1994 жылғы Тынық мұхитындағы «Джон» дауылы/тайфуны

Кіріспе

1994 жылы Тынық мұхитындағы 5-санатты дауыл және тайфун Джон дауылы, сондай-ақ Джон тайфуны деп белгілі, әлемдегі ең алысқа сапар шеккен тропикалық циклон болып табылады. Бұл сонымен қатар 2023 жылы Фредди циклоны одан озғанша, сол кездегі ең ұзаққа созылған тропикалық циклон да болды. Джон 1994 жылғы Тынық мұхитындағы дауыл маусымында пайда болды, ол 1994–1995 жылдардағы Эль-Ниньо салдарынан орташадан жоғары белсенділікке ие болды және Саффир-Симпсон шкаласы бойынша 5-санатты дауылға жетті, бұл дауылдар үшін ең жоғары санат. Өмірлік циклында Джон шығыс Тынық мұхитынан батыс Тынық мұхитына, содан кейін орталық Тынық мұхитына қарай 31 күнге созылған жолмен жүрді. Шығыс және батыс Тынық мұхиттарында болғандықтан, Джон дауыл және тайфун ретінде тағайындалған тропикалық циклонның сирек кездесетін мысалы болды. Толық бір айға созылса да, Джон құрлыққа көбінесе әсер етпеді, Гавай аралдарына және Джонстон атолліндегі АҚШ әскери базасына минималды әсер етті. Оның қалдықтары кейін Аляскаға әсер етті.

Метеорологиялық тарих

АҚШ-тың Ұлттық Дауылдар Орталығы (NHC) Джон дауылдың пайда болуына 1994 жылдың 25 шілдесінде Африка жағалауынан шыққан тропикалық толқын себеп болды деп санайды. Толқын содан кейін Атлант мұхиты мен Кариб теңізі арқылы ерекше көзге түспей қозғалды, Орталық Американы кесіп өтіп, 8 тамызда немесе оған жуық уақытта Тынық мұхитының шығысына жетті. Ол кезде жүйе батысқа қарай жылжып, Мексиканың Акапулько қаласының оңтүстік-оңтүстік-шығысынан шамамен 555 шақырым қашықтықта орналасқан еді. 22 тамызда (Гавайи стандартты уақыты бойынша) Джон Гавайи аралдарына ең жақын нүктеге, оңтүстікке қарай 555 шақырымға дейін жақындады. Джон бірнеше күн бұрын солтүстікке бұрылып, аралдарға әсер етуі мүмкін деген қауіп болған, бірақ аралдарды дауылдардан қорғайтын жоғары қысымдық белдеу Джонды оңтүстікке қарай бағыттап ұстады. Дегенмен, Джон дауылдың сыртқы аймақтарынан келген қатты жаңбыр мен жел аралдарға әсер етті. Джонстон атолын айқын қылып өтіп, Джон солтүстік-батысқа бұрылып, қысымның төмендеуіне байланысты күшеюін қайта бастады. Жергілікті уақыт бойынша 27 тамызда Джон 130 миль/сағ (215 км/сағ) ең жоғары жылдамдыққа жетті, содан кейін ол Халықаралық Дата Сызығын шамамен 22° солтүстік ендікте кесіп өтіп, Гуамдағы Бірлескен Тайфун Ескерту Орталығының (JTWC) бақылауына өтті. Батыс Тынық мұхитына өткеннен кейін Джон тайфунға айналды және Батыс Тынық мұхитында Тайфун Джон деп аталды. Джонның әлемдік рекорды 2023 жылға дейін сақталды, содан кейін Оңтүстік Жартышарда Үнді мұхитын 37 күн бойы кезіп өткен Фредди циклоны оны бұзды. Бұған қоса, көп бөлігінде баяу жылжуына қарамастан, Джон Тынық мұхитында да, жалпы әлемде де ең көп сапар шеккен тропикалық циклон болды, бұл 1978 жылғы Фико дауылдың орнатқан бұрынғы рекордын арттырды. Джонның ең жоғары нүктесіндегі қысым көрсеткіштері тұрақты түрде қолжетімді емес, өйткені CPHC сол кезде қысымды бақыламаған, бірақ Әуе Күштерінің резервтік ұшағы 929 мбар (hPa) атмосфералық қысымды өлшеді, бұл Джонды Орталық Тынық мұхитында тіркелген ең күшті дауылдардың біріне айналдырды; 1994 жылғы Эмилия және Гилма, сондай-ақ 2006 жылғы Иоке және 2018 жылғы Лэйн мен Валака дауылдары да Орталық Тынық мұхитында төмен қысымды тіркеді. Алайда олардың бесеуінің де жел жылдамдығы Джонның жылдамдығынан төмен болды. (Интенсивтілік ең төменгі орталық қысыммен өлшенеді, ол желдің жылдамдығымен байланысты, бірақ тікелей байланысты емес.) Джон сонымен қатар Орталық Тынық мұхитында тіркелген 5-санатты дауылдардың төртіншісі болды (біріншісі – 1959 жылғы Патси дауыл, екіншісі – Эмилия дауыл, үшіншісі – Гилма дауыл, екеуі де 1994 жылы). Джон сонымен қатар Орталық Тынық мұхитындағы дауыл кезінде желдің ең жоғары жылдамдығын көрсетті, бұл 1959 жылғы жоғарыда аталған Патсимен бөліскен рекорд. Сонымен қатар, Гавайидің Үлкен аралында қатты жаңбырлар аз су тасқынына және кейбір жолдардың қысқа мерзімге жабылуына әкелді. Гавайиде өлім-жітім, жарақат алу немесе маңызды залал туралы хабарламалар түскен жоқ. Сонымен қатар, Солтүстік Жартышарда тропикалық циклонның солтүстігінде ең қатты жел мен жаңбыр болады, сондықтан дауылдың оңтүстігінде орналасқан атолл дауылдың ең ауыр зардабынан құтылды. Дегенмен, Джонстон атолындағы АҚШ әскери базасының 1100 қызметкері Джон жақындаған кезде сақтандыру мақсатында Гонолулуға эвакуацияланды. Ғимараттарға келтірілген залал айтарлықтай болды, бірақ аралдың көлемі мен базаның салыстырмалы функционалдығы аз залалға әкелді; ақшалай шығын 15 миллион долларға жуық деп бағаланды (1994 жылғы АҚШ доллары).

