2000 жылғы Атлант мұхитының «Кит» дауілі

Кіріспе

2000 жылы 4-ші санаттағы Атлантика мұхитындағы «Кит» дауылы 2000 жылдың қазан айында Орталық Америкада, әсіресе Мексика мен Белизде кең ауқымды зардаптарға әкелді. Бұл 2000 жылғы Атлантика мұхитындағы дауыл маусымының он бесінші тропикалық циклы, он бірінші атаулы дауыл және жетінші дауыл болды. «Кит» 28 қыркүйекте Кариб теңізінің батысында пайда болған тропикалық толқыннан тропикалық депрессия ретінде қалыптасты. Депрессия біртіндеп күшейіп, келесі күні тропикалық дауылға айналды. Дауыл батысқа қарай жылжу кезінде одан әрі күшейіп, 30 қыркүйекте дауылға дейін жетті. Содан кейін «Кит» тез күшейе бастады және 24 сағаттан соң 4-ші санаттағы дауылға жетті. Кейін «Кит» Белиз жағалауында ирелене бастады, бұл құрлықпен байланысқа байланысты дауылдың күшін әлсіретті. 2 қазанның соңында «Кит» Белиздің Амбергрис Кей және Кей Каулкер аралдарына минималды дауыл ретінде соқты. Ол тез арада тропикалық дауылға айналып, келесі күні таңертең Белиз қаласының жанында тағы да соқты. Юкатан түбегіне ішкі аймаққа қарай жылжу кезінде «Кит» одан әрі әлсіреп, 4 қазанда Мексика шығанағына шығар алдында тропикалық депрессияға дейін төмендеді. Мексика шығанағына жеткеннен кейін «Кит» қайта күшейе бастады, сол күні тропикалық дауылға, ал келесі күні дауылға дейін жетті. 5 қазанның соңында «Кит» Мексиканың Тамаулипас штатындағы Тампико қаласының жанында үшінші және соңғы рет 1-ші санаттағы орташа күшті дауыл ретінде жағалауға соқты. Дауыл құрлыққа жеткеннен кейін тез әлсіреп, 24 сағаттан соң тропикалық циклон ретінде тарап кетті. «Кит» Орталық Американың бірнеше еліне қатты жаңбыр әкелді, нәтижесінде, әсіресе Белиз бен Мексикада су тасқыны болды. Гватемалада дауыл 10 қаланы су батып, бір адамның қаза болуына әкелді. Сол сияқты, Сальвадорда да бір адам қаза тауып, кем дегенде 300 адам су тасқынынан зардап шекті. «Кит» Никарагуадағы 13 қауымды жолдарды бұзу арқылы толығымен оқшаулады. Никарагуада 12 адам қаза тауып, олардың барлығы су тасқынымен байланысты болды. Гондураста Роатан аралының жанында ұшақ жоғалып кеткеннен кейін бес адамның қаза болғаны болжанып тұр, ал су тасқынынан бір адам қаза тапты. Дауыл Белизге мол жаңбыр әкелді, көптеген аудандарда жаңбыр мөлшері кем дегенде болды, ал ең көп жауын-шашын мөлшері болды. Белиздегі бір ауылда 12 үй ғана қалды, ал елдің басқа жерлерінде кем дегенде 60 үй қирады немесе зақымдалды; Белиз қаласындағы бірнеше үйлердің шатырлары аз зақымдалды. Белизде кем дегенде 19 адам қаза тауып, зиян $280 миллионды құрады (2000 жылғы АҚШ доллары). Мексикада, әсіресе Нуэво-Леон және Тамаулипас штаттарында қатты жаңбыр жауды. «Киттен» болған су тасқыны бірнеше жер сілкінісіне және бірнеше өзендердің тарихи деңгейге жетуіне әкелді. Мексика бойынша кем дегенде 460 үй зақымдалды немесе қиратылды және инфрақұрылымға басқа да зияндар келтірілді. Сонымен қатар, қатты жаңбырдың салдарынан бір адам суға батып қайтыс болды. Мексикадағы «Китке» байланысты зиян шамамен $365.9 миллионды құрады (2000 MXN, $38.7 миллион 2000 жылғы АҚШ доллары). Жалпы алғанда, «Кит» 68 адамның өліміне және $319 миллион (2000 жылғы АҚШ доллары) зиянға жауапты болды.

