Кіріспе

Байлар класы, өз байлығын бірнеше буын бойы сақтап келген. Бұл – әлеуметтік-экономикалық термин. "Ескі ақша" – белгілі бір жоғарғы сыныптық отбасылардың (мысалы, дворяндық, патрициат) мұрагерлік байлығы немесе мұрагерлік байлыққа ие адам, отбасы немесе әулет. Бұл байлықты бірнеше буын бойы сақтап келген байлардың әлеуметтік тобы. Көбінесе бұл термин тарихи тұрғыдан ресми аристократиялық классы жоқ (АҚШ сияқты) елдердегі де-факто аристократияның мүшелеріне қатысты қолданылады, ал "жаңа ақша" – өзінің буынында жинаған байлықпен салыстырылады.

Байлық пен қоғам

Байлық – жеке адамның немесе отбасының иелігіндегі активтер – әлеуметтік жіктелудің маңызды өлшемі болып табылады, себебі ол ұрпақтан ұрпаққа беріліп, отбасы мүшелерінің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ете алады. "Ескі ақшасы" бар отбасылар жинаған активтері мен жинақтарын табыс тоқтаған кезде пайдаланып, әлеуметтік деңгейден төмен түсіп қалудан сақтанады. "Ескі ақша" деп жоғары топқа жататын, байлығы оларды төменгі әлеуметтік топтардан ерекшелейтін адамдарды айтады.

Америка Құрама Штаттары

Антрополог В. Ллойд Уорнердің пікірінше, 1930 жылдары АҚШ-тағы жоғарғы топ екіге бөлінген: жоғарғы-жоғарғы және төменгі-жоғарғы топтар. Төменгі-жоғарғы топқа дәстүрлі түрде бай отбасылардан шықпаған адамдар кірген. Олар мұра емес, инвестициялар мен бизнес арқылы ақша тапқан. Мысалдарға Джон Д. Рокфеллер, оның әкесі саяхатшы саудагер болған; Корнелиус Вандербильт, оның әкесі Нью-Йорк портында паром жүргізген; Генри Флаглер, пресвитериан пасторының ұлы; және Эндрю Карнеги, шотланд тоқымашысының ұлы жатады. Өз буындарында байлық жинаған "жаңа байлардың" (nouveau riche) айырмашылығы, жоғарғы-жоғарғы топтар "жартылай аристократтық" және "жоғары қоғам" деп есептелетін отбасылар болды, және олардың арасында пресвитериандар ең көп кездеседі.

