Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әлеуметтік рөлді көрсететін адам
Person who models a social role for others
Рольдік үлгі – өзінің мінез-құлқымен, мысалымен немесе жетістіктерімен басқаларға, әсіресе жастарға үлгі болатын адам. «Рольдік үлгі» терминін әлеуметтанушы Роберт К. Мертон енгізген, ол адамдардың өзін жеке адам ұмтылатын әлеуметтік рөлді атқаратын адамдар тобымен салыстыратынын айтқан. Мысалы, жас жанкүйерлер кәсіби спортшыларды немесе эстрада әртістерін құдайлап, оларға еліктейді. ХХ ғасырдың екінші жартысында АҚШ-тағы жұмыс орнындағы теңдікті жақтаушылар бұл термин мен ұғымды кеңірек әлеуметтік капитал лексикасының бір бөлігі ретінде танымал етті. Оған «шыны төбе», желі құру, тәлімгерлік және қақпашы сияқты терминдер де кіреді. Бұл терминдер басым емес топтардың кәсіби жетістікке жетуіне кедерілтің себептерін анықтауға және шешуге көмектеседі. Кейіннен бұл терминдер мен ұғымдар бизнес әдебиетінде қолданылып, барлық мансаптық сатыдан өтушілер үшін табысқа жету жолы ретінде насихатталды. 1970 жылдары бұл терминдер американ тілінде кеңінен қолданылмаған, бірақ 1990 жылдардың ортасына қарай күнделікті сөйлеуге енді. «Рольдік үлгі» термині соңғы кезде «ескірген» деп сынға ұшырағанымен, бұл термин және онымен байланысты жауапкершілік әлі де қоғамдық санада кеңінен танымал және бұқаралық ақпарат құралдарында «қуатты күш» ретінде саналады. Рольдік үлгілер ұлттық деңгейде де болуы мүмкін. Мысалы, Чили саясаткерлері мен зиялылары 19 ғасырдың көп бөлігінде Францияны үлгі тұтқан, бірақ ғасырдың соңында Германияға көшкен. Қысқасы, рольдік үлгі – басқалардың еліктеуіне лайық мысал ретінде қаралатын адам.
A role model is a person whose behaviour, example, or success serves as a model to be emulated by others, especially by younger people. The term role model is credited to sociologist Robert K. Merton, who hypothesized that individuals compare themselves with reference groups of people who occupy the social role to which the individual aspires, an example of which is the way young fans may idolize and imitate professional athletes or entertainment artists. In the second half of the twentieth century, U. S. advocates for workplace equity popularized the term and concept of role models as part of a larger social capital lexicon—which also includes terms such as glass ceiling, networking, mentoring, and gatekeeper—serving to identify and address the problems barring non dominant groups from professional success. Mainstream business literature subsequently adopted the terms and concepts, promoting them as pathways to success for all career climbers. In 1970 these terms were not in the general American vocabulary; by the mid 1990s they had become part of everyday speech. Although the term role model has been criticized more recently as "outdated", the term and its associated responsibility remains prominent in the public consciousness as a commonly used phrase, and a "powerful presence" in the entertainment industry and media. Role models can also be national. for example, Chilean politicians and intellectuals had France as the prime role model during much of the 19th century until they shifted to Germany in the last decades of the century. In short, a role model is a person looked to by others as an example to be imitated.
Карьераны таңдау және таңдау мүмкіндігіне әсер ету
Тарихшы Памела Лэрдтің сөзінше, адамның таңдаған өрнектері оның мансаптық мүмкіндіктері мен таңдауларына елеулі әсер ете алады. Өрнектің лайықтылығы, ішінара, оған құрметпен қарайтын адамның өрнекпен ортақ екендігіне байланысты, ол амбициялық, бірақ қол жетімді мақсаттың бейнесін ұсынуы керек. Мысалы, Лэрд Бенджамин Франклиннің 19 ғасырдағы көптеген ақ бизнесмендерге үлгі болғанын айтады, олардың ішінде Томас Меллон, Б. Ф. Гудрих және Фредерик Вейерхаузер сияқты белгілі тұлғалар бар. Лэрдтің пікірінше, потенциалды өрнектер мен оларды құрметтейтіндер арасындағы ортақтықтың болмауы, ақ нәсілді ерлер басымдық танытқан бизнес әлемінде өркендеуге тырысқан американдық азшылықтар мен әйелдерге кедергілерді күшейтті, соның салдарынан 20 ғасырдың соңында осы топтар үшін тиімді өрнектерді жасауға күш салыныс жасалды.