Category 4 Atlantic hurricane in 2000

Hurricane Keith was an Atlantic hurricane in October 2000 that caused extensive damage in Central America, especially in Mexico and Belize. It was the fifteenth tropical cyclone, eleventh named storm, and seventh hurricane of the 2000 Atlantic hurricane season. Keith developed as a tropical depression from a tropical wave in the western Caribbean Sea on September 28. The depression gradually strengthened, and became Tropical Storm Keith on the following day. As the storm tracked westward, it continued to intensify and was upgraded to a hurricane on September 30. Shortly thereafter, Keith began to rapidly deepen, and peaked as a Category 4 hurricane less than 24 hours later. Keith then began to meander erratically offshore of Belize, which significantly weakened the storm due to land interaction. By late on October 2, Keith made landfall in Ambergris Caye and Caye Caulker, Belize as a minimal hurricane. It quickly weakened to a tropical storm, before another landfall occurred near Belize City early on the following day. While moving inland over the Yucatán Peninsula, Keith weakened further, and was downgraded to a tropical depression before emerging into the Gulf of Mexico on October 4. Once in the Gulf of Mexico, Keith began to re strengthen and was upgraded to a tropical storm later that day, and a hurricane on the following day. By late on October 5, Keith made its third and final landfall near Tampico, Tamaulipas, Mexico as a moderately strong Category 1 hurricane. The storm quickly weakened inland and dissipated as a tropical cyclone by 24 hours after landfall. Keith brought heavy rainfall to several countries in Central America, which resulted in extensive flooding, especially in Belize and Mexico. In Guatemala, the storm flooded 10 towns, and caused one fatality. Similarly, one fatality also occurred in El Salvador, and at least 300 people were affected by flooding in that country. Thirteen communities in Nicaragua were completely isolated after Keith made roads impassable. Twelve deaths were reported in Nicaragua, all of which were flood related. Five people were presumed dead in Honduras after an aircraft disappeared near Roatán; one other fatality occurred due to flooding. The storm brought torrential rainfall to Belize, with many areas reporting at least of rain, while highest reported amount of precipitation was greater than In Belize, a village reported that only 12 houses remained, while elsewhere in the country, at least 60 homes were destroyed or damaged; several houses in Belize City suffered minor roof damage. At least 19 people were killed in Belize and damages totaled to $280 million (2000 USD). Heavy rainfall also occurred in Mexico, especially in the states of Nuevo León and Tamaulipas. Flooding from Keith caused several mudslides and a few rivers reached historic levels. Throughout Mexico, at least 460 houses were damaged or destroyed and other losses in infrastructure occurred. In addition, one person drowned due to heavy rainfall. Damages incurred in associated with Keith in Mexico totaled to approximately $365.9 million (2000 MXN, $38.7 million 2000 USD). Overall, Keith was responsible for 68 deaths and $319 million (2000 USD) in damage.

Метеорологиялық тарих

2000 жылдың 16 қыркүйегінде тропикалық толқын – шығыстан батысқа қарай жылжып отыратын төмен қысым аймағы – Африканың батыс жағалауынан шықты. Жоғары деңгейдегі желдің күшті болуына байланысты Атлант мұхиты арқылы батысқа қарай жылжу кезінде ол дамымады. Кариб теңізінен өткеннен кейін, 27 қыркүйекте толқын бойындағы бұзылыс күшейе бастады. Келесі күні, «Дауыл аулаушылары» ұшқан рейсінде жабық айналым және желдің күші анықталды; алынған деректерге сүйене отырып, Ұлттық дауыл орталығы (NHC) 2100 UTC-де Тропикалық депрессия Он Бес жөніндегі ескертуді бастады. Кейіннен NHC депрессияның үш сағат бұрын, Кабо Грасиас-а-Диостан солтүстік-шығысқа қарай 113 км (70 миль) жерде пайда болғанын болжады. 28 қыркүйек күні кешке NHC депрессияны тропикалық дауыл деңгейіне көтерді және оған «Кит» деген ат берді.

