Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1992 жылғы 4-санаттағы Тынық мұхитындағы дауыл
Category 4 Pacific hurricane in 1992
Иники дауылы (/iː/'/n//iː//k//iː/ eeNEEkee; гавай тілінде: iniki – "күшті және тегіс соққан жел") 1992 жылдың 11 қыркүйегінде Кауаи аралына соққан дауыл болды. Бұл Гавайи тарихындағы ең күшті дауыл және 1992 жылғы Тынық мұхиты дауыл маусымында штатқа тікелей әсер еткен жалғыз дауыл. 1990–1995 жылдардағы күшті Эль-Ниньо кезінде 1992 жылдың 5 қыркүйегінде пайда болған Иники сол маусымдағы Орталық Тынық мұхитындағы он бір тропикалық циклонның бірі болды. 8 қыркүйекте тропикалық дауыл статусына жетіп, келесі күні дауылға айналды. Кенеттен солтүстікке бұрылғаннан кейін Иники Кауаиға ең жоғары қарқынмен соқты; желдің жылдамдығы сағатына 145 мильді құрады және Саффир-Симпсон дауыл шкаласы бойынша 4-санатқа жетті. Желдің күркіреуі сағатына жетті. Бұл 1982 жылғы Ива дауылынан бері штатқа соққан алғашқы дауыл және штатқа соққан жалғыз ірі дауыл болды. Иники 13 қыркүйекте Гавай мен Аляска арасында тарап кетті. Иники шамамен 3,1 миллиард долларлық (1992 жылғы 3,1 миллиард доллар соңғы жылдары шамамен <есептелген сома> миллиард долларға тең) зиян келтірді және жеті адамның өміне қатер келтірді. Бұл Иникиді сол кезде штат тарихындағы ең қымбат табиғи апат етіп, сонымен қатар АҚШ-тағы үшінші ең қымбат апат етті. Бұл дауыл Флорида штатына соққан, сол кездегі ең қымбат тропикалық циклон болған Эндрю дауылынан бар болғаны 18 күн өткен соң болды. Орталық Тынық мұхиты дауылдар орталығы (CPHC) дауыл туралы 24 сағат бұрын ескертулер мен сақтандырулар жариялаған жоқ. Дауыл Кауаиде 1400-ден астам үйді қиратты және 5000-нан астам үйге ауыр зақым келтірді. Оаху дауылының ортасынан тікелей өтпесе де, жел мен толқындардан орташа зиян шекті.
Hurricane Iniki (/iː/'/n//iː//k//iː/ eeNEEkee; Hawaiian: iniki meaning "strong and piercing wind") was a hurricane that struck the island of Kauai on September 11, 1992. It was the most powerful hurricane to strike Hawaii in recorded history, and the only hurricane to directly affect the state during the 1992 Pacific hurricane season. Forming on September 5, 1992, during the strong 1990–1995 El Niño, Iniki was one of eleven Central Pacific tropical cyclones during that season. It attained tropical storm status on September 8 and intensified into a hurricane the next day. After abruptly turning north, Iniki struck Kauai at peak intensity; it had winds of 145 mph and reached Category 4 status on the Saffir–Simpson hurricane scale. Winds gusted to It was the first hurricane to hit the state since Hurricane Iwa in the 1982 season, and the only known major hurricane to hit the state. Iniki dissipated on September 13, about halfway between Hawaii and Alaska. Iniki caused around $3.1 billion (equivalent to $3.1 in 1992 is equivalent to about <calculated amount> in recent years billion in ) in damage and seven deaths. This made Iniki, at the time, the costliest natural disaster on record in the state, as well as the third costliest to hit the U. S. It struck just 18 days after Hurricane Andrew, the costliest tropical cyclone ever at the time, struck Florida. The Central Pacific Hurricane Center (CPHC) failed to issue tropical cyclone warnings and watches 24 hours in advance. The hurricane destroyed more than 1,400 houses on Kauai and severely damaged more than 5,000. Though not directly in the path of the eye, Oahu experienced moderate damage from wind and storm surge.
