Кіріспе

Американдық батыс телесериалы

"Have Gun – Will Travel" – 1957 жылдан 1963 жылға дейін CBS телеарнасы теледидар мен радиода өндірген және көрсеткен американдық батыс телесериалы. Ричард Бунның басты рөлде ойнаған телесериалдың нұсқасы алғашқы төрт маусымының әр жылы Нильсен рейтингінде үшінші немесе төртінші орынды иеленді. Ескі Батыс дәуірінде өтетін сериалда Бун сомдаған "Паладин" атты джентльмен-тергеуші/оқ ату шеберінің батыстағы саяхаттары мен жалдамалы қарушы ретіндегі қызметі көрсетіледі. Паладин өзін жұмысқа алған клиенттерден жоғары төлем талап етеді, әдетте бір жұмыс үшін 1000 доллар алады, бірақ мұқтаж жандарға көмегін тегін көрсетеді. Джон Дехнердің қатысуымен радиосериал 1958 жылдың 23 қарашасында, телесериалдан бір жылдан астам уақыт өткен соң эфирге шықты. "Have Gun – Will Travel" телевизия тарихында сәтті радио нұсқасын жасаған санаулы шоулардың біріне айналды.

Негізгі идея

Бұл серия өзін "Паладин" деп атаған адамның оқиғаларын баяндайды (телевизияда Ричард Бун ойнаған, ал радиода Джон Дехнер дауыстаған), ол атын Шарльменнің сарайындағы ең көрнекті рыцарьдардың есімінен алған. Ол – Ескі Батысты аралап, проблемаларын шешу үшін оны жалдаған адамдарға жалдамалы қызметкер ретінде жұмыс істейтін әдемі мінезді тергеуші/оқ ату шебері. Көптеген вестерн фильмдері сияқты, телешоу Америка Азамат соғысынан кейінгі белгісіз жылдарда өтеді. Радиошоуда әрбір эпизодтың басында оқиғаның қай жылы болғаны хабарланды. Бесінші маусымдағы "Қан тамшысы" атты телеэпизод 1879 жылдың 3 шілдесін нақты көрсетеді. Бесінші маусымның 14-ші және 17-ші ("Лазар", 6 және 7 наурыз, 1875) эпизодтарында оқиға 1875 жылы өтеді.

Паладин

Паладин клиенттер келтірген қиындықтарды зорлық-зомбылықсыз шешуге ұмтылады, бірақ мұндай жағдай сирек кездеседі. Қиындыққа тап болғанда, ол қолдарымен жақсы күреседі. Шын аты ешқашан ашылмайды, ол бір кезде белгілі бір дәрежеде атақты дуэль чемпионы болған. Паладин Вест-Пойнттегі АҚШ Әскери академиясының түлегі және Америка Азамат соғысының ардагері, онда Одақ кавалериясының офицері ретінде қызмет еткен. "Бостондық" атты эпизодта ол Бостоннан екенін (немесе кем дегенде біраз уақыт сонда өткізгенін) тікелей айтпайды, бірақ: «Жас кезімде Скэлли-сквердегі ең әдемі киінген күзетші болдым» деп еске алады. Оның тұрақты тұратын жері Сан-Францискодағы Карлтон қонақ үйі, онда ол сәнді тігілген костюмдер киіп, жақсы шарап ішіп, фортепианода ойнап, опера мен басқа да мәдени шараларға қатысып, табысты бизнесмен және бон виван өмірін кешеді. Ол шахмат, покер және қылышпен күресте шебер. Ол қытай жекпе-жегінің өнерінде де білгір, Сан-Францискодағы Кунг-фу шеберінен бірнеше эпизодта оқып, жаттығу алады. Ол өте білімді, классикалық әдебиеттен, философиядан және сот заңдарынан цитаталар келтіре алады, сондай-ақ бірнеше тілде сөйлейді. Ол сонымен қатар Сан-Франциско қор биржасы клубының президенті. Жұмысқа шыққанда Паладин қара түсті, батыс стиліндегі киімге ауысады. Оның негізгі қаруы – қара тері қаптамасында (артына қарап тұрған платина шахмат аттық белгісі бар) қара теріден жасалған қару белбеуіне ілінген, ерекше бұрандалы ұңғысы бар, бірінші буын .45 калибрлі Colt Single Action Army Cavalry Model револьвері. Ол сонымен қатар "Аң аулау" эпизодында көрінген, тұяғына байланған рычагтық Marlin мылтығын (артына қарап тұрған платина шахмат аттық белгісі бар) алып жүреді. Кейбір эпизодтарда оның белбеуінің астында екі оқты Remington деррингері бар; ал басқа эпизодтарда бұл бір оқты Merrimack Arms "Оңтүстік" деррингері. Паладин "Қаруы бар, саяхатқа дайын" деген жазуы бар визитканы және ақ атты шахмат фигурасының суретін таратады, бұл аңызға айналған ақ атты және жарқыраған қарудағы атты еске салады. Шахмат фигурасының астында «Wire Paladin» деген жазу, ал оның астында «Сан-Франциско» деп жазылған. Бұл визитканың жақыннан түсірілген суреті бағдарламаның эпизодтары арасында титр ретінде қолданылады. Фрэнк К. Робертсонның "A Man Called Paladin" романы, алтыншы маусымның "Genesis" эпизодының негізінде жазылған, Паладиннің нақты аты Клей Александр екенін көрсетеді.