Кит тропикалық дауылға айналған кезде, ол қарқынды күшеюге түсті. 30 қыркүйекте, 1808 UTC-де басталған 13 сағат ішінде Кит тез күшейді, себебі оның барометриялық қысымы сағатына шамамен бір рет төмендеді. Солтүстікке орналасқан антициклон және Куба үстінде қалыптаса бастаған Тропикалық дауыл Лесли салдарынан дауыл шығыс Белиз жағалауында тоқтап қалды. Сол күні кешірек, «Дауыл аулаушылары» ең төменгі қысымды бағалап, желдің ең жоғарғы жылдамдығын өлшеді. Бұл оны Саффер-Симпсон дауылдық шкаласы бойынша 4-ші санатқа жеткізді. Кит көшпелі болып қалғанда, 2 қазан күні кешке Амбергрис-Кей аралына минималды дауыл ретінде соқты. Содан кейін Кит тропикалық дауылға айналды. 0300 UTC-де дауыл Белиз қаласының солтүстігінде 47 км (29 миль) жерде екінші рет жағалауға шықты және тоғыз сағат ішінде тропикалық депрессияға дейін әлсіреді. 4 қазан күні таңертең Кит Кампече шығанағына шықты. Кейіннен сол күні ол қайтадан тропикалық дауылға айналды. 5 қазан күні «Дауыл аулаушылары» дөңгелек пішіндес көздің қайта қалыптасқанын және желдің күші дауыл деңгейіне көтерілуіне жеткілікті екенін хабарлады. Кит сол күні одан әрі күшейді, Тампикодан солтүстікке қарай 37 км (23 миль) жерде 150 км/сағ (90 миль/сағ) желмен соңғы рет жағалауға шықты. 6 қазан күні кешке тарап кетті. Белиздің Корозал қаласында билік өкілдері 10 000 тұрғыны бар қаланың барлығын Оранж-Уоктағы уақытша баспаналарға эвакуациялады. Белиз қаласына да эвакуация тапсырылды және Бельмопан қаласында баспаналар құрылды. Жалпы, Белиз халқының шамамен 10%-ын құрайтын 25 000-ға жуық адам эвакуацияланды. Елдегі үш аурухана эвакуацияланды. Дауылдан кейінгі бағалау нәтижесінде жағалаудағы аралдардың тұрғындары дауылға дайын емес екенін және оның мұндай күшті болатынын күтпегенін мойындады. Кинтана-Роо штатында Четумал және төменгі жатқан аймақтардан 5 000 адам 30 уақытша баспанаға эвакуацияланды. Кампече шығанағында Pemex компаниясы теңіздегі мұнай платформаларынан 6 300-ге жуық жұмысшыны эвакуациялады. Юкатан және Веракрус штаттарының билік өкілдері төтенше жағдай жариялады. Кит Мексика шығанағына жетіп, күшейе бастағанда, Мексиканың солтүстік-шығысындағы Тукспан мен Матаморос аралығында дауыл туралы ескерту берілді, ал Техас штатындағы Порт-Мансфилдке қарай тропикалық дауыл туралы ескерту таратылды.