Метеорологиялық тарих
Иникидің пайда болуы нақты белгісіз, бірақ ол 18 тамызда Батыс Африка жағалауынан шыққан тропикалық толқын ретінде басталуы мүмкін. Ол Оңтүстік Американың солтүстік бөлігі мен Орталық Америка арқылы батысқа қарай жылжып, 28 тамызда Тынық мұхитының шығысына енді. 5 қыркүйекте, Баха-Калифорния түбегінің оңтүстік-батысына шамамен 1700 миль (2736 км) немесе Хилодан шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай 1550 миль (2494 км) қашықтықта Tropical Depression Eighteen E толқынынан пайда болды. Дауылға екі күн қалғанда, Оахудағы Naval Western Oceanography Center Перл-Харбор кемежайындағы АҚШ Әскери-теңіз күштеріне дауылға дайындық жұмыстарын бастауды ұсынды. Кейбір Әскери-теңіз мекемелері эвакуацияланды, ал кейбіреулері CPHC-тің ресми дауыл туралы ескертулерінен бұрын эвакуацияланды. Үлкен аралдағы билік өкілдері жағалауға 91 метр (300 фут) жақын тұратын тұрғындарды жоғарырақ жерге эвакуациялауға бұйрық берді. Көтерілген су деңгейі аралдың оңтүстік жағалауындағы бірнеше қонақүйлер мен пәтерлерге зиян келтірді. Иники дауылының күндізгі уақытта құрлыққа түсуі және бейнекамералардың көптеп таралуы Кауаи тұрғындарына оқиғаның көп бөлігін тіркеуге мүмкіндік берді. Бұл кадрлар кейіннен бір сағаттық деректі фильм жасау үшін пайдаланылды. Әуе тасымалы тоқтатылды. Иникидің күшті желдері аралдың 26,5% беру тіректерін, 37% тарату тіректерін және 800 мильді (1287 км) құрайтын тарату жүйесінің 35% бөлігін қиратты. Бүкіл арал ұзақ уақыт бойы электр қуаты мен теледидар көрсетусіз қалды. Спилбергтің айтуынша, "барлық құрылыстар қирады, шатырлар мен қабырғалар жыртылды, телефон тіректері мен ағаштар көз жеткізбейтіндей алысқа дейін құлап жатты". Спилберг фильмге Иникидің Кауаидің жағалау қабырғаларын қиратып салған кадрларын қосты, онда тропикалық дауыл сюжеттің маңызды бөлігі болып табылады. Фильм түсіру тобының мүшелері жақын жердегі жолдарды қираған қалдықтардан тазалауға көмектесті. Барлығында, Иники дауылы бірнеше миллион долларлық мүліктік зиян келтірді. Биік толқындар Үлкен аралдағы 12 үйге зақым келтірді. Хонокохау портында үш-төрт желкенді қайық тасқа лақтырылды, ал басқа портта бір тримаран батып кетті. Кейлакекуа шығанағындағы Напоʻopoʻo маңындағы жағажай құмның бір бөлігін жоғалтып, осы күнге дейін бұрынғы қалпына келген жоқ.
The origin of Iniki is unclear, but it may have begun as a tropical wave that exited the west African coast on August 18. It moved westward across northern South America and Central America, entering the eastern Pacific Ocean on August 28. On September 5, Tropical Depression Eighteen E developed from the wave, about 1700 mile (2736 km) southwest of the southern tip of the Baja California peninsula, or 1550 mile (2494 km) east southeast of Hilo. Two days before the storm struck, the Naval Western Oceanography Center on Oahu recommended that the United States Navy fleet at the Pearl Harbor Shipyard to start storm preparations. A few Naval facilities were evacuated, some ahead of official hurricane warnings from the CPHC. On the Big Island, officials ordered residents within 300 feet (91 m) of the coastline to evacuate to higher ground. High waters damaged several hotels and condominiums along the island's southern shore. Hurricane Iniki's making landfall during daylight hours, combined with the popularity of camcorders, led many Kauai residents to record much of the damage as it occurred. The footage was later used to create an hour long video documentary. Commercial air service was suspended. Iniki's high winds also downed 26.5% of the island's transmission poles, 37% of its distribution poles, and 35% of its 800 mile (1287 km) distribution wire system. The entire island lacked electricity and television service for an extended period. According to Spielberg, "every single structure was in shambles; roofs and walls were torn away; telephone poles and trees were down as far as the eye could see." Spielberg included footage of Iniki battering the Kaua'i coastal walls as part of the completed film, where a tropical storm is a pivotal part of the plot. Members of the film's crew helped to clear some of the debris off of nearby roads. In all, Hurricane Iniki caused several million dollars in property damage, The high waves damaged 12 homes on the Big Island. In Honokōhau Harbor, three or four sailboats were tossed onto the rocks and one trimaran at another harbor was sunk. A beach near Napoʻopoʻo on Kealakekua Bay lost some sand and to this day has never been the same.