Басқа қайталанатын таңбалар

Шоудағы тағы бір маңызды жартылай тұрақты кейіпкер – Карлтон қонақ үйіндегі қытайлық лифтер, Хей Бой (шынайы аты Ким Чан немесе Ким Чанг) деп танылады; бірінші маусымда "Хей Бойдың кек алуы" атты эпизодта Паладин Хей Бойды Ким Чан деген атпен іздейді, ол қағазға жазылып, экранда көрсетіледі. Эпизодтың барысында Хей Бой бес рет Ким Чан деп аталады, ал алтыншы рет Паладин Хей Бойдың атын Ким Чанг деп айтады, содан кейін ол әрқашан Ким Чанг деп аталады. Атының өзгеруіне ешқандай түсіндірме берілмейді. Хей Бой рөлін Кам Тонг ойнайды. Автор және тарихшы Мартин Грамс-тың сөзіне сүйенсек, Хей Бой шоудың алты маусымының төртеуінде болмаған, ал төртінші маусымда Кам Тонг мырза Гарлунд телесериалында жұмыс істеген кезде Лиза Лу ойнаған Хей Гирл кейіпкері Хей Бойдың орнына түскен. Лиза Лу бұрын "Хей Бойдың кек алуы" эпизодында Хей Бойдың әпкесі Ким Ли рөлін ойнаған. Кейіпкерлік актер Олан Суль "Тапаншасы бар – келеді" сериалының барлық алты маусымында 10 эпизодта Карлтон қонақ үйінің қызметкері ретінде пайда болады, көбінесе менеджер/кезекші қызметкер ретінде танылады. Кейіпкердің аты тұрақсыз, екі эпизодта "Картрайт", ал тағы біреуінде "Мэтьюс" деп берілген. Тони Риган да екінші және бесінші маусымдар арасында оннан астам эпизодта аты аталмаған кеңсе қызметкері ретінде көрінеді. Кейін танымал режиссер болған Хал Нидхам шоуда каскадер ретінде жұмыс істеді және оны 50-ге жуық эпизодта (әртүрлі рөлдерде) эпизодтық актер ретінде көруге болады.

Өндіріс

Have Gun – Will Travel Сэм Рольф пен Херб Медоу жасаған, ал Фрэнк Пирсон, Дон Ингаллс, Роберт Спаркс және Джулиан Клеман продюсерлік еткен. Телесериалдың 225 бөлімінің 24-ін Джин Родденберри жазған. Басқа да маңызды авторлар Брюс Геллер, Гарри Джулиан Финк, Дон Бринкли және Ирвинг Уоллес болды. Эндрю В. МакЛаглен 101 бөлімді түсірген.

Жазу

"Ауылда қару бар, сапарға шығады" сериалының көптеген сценаристтері басқа жобаларда танымал болды. Джин Родденберри "Жұлдыздар жолын", Брюс Геллер "Мүмкін емес миссияны", Сэмюэл А. Пиплс "Биік адам", "Кастер" және "Лансер" сериалдарын жасады, ал Гарольд Джек Блум Бунның кейінгі "Хек Рамси" және 1970-ші жылдардағы медициналық "Төтенше жағдай!" сериалдарын жазды. Гарри Джулиан Финк "Жылаң Гарри" фильмінің сценарийін жазғандардың бірі (1973 жылғы "Жылаң Гарри" фильмінің "Магнум Форс" атты жалғасында, баяу дайындалып, соңында камераға бағытталатын тапанша бейнесі және күшті диалог бар, бұл Паладинге ұқсас көрініс). Сэм Пеккинпа 1958 жылы көрсетілген "Әнші" атты бір бөлімді жазды. Эпизодтарға үлес қосқан тағы бірнеше белгілі сценаристтер: Джин Л. Кун, Ричард Матисон, Чарльз Бомонт, Лоренс Хит және Фред Фрайбергер. "Жұлдыздар жолы" және "Мүмкін емес миссия" сериалдарын Desilu Productions, кейін Paramount Television өндірді, ал қазір олардың құқығы CBS Television Distribution компаниясына тиесілі.