Ерте колониялық

Вирджиния штатының Бёрд отбасы, ФФВ, 1673 жылдың 27 қазанында Джеймс өзенінің құлау сызығында жер алған Вильям Бёрд I-нің ұрпағы, ол кейіннен Вирджиния штатының Ричмонд қаласына айналды. Бёрдтің ұлы Уильям Бёрд II Вестовер плантациясын мұраға алды. Ол колониялық Вирджиниядағы Чарльз Сити округінің американдық плантаторы және авторы болды. Ол өз иелігін шамамен 500 акрға дейін кеңейтіп, Ричмонд қаласын құрды. Отбасы байлығының көп бөлігі 18-ші ғасырда Уильям Бёрд III құмар ойындар мен нашар инвестициялар арқылы ысырап етсе де, ұрпағы Ричард Эвелин Бёрд аға Шенноа аңғарында алма өсіруші және Винчестер Стар газетінің баспашысы ретінде бай болды. Ол 1906 жылы Вирджиния делегаттар палатасына сайланды және 1908 жылдан 1914 жылға дейін спикер болып қызмет етті. Оның ұлы Гарри Флод Бёрд 1925 жылы Вирджинияның 50-ші губернаторы болып сайланды, кейіннен 1965 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін АҚШ Сенатында қызмет етті. Бёрд 20-ғасырдың басым бөлігінде Вирджиния саясатында басымдықты иеленген Бёрд ұйымы деп аталатын демократиялық саяси машинаны басқарды. Бёрдтің орнын 1981 жылға дейін қызмет еткен ұлы Гарри Ф. Бёрд-кенеше иеленді. Отбасы сонымен қатар Огайоның саяси көшбасшысы және заңгері Чарльз Уиллинг Бёрдті және полярлық зерттеуші, контр-адмирал Ричард Э. Бёрдті шығарды. Кэботтар отбасы 1700 жылы Джерси аралынан Салемге келіп, кеме қатынасы саласында байлық жинады. Джордж Кэбот - американдық саудагер, теңізші және Массачусетс штатының саясаткері. Ол АҚШ Сенатында Массачусетс штатының өкілі болды және Hartford Конвенциясының төрағасы болды. Сэмюэл Кэбот-күлкірі - ХІХ ғасырдың басында Қытай саудасында болған американдық бизнесмен. Джеймс Эллиот Кэбот - американдық философ және жазушы, Бостонда туылған, Сэмюэл Кэбот-младший және Элиза Кэботтың ұлы. Эдвард Кларк Кэбот - американдық сәулетші және суретші. Генри Кэбот Лодж - американдық республикашыл саясаткер, тарихшы және Массачусетс штатының мемлекет қайраткері. Ол 1893 жылдан 1924 жылға дейін АҚШ Сенатында қызмет етті және сыртқы саясатқа қатысты ұстанымдарымен танымал. 21 жасында Годфри Лоуэлл Кэбот (төмендегі Лоуэлл) Кэбот корпорациясын құрды, бұл елдегі ең ірі көміртек өндіруші. Картер отбасы Corotoman, Shirley, Sabine Hall, Nomony Hall, Cleve және Carter's Grove, ФФВ, Вирджиниядан шыққан, Ланкастер округіне жататын Роберт "Кинг" Картерден тараған, ол Вирджинияда плантатор, бизнесмен және отаршыл болған және отаршылдардың ең бай адамдарының бірі болды. Вирджиния колониясының губернаторлық кеңесінің президенті ретінде ол 1726 жылдан 1727 жылға дейін Вирджинияның губернаторы Хью Драйсдейлдің өлімінен кейін Вирджинияның губернаторы қызметін атқарды. Ол өзінің үлкен байлығы, саяси күші және автократиялық бизнес әдістері үшін "Патша" деген лақап атпен танылды. Оның көптеген елеулі ұрпақтары: Вирджинияның буржуазиялық палатасының мүшесі Роберт Бервелл, Вирджинияның губернаторының кеңесінде отырған Роберт Картер III, Тәуелсіздік декларациясына қол қойған Картер Бракстон, Манн Пейдж 1777 жылы Континенттік конгресске Вирджиния делегаты, Конфедеративтік мемлекеттер армиясының генералы Роберт Э. Ли, Конфедеративтік армияның бірінші лейтенанты Роберт Рэндольф Картер, Джон Пейдж, Вирджинияның 13-ші губернаторы, Томас Нельсон Пейдж, Вудро Вильсон әкімшілігі кезінде АҚШ-тың Италиядағы елшісі және азаматтық инженер және өнеркәсібі Уильям Нельсон Пейдж. Корбин отбасы, ФФВ, Вирджиния штатының Миддлсекс округі, Генри Корбиннен бастау алған, Вирджиния колониясында темекі плантаторы болған және Вирджиния Бас Ассамблеясының екі палатасында, Ланкастер округіне дейін Вирджинияның ортаңғы мойнындағы Мидлсекс округі құрылғанға дейін, содан кейін Губернаторлар кеңесінде қызмет еткен. Губернатор мен кеңес Корбинді 1657 жылы Ланкастер округінің сотының судьясы етті. Ланкастер округінің сайлаушылары 1659 және 1660 