Кіріспе
Тонто – ойдан шығарылған американдық батыр, Джордж В. Трендл мен Фрэн Страйкер жасаған танымал американдық батыс кейіпкері – Жалғыз қаңғыбастың (Lone Ranger) серігі, ол американдық үндістердің (Тонто Апачи, Команчи немесе Потаватоми) бірі болуы мүмкін. Тонто радио және телесериалдарда, сондай-ақ кейіпкерлердің 19 ғасырдағы АҚШ батысындағы әділетсіздіктерді түзеу туралы оқиғаларын көрсететін басқа да қойылымдарда пайда болды. Тонто алғаш рет радиошоудың 11-ші эпизодында пайда болды, ол Мичиган штатының Детройт қаласындағы WXYZ радиостанциясында эфирге шықты. Ол Жалғыз қаңғыбастың досы ретінде кеңінен танымал болғанымен, Тонто бастапқыда Жалғыз қаңғыбасқа сөйлесетін адам болуы үшін жасалды. Бас Тандерклауд (Chief Thundercloud) Республиканың «Жалғыз қаңғыбас» және «Жалғыз қаңғыбас қайтадан саяхаттайды» фильмдерінде осы кейіпкерді сомдады. Осыған дейін радиода Тонто көбінесе егде жастағы көмекші ретінде бейнеленген. Бұл сериал Тонтоның есімізде жақсы сақталған бейнесін – шалбар киген, әдемі жас тайпа мүшесі ретінде қалыптастырды. Сол кезден бері осы бейнеден жалғыз ауытқу – Джонни Депптің 2013 жылғы «Жалғыз қаңғыбас» Дисней фильміндегі ойнаған рөлі болды, ол соңғы бейнелеу болып табылады. Джей Сильверхилз «Жалғыз қаңғыбас» телесериалында ең жақсы есте қалған нұсқаны сомдады. Бұл 1950 жылдардың басында ABC телеарнасындағы ең жоғары рейтингті бағдарлама болды және оның алғашқы нағыз «хиті» атанды. Колорадодан шыққан Blackfoot/Southern Ute актері Иван Наранхо «Тарзан/Жалғыз қаңғыбас оқиғалары» бағдарламасында осы кейіпкерге дауыс берді. Майкл Хорс 1981 жылғы «Жалғыз қаңғыбастың аңызы» фильмінде Тонто рөлін ойнады.
Tonto is a fictional character; he is the Native American (either Tonto Apache, Comanche, or Potawatomi) companion of the Lone Ranger, a popular American Western character created by George W. Trendle and Fran Striker. Tonto has appeared in radio and television series and other presentations of the characters' adventures righting wrongs in 19th century western United States. Tonto made his first appearance on the 11th episode of the radio show, which originated on the Detroit, Michigan, radio station WXYZ. Though he became well known as the Lone Ranger's friend, Tonto was originally created just so the Lone Ranger would have someone to talk to. Chief Thundercloud played the character in the Republic movie serials The Lone Ranger and The Lone Ranger Rides Again. To this point, Tonto had been depicted, on the radio series, as a somewhat elderly sidekick. This serial established the better remembered image of Tonto as a handsome young tribal warrior in buckskins. The only diversion from this image since then has been Johnny Depp's depiction in Disney's 2013 film, The Lone Ranger, the most recent portrayal. Jay Silverheels portrayed the arguably best remembered version in The Lone Ranger television series. This was the highest rated television program on the ABC network in the early 1950s and its first true "hit". Ivan Naranjo, a Blackfoot/Southern Ute actor from Colorado, voiced the character in The Tarzan/Lone Ranger Adventure Hour. Michael Horse portrayed Tonto in the film The Legend of the Lone Ranger (1981).
Кейіпкер
Тонто алғаш рет "Жалғыз қаңғыбас" радио шоуының 11-ші эпизодында пайда болды. Тонтоның аты Аризона штатындағы Тонто ойпатынан (Tonto Basin) алынған болуы мүмкін. Гроссет пен Данлап баспасында жарық көрген серияның алғашқы романында Тонто "аралас нәсілді" деп сипатталады. Бұл кітап Фран Страйкерге автор ретінде жазылғанымен, шындығында Гейлорд дю Буа жазған. Кейінгі кітаптарды Страйкер өзі жазды, және олар радиосерияның сюжеттік желісімен үйлесімді болды. 2013 жылғы "Жалғыз қаңғыбас" көркем фильмінде Тонто намыстанған команч тайпасының мүшесі және вендиго аңшыларының соңғысы ретінде бейнеленген. Оның өзінің тайпасының фильмдегі жаман жігіттердің қолынан қаза табуына тікелей себепкер болғаны үшін қатты психикалық аурудан және аман қалғандардың кінәсінен зардап шегіп жүргені анықталды. Өзі жасаған ісін түсіндіру үшін ол каннибал Буч Кавендишті вендиго деп өзіне-өзі сендірді, вендиго – бұл американдық түпкілікті халықтардың балаларын қорқыту үшін қолданған мифологиялық жаратылыс. Кейіпкер бетіне қара және ақ түспен сурет салынған, ал басында өлген қарға бар. Оны сомдаған Джонни Депптің айтуынша, костюмге шабыттандырған Кирби Саттлердің "Мен – қарғамын" атты картинасы болған.
