіндегі сыныптық күресті шешуге ұмтылды. Нацистік партияның көптеген жұмысшы жақтастары мен мүшелері болды, сондай-ақ орта тапқа да зор тартымдылық танытты. 1920 жылдардағы кеңсе қызметкерлерінің орта таптарының қаржылық құлдырауы нацизмді күшті қолдауға себеп болды. 1930 жылдардың басындағы кедей Веймар Республикасында нацистік партия жұмыссыздар мен үйсіздерге тамақ және баспана беру арқылы әлеуметтік саясатын іске асырды, олар кейіннен "Қоңыр көйлек штурмдық бөлімдері" (SA – Штурмдық отрядтар) қатарына қосылды. Гитлер капитализмнің эгоизміне байланысты сенімсіздікпен қарады және ол халықтың мүдделеріне бағынышты, мемлекеттік басқарудағы экономиканы артық көрді. 1934 жылы бір партия басшысына Гитлер: "Біздің замандағы экономикалық жүйе – еврейлердің туындысы" деді. Гитлер Бенито Муссолиниге капитализм "өз шегіне жетті" деді. Гитлер сондай-ақ бизнес буржуазиясының "тек пайда табудан басқа ештеңе білмейді. Олар үшін "Отан" деген сөз ғана" деді. Гитлер Веймар Республикасы кезеңіндегі Германияның басқарушы буржуазиялық элитасына жеке өзі наразылық білдірді, оларды "надандыққа бой алғандар" деп атады.

Көру керектігі

Неміс зиялысы Вальтер Бенджаминнің (1892–1940 жж.) буржуазиялық сананы сын тұрғысынан талдауы, шағын буржуазияның дүкен мәдениетінің жеке және отбасылық өмірдің орталығы ретінде қонақ бөлмесін қалыптастырғанын көрсетті; осыған байланысты, ағылшын буржуазиялық мәдениеті, оның пікірінше, көзге көрсетуге арналған тұтыну арқылы мәртебелі қонақ бөлмесі мәдениеті болып табылады. Буржуазияның материалдық мәдениеті жоғары сапалы, көптеп өндірілген сәнді тауарларға бағытталған; ұрпақтар арасындағы жалғыз өзгеріс – тауарлар жасалған материалдар болды. 19 ғасырдың басында буржуазиялық үйлерде алғаш рет қолмен боялған фарфор, машинамен басылған мақта маталар, машинамен басылған қағаз түспаралары және Шеффилд болаттары (құйма және тот баспайтын) орналастырылып, безендірілді. Бұл заттардың пайдалылығы олардың практикалық функцияларында көрінді. 19 ғасырдың соңына қарай буржуазиялық үйлерде көзге көрсетуге арналған тұтыну арқылы жаңартылған интерьер пайда болды. Бенджаминнің айтуынша, бұл тауарлар практикалық қажеттіліктен гөрі, байлықты көрсету (қосымша табыс) үшін сатып алынды. Буржуазия дүкен терезесіндегі тауарларды қонақ бөлмесіне көшірді, ондағы шатақтық буржуазиялық жетістіктің белгісі болды (Мәдениет және анархия, 1869 ж. қараңыз). Буржуазиялық сананы көрсететін екі кеңістіктік құрылым: (i) дүкен терезесі және (ii) қонақ бөлмесі. Ағылшын тілінде "қонақ бөлмесі мәдениеті" термині "буржуазиялық санамен" синонимді, Виктория дәуірінен (1837–1901 жж.) шыққан "филистиндерге" тән мәдени көзқарас, ерекше эмоциялар мен сексуалдық құштарлықты басумен және ерлер мен әйелдерде қалаған негізгі мінез-құлық қасиеті болып табылатын "әдептілікке" негізделген реттелген әлеуметтік кеңістікті құрумен сипатталады. Буржуазиялық құндылықтар рационализмге байланысты, ол экономикалық саладан басталып, Макс Вебер тұжырымдаған өмірдің барлық саласына таралады. Рационализмнің басталуы көбінесе Ақыл дәуірі деп аталады. Сол кезеңдегі марксистік сыншылар сияқты, Вебер де ірі корпорациялар мен мемлекеттердің өкілеттіктерін және әлемдік ықпалын арттыруымен алаңдады.

Сатира мен сын өнерде

Саяси экономика, тарих және саяси ғылым буржуазияны әлеуметтік класс ретінде талқылап, сипаттап, талдайтын интеллектуалдық салаларынан асып, «буржуа» және «буржуазия» әлеуметтік терминдерінің күнделікті қолданылуы ескі байлық иелерінің және жаңа байлардың әлеуметтік стереотиптерін көрсетеді. Бұл – бай, тұтынушылық өмір салтына риза болатын, саяси жағынан әлсіз, конформист, көзге көрсетуге бағытталған тұтыну арқылы және үнемі мәртебеге ұмтылумен сипатталатын адам. Осыған байланысты, әлем мәдениеттері буржуазияның шамадан тыс бай өмірінен туындаған орта таптың рухани жағдайы комедиялық және драмалық пьесаларда, романдарда және фильмдерде зерттеледі және талданады (Шындыққа қараңыз). «Буржуазия» термині 19 ғасырдан бері, әсіресе зиялылар мен суретшілер тарапынан қарапайымдылықты білдіретін, жек көру мағынасында қолданылып келеді.

Театр

Le Bourgeois gentilhomme (Жан Батист Покелиннің "Буржуа джентльмені", 1670 жылғы) – Мольердің (Жан Батист Покелиннің) комедиялық балеті. Ол Жоурден мырзаны, әлеуметтік жағдайын көтеру үшін ақша төлеп жол ашатын, джентльмен болу арманының орындалуына ұмтылатын, осы мақсатта би, қылышбаздық және философияны оқып, джентльменге тән сыртқы белгілер мен жетістіктерге қол жеткізуге тырысатын, 17 ғасырдағы Францияда әулеттік ақсүйектерге тән болған кісі ретінде көзге түсуге шақырады. Жоурденнің өзін өзгерткені, оның қызының жеке өмірін басқаруды да талап етеді, осылайша оның некесі де әлеуметтік өрлеуіне көмектесе алады.

Фильмдер

Испан кинорежиссері Луис Бунюэльдің (1900-1983) көптеген сатирикалық фильмдері буржуазиялық сананың, оның мәдениетінің және оның өкілдеріне ұсынатын сәнді өмір салтының психологиялық және моральдық әсерлерін зерттейді. "Алтын ғасыр" (L'Âge d'or, 1930) буржуазиялық қоғамның ақылсыздығы мен өзін-өзі жоққа шығарушы екіжүзділігін көрсетеді. "Күннің сұлулығы" (Belle de Jour, 1967) өз некесінен көңілі тоймаған және проституцияға баруды шешкен буржуазиялық әйелдің тарихын баяндайды. "Буржуазияның айқын тартымдылығы" (Le charme discret de la bourgeoisie, 1972) орта таптың құндылықтарымен сіңірілген ұялшақтықты зерттейді. "Құштарлықтың көлеңкелі нысаны" (Cet obscur objet du désir, 1977) некенің артықшылығы үшін қажетті жеке өзін-өзі алдауды ашып көрсетеді.