According to historian Pamela Laird, a person's chosen role models may have a considerable impact on his or her career opportunities and choices. The suitability of a role model depends, in part, on the admirer's perceived commonality with the model, who should provide an image of an ambitious yet realistic goal. For example, Laird suggests that, Benjamin Franklin served as the role model for countless nineteenth century white businessmen, including notables such as Thomas Mellon, B. F. Goodrich, and Frederick Weyerhäuser. Laird suggests that the lack of commonalities between potential role models and would be admirers helped perpetuate barriers to American minorities and women as they tried to advance in a business world dominated by white men, thus spurring late twentieth century efforts to develop suitable role models for these groups.
Танымал үлгілі тұлғалар
Бұқаралық ақпарат құралдарының таралу аясының кеңеюі кейбір мәшһүр адамдарды бүкіл әлемге танымал етті. Бұл ақпарат құралдарының жаппай жариялануы мен осы тұлғалардың үнемі назарда болуы ересектер мен жастардың мәшһүр адамдарға қатысты ой-өрісін өзгертіп, жаңа көзқарас қалыптастырды. Ұлыбританиядағы Мұғалімдер мен оқытушылар қауымдастығы 2008 жылы жүргізген сауалнама бойынша, жастардың көпшілігі өзіне үлгі тұтар тұлға ретінде спортшыларды таңдаса, одан кейін поп-жұлдыздарды атады. Алайда, көптері "әйгілі болу үшін ғана әйгілі болуға" ұмтылыс жасады, себебі олар атақ пен байлықты шындыққа негізделген телешоулар арқылы оңай қол жеткізе алады деп сенді.
The ever widening reach of the media in popular culture has elevated certain celebrities to worldwide acclaim. This boom of media coverage and constant exposure to these individuals resulted in a change of mindset toward celebrities in both adults and youth alike. According to a survey of teachers in the United Kingdom conducted in 2008 by the Association of Teachers and Lecturers, young people most frequently chose sports stars as role models, followed by pop stars. Many, however, simply aspired to be "famous for being famous", believing that fame and fortune could be easily accessed through reality television.
Қоғамдық үлгілер
Рита Пирсонның пікірінше, мұғалімдер балалармен көп уақыт өткізгендіктен, олардың тәрбиесіне зор ықпал етеді, сондықтан балалармен берік эмоционалды байланыс құру үшін оларға ұнайтын болуға кеңес беріледі.
According to Rita Pierson, teachers, because of the large amount of time spent with children, have such a huge impact on children that they're being advised to be likeable in order to build strong emotional relationships with children.
Спортшылардың үлгілері
Спортшыларды үлгі ретінде қарастыру мәселесі бойынша қызу пікірталас жүріп жатыр. Кейбір спортшылардан жергілікті қоғам үшін үлгі болуға шақырылған, ал Хэнк Гринберг сияқтылары жақсы үлгі көрсетуге тырысқан. Бірақ, көбінесе спортшыларды үлгі ретінде қарастыру сынға ұшырайды, себебі олардың тағайындалуы көбінесе моральдық қасиеттеріне емес, тек спорттық шеберлігіне негізделеді. Спортшылардың өнер көрсету кезіндегі тәртібі мен өзіне үстемдігі көрермендерде олардың осы қасиеттерін күнделікті өмірде де сақтайды деген сенімді тудырады. Бәсекелестік, қызығушылық және жетістік сияқты факторлар адамдарды оларға еліктеуге ынталандырады. Чарльз Баркли спортшылар балалардың үлгі алатын тұлғасы емес екенін, үлгі болу жауапкершілігі ата-анаға жүктелгенін, бұл рөлді БАҚ спортшылардың өмірін қиындату үшін қызғанышпен мақұлдайтынын және спортшыларды көпшілік үшін қол жеткізе алмайтын идеал ретінде көрсететінін айтты.
There is significant discussion as to whether athletes should be considered role models. Some athletes have been asked to behave as if they were role models for their local communities, and some such as Hank Greenberg have deliberately tried to set a good example but generally regarding athletes as role models has been criticised due to their appointment often being based solely on sporting ability rather than any morality – it has been suggested that the discipline and control shown continuously by sportspeople on the field leads to a belief from viewers that these same qualities are continuously shown off the field. These and other factors such as the elements of competition, excitement and success are what make people want to emulate them. Charles Barkley has stated that he believes athletes are not the figures that children should be emulating and that it is the parent's responsibility to be role models, that the role is deliberately applied by the media out of jealousy in order to make life more difficult for sportspeople, and that it sets up the sportspeople as an unattainable target for most.