By the time Keith became a tropical storm, it was beginning to undergo rapid deepening, After continued strengthening, Keith became a hurricane on September 30, just 18 hours after becoming a tropical storm, That day, an eye began developing as the structure became much better organized. In a 13‑hour period beginning at 1808 UTC on September 30, Keith underwent explosive deepening, as its barometric pressure dropped at a rate of nearly per hour. The hurricane slowed until stalling offshore eastern Belize, caused by the ridge to the north and the precursor to Tropical Storm Leslie forming over Cuba. Later that day, Hurricane Hunters estimated a minimum pressure of and deployed a dropsonde that observed peak winds of Based on the data, the NHC estimated that Keith attained peak winds of 140 mph (220 km/h) at 0700 UTC on October 1, while just offshore eastern Belize. This made it a Category 4 on the Saffir Simpson Hurricane Scale. While remaining nearly stationary, Keith made a landfall on Ambergris Caye late on October 2 as a minimal hurricane. Shortly thereafter, Keith weakened into a tropical storm, At 0300 UTC, the storm made its second landfall about 29 mile (47 km) north of Belize City, and within nine hours weakened into a tropical depression. Early on October 4, Keith emerged into the Bay of Campeche, Later that day, it re intensified into a tropical storm, On October 5, the Hurricane Hunters reported a circular eye had reformed along with winds supporting an upgrade to hurricane status. Keith intensified further that day, until it made its final landfall 23 mile (37 km) north of Tampico with winds of 90 mph (150 km/h). dissipating late on October 6. In Corozal, Belize, authorities evacuated the entire city of 10,000 people to numerous shelters in Orange Walk. Officials were also ordered evacuations for Belize City, setting up shelters in Belmopan. Overall, about 25,000 people evacuate, or about 10% of Belize's population. Three hospitals were evacuated in the country. In a post storm assessment, residents on the offshore islands acknowledged they were unprepared for the storm and did not anticipate such intensity. In Quintana Roo, 5,000 people from Chetumal and surrounding low lying areas were forced to evacuate to 30 shelters. In the Bay of Campeche, Pemex evacuated about 6,300 workers from its offshore oil platforms. Officials in Yucatán and Veracruz declared states of emergency. When Keith reached the Gulf of Mexico and began re intensifying, a hurricane warning was issued from Tuxpan to Matamoros in northeastern Mexico, with a tropical storm watch issued northward to Port Mansfield, Texas.

Басқа жерлер

Киттің сыртқы жолақтары Кубаның бірнеше аймақтарына үзіліспен жаңбыр әкелді, бірақ жауын мөлшері өте аз болды. Кит құрыла бастағанда, дауыл Тынық мұхитының шығысынан Орталық Америкаға ылғалды әкеліп, ауыр жаңбыр жауды. Гватемалада жаңбыр салдарынан 10 қала су тасқынына ұшырады және Мельхор-де-Менкос муниципалитетіндегі 500-ге жуық шаруашылық суға батты. Петен департаментінің губернаторы Адан Регаладо "көптеген елді мекендер су тасқынынан оқшауланды" деп мәлімдеді, ал 200 отбасы бірнеше үйдің зақымдануы немесе қирауынан кейін эвакуациялауға мәжбүр болды. Гондураста жаңбыр 200-ден астам отбасын үйлерінен кетуге мәжбүр етті. Қабырға құлап бір адам қаза тапты, ал тағы бес адам қайтыс болды, сондай-ақ Роатан аралының жанында бір ұшақ жоғалып кетті, олардың көпшілігі мектептер еді. Кит елдегі 436 үйге зақым келтіріп, тағы 160 үйді толығымен қиратты. Коринтоның бірнеше ауданы су тасқынына ұшырады, нәтижесінде азаматтық қорғаныс 9 отбасын эвакуациялауға мәжбүр болды. Лос-Анджелесте бір үй құлады, бірақ он тұрғыны жарақатсыз аман қалды. Виллануэвада (Чинандега) алты күн бойы жаңбыр жауғаннан кейін туған су тасқыны 300 отбасын эвакуациялауға мәжбүр етті, сонымен қатар жүгері, бұршақ және музо дақылдарына елеулі зиян келді. Понелояда су тасқынынан тағы 20 отбасы үйлерін тастап кетті. Порт-Сандино портындағы 15 отбасы Эль-Контрабандо өзенінің арнасынан асып толуынан кейін эвакуацияланды. Салинас-Грандес аймағында тағы 18 үй суға батты. Кем дегенде 11 үй су тасқынына ұшырағаннан кейін 52 адам Троилодан қашып кетті.