Салдары
Дауылдан кейін көптеген адамдар найзағайдың ең қиын кезеңінен аман қалғанына өте қуанды, бірақ ақпараттың жетіспеуінен алаңдаушылық күшейді, өйткені барлық радиостанциялар жұмыс істемей, бірнеше күн бойы жаңалықтар келмеді. Иники апаты аралдың көп бөлігін электр қуатынан айырғандықтан, қауымдастар тоқтан өшірілген тоңазытқыштар мен мұздатқыштардағы тез бұзылатын азық-түліктерді жеу үшін мерекелер ұйымдастырды, ал көптеген қонақүйлер өнімдерін пайдалану үшін тегін тамақ дайындап, қонақтарға ұсынды. Кейбір азық-түлік дүкендері зардап шеккендерге қажеттісін алуға мүмкіндік берсе де, Кауаи азаматтарының көпшілігі төлеуге талап етті. Сонымен қатар, Гавайидің барлық аймақтарынан келген әртістер, оның ішінде Кауаидің солтүстік жағалауында үйі бар Грэм Нэш және Гонолулу симфониялық оркестрі құрбандарға тегін концерттер берді. Найзағайдан кейін өткен төрт апта ішінде Кауаиде электр қуатының барлық арал бойынша тоқтауынан кейін тек 20% қалпына келтірілді. Дауылдан кейінгі айларда көптеген сақтандыру компаниялары Гавайиді тастап кетті. Бұған қарсы тұру үшін 1993 жылы губернатор Джон Д. Вайхи III қорғалмаған Гавайи тұрғындарына көмек көрсету үшін «Жаңарту қорын» құрды. Бұл қор Гавайидегі келесі найзағайға қажет болмады және 2000 жылы сақтандыру компаниялары аралға оралғанда таратылды. Иники бірнеше аралдың туа біткен орман құстарының популяциясын жойды және Кауаи ōō-ның жоғалуын жылдамдатты деп есептеледі. Сондай-ақ, дауыл көптеген тауық қораларын қиратқан, олардың кейбіреулері төбелес тауықтарды ұстау үшін пайдаланылған болуы мүмкін; бұл Кауаи аймағындағы жабайы тауықтардың санының күрт өсуіне әкелді. Дауылдың салдарынан Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым 1992 жылғы маусымнан кейін Иники атауын қолданудан алып тастады; ол енді Орталық Тынық мұхитының тропикалық дауылдары үшін қолданылмайды. Оның орнына аймақтың атаулар тізімінде Иолона пайда болды.
Immediately after the storm, many were relieved to have survived the worst of the hurricane; their complacency turned to apprehensiveness due to lack of information, as every radio station was out and no news was available for several days. Because Iniki knocked out electrical power for most of the island, communities held parties to consume perishable food from unpowered refrigerators and freezers, and many hotels prepared and hosted free meals to use up their perishables. Though some food markets allowed those affected to take what they needed, many Kauai citizens insisted on paying. In addition, entertainers from all of Hawaii, including Graham Nash (who owns a home on the north shore of Kauaʻi) and the Honolulu Symphony, gave free concerts for the victims. By four weeks after the hurricane, only 20% of power was restored on Kauai, following the island wide blackout. In the months after the storm, many insurance companies left Hawaii. To combat this, Governor John D. Waihee III enacted the Hurricane Relief Fund in 1993 to help unprotected Hawaii residents. The fund was never needed for another Hawaii hurricane, and it was eliminated in 2000, when insurance companies returned to the island. Iniki ravaged multiple islands' native forest bird population, and doubtless hastened the extinction of the Kauai ōō. It is also thought that the storm blew apart many chicken coops, some possibly used to house fighting chickens; this caused a dramatic increase in feral chickens roaming Kauai. Due to the storm's impact, the World Meteorological Organization retired the name Iniki after the 1992 season; it will never again be used for a Central Pacific tropical cyclone. It was replaced in the basin's naming rotation with Iolana.
Танымал мәдениетте
Дауылдың оқиғалары мен аман қалғандардың әңгімелері The Weather Channel телеарнасының "Storm Stories" деректі сериалының "Iniki Jurassic" атты эпизодында, GRB Entertainment компаниясының "Earth's Fury" (АҚШ-тан тыс жерлерде "Апат анатомиясы" деп те аталады) деректі сериалының алтыншы эпизодында, 2008 жылғы Discovery Channel арнасының "Destroyed in Seconds" реалити-сериалының төртінші эпизодында, 1996 жылғы Fox телеарнасының "When Disasters Strike" арнайы бағдарламасында және 1999 жылғы "World's Most Amazing Videos" реалити-сериалының 11-ші эпизодында көрсетілді. Дауылдың архивтік кадрлары 2004 жылғы "The Day After Tomorrow" фильмінде, Нью-Йорк қаласындағы көрінеде пайда болды.
The events and survivor accounts of the hurricane were featured in an episode of The Weather Channel docuseries Storm Stories, "Iniki Jurassic", the sixth episode of the GRB Entertainment docuseries Earth's Fury (also known as Anatomy of Disaster outside the U. S.), "Hurricane Force", the fourth episode of the 2008 Discovery Channel reality television series Destroyed in Seconds, the 1996 Fox television special When Disasters Strike, and the 11th episode of the 1999 reality television series World's Most Amazing Videos. Archival footage of the hurricane is shown in the 2004 film The Day After Tomorrow, in a scene set in New York City.