жылдары Корбинді округтің ең ірі плантация иесі Джон Картермен бірге Бургестер палатасындағы өкілдерінің бірі етіп сайлады. Оның ұлы Гавин Корбин (бургесс) саяси істерде көрнекті болды. Оның қызы Летиция Корбин Ли Мачодок плантациясының Ричард Ли II-ге үйленді, ал тағы бір қызы Энн Уильям Тайлоға (жіңеуіне) үйленді. Гэвин Корбин аға, Бурджес ұлы Вирджинияның плантаторы және Вирджинияның Миддлсекс округіне өкілдік ететін Бурджестер палатасында қызмет еткен саясаткер. Ричард Корбин Вирджинияның плантаторы және саясаткері болды, ол Вирджинияның губернаторының кеңесінде және Бурджестер палатасында Миддлсекс округінің өкілі болды. Американдық революциялық соғыста (онда екі бауыры британдық күштерінде қызмет еткен) көрнекті лоялист болғанына қарамастан, ол өзін вирджиниялық деп есептеді және оның есімдері бірдей екі ұрпағы соғыстан кейін Вирджиния Бас Ассамблеясында қызмет етті. Ханна Ли Корбин - американдық әйелдер құқықтарының жақтасы және Вирджиниядағы Ли отбасының мүшесі. Өзінің уақытында даулы әйел, өйткені ол өзінің жақын адамына (онымен балалары болған) үйленуден бас тартты немесе Англия шіркеуінен баптистерге ауысты, бүгінде әйелдерге дауыс беру құқығын беруді сұрағаны үшін танымал болған. Джон Тайло Корбин Вирджинияның плантаторы және саясаткері болды, ол Бурджестер палатасында Кинг және Куин округін өкілдік етті. Куатты плантатор Ричард Корбиннің ұлы, Губернаторлар кеңесінің мүшесі, ол да американдық революциялық соғыста лоялист болды (онда екі бауыры британдық күштерінде қызмет еткен), бірақ Вирджинияда қалды. Кастис отбасы ФФВ 17 ғасырдың ортасында басталады, Кастис отбасының төрт мүшесі Вирджиния колониясына көшті: Энн, Джон Кастис II, Уильям II және олардың араласқан ағасы Джон I. Джон II отбасының атын көрнекті қоғамда орнатуда ең сәтті болды, Вирджинияның басқарушы тобына шериф, бейбіт судья, жер өлшеуші, дәрігер, милиция офицері, Бурджестер палатасының мүшесі және кеңесші болып кіріп, үлкен мансапқа жетті. Джон II Арлингтон деп атаған үлкен сарайды да салды. Оның ұрпақтарының арасында оның ұлы Джон Кастис III және немересі Джон IV, ол 1678 жылдың тамызында дүниеге келді. Джон Кастис IV Марта Дандридж Кастистің бірінші күйеуі Даниэль Парке Кастистің әкесі болды, Мартаның екінші күйеуі Джордж Вашингтон болды. Осылайша, оның шөберелері мен әйелі Американың бірінші инаугурациялық отбасы болды. Массачусетс және Нью-Йорк штатының Делано отбасы 1602 жылы француз және голланд тегінен туған Филипп де Ланнойдан тараған. АҚШ-та Делано отбасының мүшелерінің арасында АҚШ президенттері Франклин Делано Рузвельт, Улисс С. Грант және Калвин Кулридж, астронавт Алан Б. Шепард және жазушы Лаура Ингаллс Уайлдер бар. Делано отбасының ата-бабаларының арасында Mayflower кемесін жалға алған паломниктер, оның жеті жолаушысы және Mayflower келісіміне қол қойған үш адам бар. Коннектикут штатының Грисволд отбасы кеме қатынасы, банк ісі, теміржол және өнеркәсіп саласында байлық жинады. Олар американдық саясатта көрнекті болды, бес губернатор және көптеген сенаторлар мен конгрессмендерді өндірді. Вирджиния штатының Беркли, ФФВ, Харрисон отбасы - АҚШ-тың негізін қалаушысы Бенджамин Харрисон V және үш АҚШ президенті: Уильям Генри Харрисон, Бенджамин Харрисон және Авраам Линкольн ұрпақтары бар американдық саяси отбасы. Вирджиния Харрисон отбасы негізінен Солтүстік Англиядан шыққан екі тармақтан тұрады. Бенджамин Харрисон I басқарылған бір тармақ 1633 жылға дейін Бермуда арқылы Вирджинияға сапар шекті және Джеймс өзенінің бойында бай плантаторларға айналды; олар көбінесе Джеймс өзенінің Харрисон отбасы деп аталады. Осы тармақтың келесі буындары Вирджиния колониясының заң шығарушы органында қызмет етті, соның ішінде Тәуелсіздік декларациясына қол қойған және кейіннен Вирджиния губернаторы болған Бенджамин V. Осы Харрисон отбасының тармағы президент Уильям Генри Харрисонды өндірді, Бен...