The origins of Hurricane John were thought by the United States National Hurricane Center (NHC) to be from a tropical wave that moved off the coast of Africa on July 25, 1994. The wave subsequently moved across the Atlantic Ocean and Caribbean without distinction, before it crossed Central America and moved into the Eastern Pacific Ocean on or around August 8. The system was at this time moving westwards and located around 345 mile (555 km) to the south southeast of Acapulco, Mexico. Also, on August 22 (by Hawaii Standard Time), John made its closest approach to the Hawaiian Islands, 345 mile (555 km) to the south. John had threatened to turn north and affect the islands days before, but the ridge of high pressure that typically shields the islands from hurricanes kept John on its southerly path. Nonetheless, heavy rains and wind from the outer bands of John affected the islands. Clearing Johnston Atoll, John turned to the northwest and began strengthening again as shear decreased. On August 27 local time, John reached a secondary peak strength of 130 mph (215 km/h), and shortly thereafter it crossed the International Date Line at approximately 22° N and came under the surveillance of the Guam branch of the Joint Typhoon Warning Center (JTWC). By crossing into the western Pacific, John also became a typhoon and was referred to as Typhoon John during its time in the western Pacific. John's global record stood until 2023, when it was broken by Cyclone Freddy, which traversed the Indian Ocean in the Southern Hemisphere for 37 days. Additionally, despite its slow movement throughout much of its path, John was also the farthest traveling tropical cyclone in both the Pacific Ocean and globally, with a distance traveled of , out distancing the previous record of set by Hurricane Fico in the 1978 season. Pressure readings from John's peak are not consistently available as the CPHC did not monitor pressures at the time, but Air Force Reserve aircraft did measure a surface pressure of 929 mbar (hPa), making John one of the most intense hurricanes recorded in the central Pacific; both hurricanes Emilia and Gilma of 1994, as well as hurricanes Ioke of 2006 and Lane and Walaka of 2018 all recorded lower pressures in the central Pacific. However, all five had lower wind speeds than John. (Intensity is measured by minimum central pressure, which correlates with but is not directly linked to wind speeds.) John was also only the fourth Category 5 hurricane recorded in the central Pacific (the first was Hurricane Patsy in 1959, the second was Hurricane Emilia and the third one was Hurricane Gilma, both earlier in 1994). John also possessed the highest recorded wind speed in a central Pacific hurricane, , a record shared with the aforementioned Patsy of 1959. Additionally, heavy rains on the Big Island of Hawaii caused minor, localized flooding and some short term road closures. No deaths, injuries or significant damages were reported in Hawaii. Additionally, in the Northern Hemisphere, the strongest winds and heaviest rain lie to the north of a tropical cyclone, so the atoll, which lay to the south of the storm's path, was spared the brunt of the storm. Nonetheless, the 1,100 man personnel for the United States military base on Johnston Atoll had been evacuated to Honolulu as a precaution while John approached. Damage to structures was considerable, but the size of the island and relative functionality of the base led to low damage; monetary losses were estimated at close to $15 million (1994 US$).