Салдары

3 қазанда Белиз елшісі Киттің салдарынан туған азық-түлік және қаржылық көмек үшін халықаралық қауымдастыққа үндеу жасады. Бейбітшілік корпусы, Қызыл Крест және АҚШ Әскери-теңіз күштерінің "Black Hawk" тікұшақтары бірлесіп, Бермуда Лэндингсі мен оған жақын орналасқан шалғай ауылдардағы шамамен 700 отбасыға күріш, жүгері, қант, тұз, тамақ майы, дәретхана қағазы және дәрі-дәрмек жеткізді. Америкалық Қызыл Крест шамамен 28 500 доллар және 4080 отбасылық гигиена жиынтығын сыйлады. 2000 жылдың қазан және қараша айлары аралығында Ұлттық қоғам Белиз қаласы, Оранж-Уолк және Белмопан қалаларындағы 26 293 адамға 5289 азық-түлік және гигиена жиынтығын таратып берді. Осы кезеңде Белиз Қызыл Крест қоғамы (BRCS) Белиз қаласында 4622 зардап шеккен адамға көмек көрсетті. BRCS сондай-ақ Германияның Қызыл Крестінен сыйға алынған 1600 отбасыға арналған ас үй жиынтықтары мен су шелектері бар екі контейнерді жіберді. Плаценсия қаласы жергілікті Atlantic Bank-те "Кит дауылға қарсы көмек қоры" деп аталатын қайырымдылық шотын ашты. Белиздің Калифорниядағы консулдығы да қаржы жинау акциясын ұйымдастырды. Плаценсия сонымен қатар Сан-Педро және Кей Каулкер аймағына сыйлық ретінде берілген азық-түлік, киім-кешек және құрылыс материалдарымен толы қайықпен көмек жеткізді. Дауылдан кейін бірден билік өкілдері Белиз қаласы, Кей Каулкер және Сан-Педрода тонауды болдырмау үшін коменданттық сағат енгізді, ал соңғы екі аймақ төтенше жағдай аймағы деп жарияланды. Сонымен қатар, солтүстік үш облыс (барлығы алты облыстың ішінде) да төтенше жағдай аймағы деп жарияланды. Зардап шеккен тұрғындардың қажеттіліктерін анықтауда бастапқыда қиындықтар туды, себебі байланыс үзілген еді. Ауа райы жағдайлары жақсарғаннан кейін бірнеше жедел жәрдем бригадалары Кей Каулкер және Сан-Педроға жіберілді. Киттің салдарынан кейін жолдарды жөндеу жұмыстары да дер кезінде басталды. Белиз халықаралық әуежайы 4 қазан таңында, тропикалық дауылдан кейін бір күн өткен соң қайтадан жұмыс істеуге кірісті. Дауылдан кейінгі күндері болған су тасқыны аурулардың таралуына қатысты алаңдаушылықты тудырды. Киттің жоғары әсеріне байланысты, 2001 жылдың көктемінде Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым "Кит" атауын алып тастады және ол енді Солтүстік Атлантика тропикалық дауылы үшін қолданылмайды. 2006 жылғы маусымда бұл атау "Кирк" деп өзгертілді.

On October 3, a Belize ambassador issued an appeal to the international community for food and money due to the damage from Keith. The Peace Corps, the Red Cross, and the United States Navy black hawk helicopters worked together to deliver rice, corn, sugar, salt, cooking oil, toilet paper, and medications to about 700 families in Bermuda Landings and adjacent isolated villages. The American Red Cross donated about $28,500 and 4,080 family hygiene kits. Between October and November 2000, the National Society distributed 5,289 food and hygiene parcels to 26,293 people in Belize City, Orange Walk, and Belmopan. Around that time, the Belize Red Cross Society (BRCS) distributed relief items to 4,622 victims in Belize City. The BRCS also shipped two containers with kitchen sets and water buckets for 1,600 families, donated by the German Red Cross. A donation account to help the relief effort, titled Hurricane Keith Relief Fund, was set up by the town of Placencia, in the local Atlantic Bank. The Belize Consulate in California also set up a donation fundraiser. Placencia also delivered a boat full of donated food, clothing, and building supplies to the San Pedro and Caye Caulker area. In the immediate aftermath, officials enacted a curfew for Belize City, Caye Caulker and San Pedro to curtail looting, and the latter two areas were declared disaster areas. The entirety of the northern three districts (out of six total) were also declared disaster areas. There were initial difficulties in determining the needs in the affected residents, due to cut communications. Several emergency teams were sent to Caye Caulker and San Pedro as soon as weather conditions permitted it. Widespread road repairs also began almost immediately after Keith's occurrence. The Belize International Airport was back online by the morning of October 4, only a single day after the tropical cyclone passed through the area. In the days after the storm struck, residual flooding sparked fears for the spread of disease. Due to the hurricane's high impact, the name Keith was retired by the World Meteorological Organization in the spring of 2001 and it will never again be used for a North Atlantic tropical cyclone. The name was replaced with Kirk for the 2006 season.