Колониалды кезең

Асторлар отбасы 18 ғасырда тері саудасы, жылжымайтын мүлік, қонақүй бизнесі және басқа да инвестициялар арқылы байлық жинады. Бостон қаласының Форбс отбасы кеме жүргізу және кейін теміржол саласында, сондай-ақ басқа да инвестициялар арқылы байлыққа ие болды. Олар 200 жылдан бері Америка Құрама Штаттарындағы көрнекті, бай отбасы болып табылады. Хартвиктер отбасы негізінен ағылшын және неміс тегінен шыққан, олардың әулеті мен байлығы Америка революциясынан бұрын пайда болған. Хартвиктер қатарынан бірнеше саясаткер мен әскери генералдар шықты, мысалы Эдвард Хартвик. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін отбасы Америка Құрама Штаттарындағы ағаш өңдеу өнеркәсібінің көп бөлігін бақылады. Хартвиктердің қайырымдылық қызметтеріне Хартвик колледжі мен Хартвик Пайнс мемлекеттік саябағының құрылуы кіреді.

Ұлттық дәуірдің алғашқы кезеңдері

Дюпон отбасының байлығы 1803 жылы басталып, бірақ Америка Азаматтық соғысы кезінде мылтық-оқ сату арқылы ерекше бай отбасыға айналды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Дюпон отбасы Америкадағы барлық мылтық-оқты өндірді. 1968 жылы Фердинанд Лундберг Дюпон отбасының байлығын Американың ең ірі отбасылық байлығы деп жариялады. E. I. du Pont de Nemours and Company компаниясы Fortune 500 тізімінде АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының 81-орында тұрды. Меллон отбасы банктік іс арқылы байлық жинады. Mellon Bank 1869 жылы Томас Меллон құрған. Оның ұлы Эндрю Меллон басшылығымен отбасы Алтын ғасырдың ең ірі байлықтарының біріне ие болды. Олар Gulf Oil (1985 жылы Chevron Corporation-мен бірікті), Alcoa (1886 жылдан бері), The Pittsburgh Tribune Review (1970 жылдан бері), Koppers (1912 жылдан бері) және New York Shipbuilding (1899–1968) компанияларының, сондай-ақ басқа да ірі фирмалардың негізгі инвесторлары және басым үлесіне ие болды. Отбасылық банк Bank of New York-пен бірігіп, бүгінде BNY Mellon ретінде жұмыс істеп келеді. Пенсильваниядағы Ван Лир отбасы темір кенін өндіру арқылы байлыққа қол жеткізді. Олар академиялық, бизнес және американдық саясатта белгілі болды. Ұрпақтарының арасында табысты кәсіпкерлер, губернаторлар, конгрессмендер, университет президенттері және университеттерді негіздеушілер бар. Уитни отбасы – 1635 жылы Англияның Лондонынан Массачусетс штатының Уотертаун қаласына келген Джон Уитни құрған, бизнес кәсіпорындарымен, әлеуметтік беделімен, байлығымен және қайырымдылығымен танымал американдық отбасы. Уитни отбасы епископ шіркеуінің мүшелері. Мысалы, Рокфеллер отбасының 1930 жылдары шамамен 1 миллиард долларға бағаланған байлығы 2000 жылы 8,5 миллиард долларға дейін өсті – инфляцияға сәйкес түзетілмеген. 60 жыл ішінде АҚШ-тың ең бай төрт отбасы 1937 жылы жинаған 2-4 миллиард долларын 38 миллиард долларға дейін арттырды, бірақ жаңадан пайда болатын салаларда үлкен үлестерді иеленбеді. Инфляцияны ескергенде, осы отбасылардың көптегенінің нақты байлығы 1930 жылдардан бері азайды. Жеке капиталды басқарушылардың пікірінше, "ескі ақшаны" екі түрге бөлуге болады: белсенді "ескі ақша" және пассивті "ескі ақша". Біріншісіне мұрагерлер жатады, олар мұраға алған байлықты немесе болашақта қол жеткізе алатын байлықты пайдалануға қарамастан, өздерінің мансабын іздеуді немесе өздерінің бизнесін құруды таңдайды. Пэрис Хилтон мен Сэр Стелиос Хаджи Иоанну осылай істеді. Ал пассивті "ескі ақша" – еңбек етпейтін байлар немесе байлық жаратпайтын адамдар. Британдық түсінік жақсы тектілікке ұқсас және "ескі ақшасы" бар, бірақ шын мәнінде кедей немесе төлемсіз адамдарды кездестіру сирек емес. 2001 жылға қарай, осы санатқа жататын – аристократиялық жер иелері – әлі де Ұлыбританиядағы ең байлар тізіміне кіреді. Мысалы, Вестминстер герцогы Гросвенор иелігі арқылы Лондондағы үлкен жерлерге ие, оның ішінде Белгравияның 200 акры және Мейфэрдің 100 акры бар. Сондай-ақ, Оксфорд көшесінің солтүстігіндегі 100 акр жердің иесі виконт Портман да бар. Көптеген елдерде дауыс беруге байлық бойынша шектеулер қойылған. Францияда 27 миллион халқы бар елде 1820 жылғы француздық заң шығарушы сайлауда 80 000-нан 90 000-ға дейін ғана дауыс беруге рұқсат етілді, ал олардың ең бай төрттен бірі екі дауысқа ие болды.