Тоңтоның аты
Тонто алғаш рет "Ақ Феллер" (Ақ Фелла / Фелла) атты жылқыға мініпті. 1938 жылы "Республика" студиясының "Жалғыз қаңғыбас" фильмі түсіріліп жатқанда, екі ақ жылқының болуы көрерменді шатастыруы мүмкін деп ойланды, сондықтан продюсерлер "Ақ Феллерді" пинто жылқысына айналдырды. Бұл, жартылай ақ болғандықтан, пинтоны әлі де "Ақ Феллер" деп атауға болады деген ойға негізделген. Радиодағы сериал фильмдегі пинто көрермендерге ұнағанын ескеріп, Тонтоның жылқысын енді пинто деп шешті. Бірнеше бөлімде Тонтоның жаңа жылқысы атаусыз қалды, оны тек "бояу жылқысы" немесе жай ғана "Бояу" деп атады. Соңында "Скаут" деген ат қабылданды.
Қабылдау
Тонтоның бейнеленуі кейбір американдықтар мен басқалар тарапынан қадірсіздендірілген деп есептелді, әсіресе американдық автор және ақын Шерман Алекси. Тонто пиджин тілінде сөйлеп, "Дұрыс, Кемо Сабе" немесе "Ол адам атпен жотадан өтеді" сияқты сөздер айтты. 1975 жылы ақын және ғылыми-фантастика жазушысы Пол О. Уильямс "тонтоизм" терминін ойлап тапты, ол "the", "a" немесе "an" сөздері жоқ хайку жазу тәжірибесін білдіреді, ол мұндай хайкуды Тонтоның кемшінеген ағылшын тіліне ұқсас етеді деп мәлімдеді. Кейінгі бейнелеулер, мысалы, "Жалғыз қаңғыбас туралы аңыз" және "Фильмация" анимациялық сериалы, оны ағылшын тілінде еркін сөйлейтін және оны сақтықпен қолданатын етіп көрсетеді. Silverheels кейіпкермен әзілдеуден тартынбады, мысалы, Джони Карсонның "Tonight Show" бағдарламасындағы классикалық скечте, онда Карсон мансап кеңесшісінің рөлін ойнаса, Silverheels "отыз жыл" жұмыс істегеннен кейін жаңа жұмыс іздеп жүрген Тонто рөлін ойнады. Жалғызбасты Рейнджердің адал серігі. Тонтодан неге жаңа жұмыс іздеп жүргенін сұрағанда, ол: "Ол, ақыры, "Кемо Сабе" дегеннің мағынасын білді!" - деп жауап берді.
Аударма
Итальян, португал және испан тілдерінде "тонто" сөзі "ақымақ", "ессіз" немесе "кейуан" деп аударылады. Итальян нұсқасында бастапқы аты сақталған, бірақ испан тілінде дубляжданған нұсқада кейіпкер "Toro" ("бық" деген мағынаны білдіретін испанша) немесе "Ponto" деп аталады.
Басқа медиада
Тонто "Жоңғар саяхатшы" туындысы бойынша түрлі бұқаралық ақпарат құралдарында пайда болды.
Комикстер
Тонто өзінің жеке комиксінде, "The Lone Ranger's Companion Tonto" басты рөлді ойнады, оның 31 саны 1950 жылдары Dell Comics баспасынан жарық көрді. 1980 жылдары басталған кейінірек бейнелеулер Тонтоны Рейнджермен теңдес серіктес ретінде қарастыратын, сөйлей білетін және мақтаншақ жауынгер ретінде көрсетуге тырысты. Topps Comics төрт санынан тұратын мини-сериалы "Жалғыз қаңғыбас және Тонто" да Тонто өте тапқыр, ашық және саркастикалық мінезді кейіпкер болып бейнеленеді. Ол ыстық дау барысында Жалғыз қаңғыбасқа тіпті соққы беруге дайын, ал өзінің бұрынғы мәдени бейнелеулері туралы: "Әрине, Кемосабе. Мен сөйлескенде, мен туралы тиындық романдарда жазылғандай, "мен Тонто" деп айтсам жақсы болар еді. Саған ұнайтын еді, қой?" - деп пікір жасайды.
Теледидар
"Уақыттан тыс" эпизодының "Джесси Джеймсті өлтіру" бөлімінде, басты кейіпкерлердің бірі Уайат Логан, Тонто бейнесіне американдық үнді миссиясының маршалы Грант Джонсон шабыт бергенін айтады. Джон Ловиц Saturday Night Live бағдарламасында, нашар немесе бұзық ағылшын тілінде сөйлейтін басқа кейіпкерлер тобымен бірге Тонтоның комедиялық нұсқасын ойнады.