Танымал мәдениетте

ITV телехикаясы «Даунтон Абби» 20-ғасырдың басындағы Ұлыбританиядағы «Ескі ақша» мен «Жаңа ақша» арасындағы қарама-қайшылықты жиі көрсетеді. Сондықтан, журналист сэр Ричард Карлайлдың агрессивтілігі, мұрагер леди Мэри Кроули мен оның отбасының ақылға қонымды дворяндық міндеттерімен салыстырылады. HBO-ның «Алтын ғасыр» сериалы 1882 жылғы Нью-Йорк қаласының қатаң әлеуметтік ортасына енген жас әйелдің, «жаңа ақша» Russell отбасы мен «ескі ақша» Van Rhijn Brook отбасының арасындағы күнделікті қақтығыстарға тартылуын баяндайды. Сериал нақты Алтын ғасырдағы Нью-Йорк қоғамын, әсіресе Каролина Астор мен Альва Вандербильттің өмірін негізге алған. Америка әдебиетінде «Ескі ақша» мен «Жаңа ақша» арасындағы шиеленісті сынаған ең танымал туынды – Ф. Скотт Фицджеральдтың «Ұлы Гэтсби» романы. «Ескі ақшаға» ие кейіпкерлер, Бьюкенендер отбасы (Том мен Дейзи) арқылы бейнеленген, қылмыстан жазасыз құтылады; ал «жаңа ақшаға» ие болғандар, өзі Гэтсби, кітаптағы басқа кейіпкерлермен кезекпен құшақтап, жек көрінеді. Фицджеральд өзінің баяндаушысы Ник Карравей арқылы «ескі ақшаға» ие адамдарды қатты сынға алады: «Олар бейкүнде адамдар еді, Том мен Дейзи – олар нәрселерді, жаратылыстарды қиратты да, содан кейін ақшаларына немесе олардың үлкен бейкүнделігіне немесе оларды бірге ұстап тұрған нәрсеге қайтып оралды, ал қалғандары өздері жасаған бұзылықты тазартуға тырысты».