Музыка

Бағдарламаның ашылуы Бернард Херманн құрастырған және дирижерлік еткен төрт ноталық мотивпен басталды. Ашылу тақырыбы үшін Херрман 1951 жылы Роберт Райан мен Айда Лупиноның қатысуымен түсірілген "Қауіпті жерде" фильмі үшін бұрын жазған қысқа үзіндіні қайта пайдаланды. "Have Gun – Will Travel" тақырыбы (және телесериалда қолданылған қосымша музыка фрагменттері) қарлы далалардағы қуғын сахнасында естіледі; фильмнің 35:25 минутында "Have Gun – Will Travel" ашылу тақырыбы таныс үлгіде ойнатылады, бірақ аспабы теледидардағыға қарағанда сәл өзгеше. Шоудың жабылу әні, "Паладин баладасы", Джонни Уэстерн (бірінші маусымның 35-ші бөлімі "Доктор Тэккерэйдің оралуында" рөл орындаған), Ричард Бун және бағдарламаның авторы Сэм Рольф есімдерімен жазылып, Уэстерн орындады. Бірінші маусымда жабылу әні ашылу тақырыбының қайталануы болды. Синдикацияда бірінші (бастапқы) эпизод Джонни Уэстерн баладасымен аяқталады. Бірінші маусымның қалған эпизодтары ашылу тақырыбын қайталайды; алайда, бірінші маусымда кем дегенде төрт рет, 25, 30, 33 және 34 эпизодтарда жабылу әні қолданылды. Екінші маусымда ән ғана жабылу музыкасы болды. Үшінші маусымда "Паладин баладасы" бес жолдық әніне жаңа мәтін қосылып, ол алты жолдан тұруына әкелді. 1962–1963 жылдары, соңғы маусымда әннің мәтіні төрт жолға дейін қысқартылды, бастапқы төртінші және қосылған алтыншы жол алынып тасталды. Бұл сценарий авторы, продюсер және режиссер туралы титрлер жабылу титрлерінен алынып, ашылу тізбегінде көрсетілгендіктен болды. Дегенмен, алтыншы маусымның "Айдағы сұлу ханым" (26-эпизод, 1963) эпизодында баллада жабылу титрлері аясында толық орындалды. Джонни Уэстерн әнге толық жазылған нұсқасын орындады, ол рефренмен басталып, телесериалда естілмеген екінші шумақтан тұрады. Сан-Францискодағы Карлтон қонақ үйінде Паладин эпизодтары көрсетілгенде, көбінесе фонограмма ойнатылады. Бұл "Darling Nelly Gray" аспабы болды, ол Бенджамин Ханби жазған 19 ғасырдың танымал әні.

Атау

Атауы – бұл «The Times» сияқты газеттердегі жеке жарнамаларда қолданылатын сөз тіркесінің өзгеруі, ол жарнама берушінің (жұмыс іздеушінің) белгілі бір жұмыс түріне дайын екенін және жұмыс орнының орналасқан жеріне қатысты икемді екенін көрсетеді. Бұл тәсіл 20-шы ғасырдың басынан бері қолданылып келеді. Сол кезде театр жарнамаларында жиі кездесетін «Смокингім бар, саяхаттауға дайынмын» деген сөз (алғаш рет 1954 жылы комик Боб Хоуп айтқан) болды, ал CBS телеарнасы осы фраза жазушы Херб Медоуға шабыт бергенін мәлімдеді. Телевизиялық шоу 1950-ші және 1960-шы жылдары осы сөз тіркесін танымал етті, содан бері көптеген түрлері басқа туындылардың атауы ретінде қолданылды, мысалы Роберт А. Хайнлайндың 1958 жылғы «Have Space Suit—Will Travel» ғылыми-фантастикалық романы.

Ашу реті

Бастапқыда әрбір шоу 45 секундтық бірдей бейнекөрініспен басталады. Баяу, төрт ноталық қайталама соққысымен, қара фонда орналасқан Паладиннің шахматтық жылқы эмблемасының жақын кадры көрсетіледі, содан кейін кадр кеңейіп, эмблема Паладиннің қынабына бекітілгенін көрсетеді, ал Паладин өзінің танымал костюмінде белден төменгі жағынан профильде көрінеді. Содан кейін ол қынабынан револьверін шығарғанда, төрт ноталық қайталама соққысы ақырын, тіпті арфаның дыбысына ұқсас тартылысқа айналады. Ол қарудың иісін тартып, он секунд бойы қарудың ұңғысын көрушіге бағыттайды, көбінесе алдағы бөлімнен диалог айтады, содан кейін пистолетті босатып, жылдам қынапқа салады. Қару қайтадан қынапқа салынарда және кадр тек шахматтық жылқыны көрсету үшін тарылғанда, төрт ноталық қайталама соққысы қайтадан естіледі. Қара фондағы шахматтық жылқы эмблемасы қайтадан пайда болғанда, экранда шамамен бес секундқа «РИЧАРД БУН» деген жазу пайда болады. Жазу жоғалып, бірден «HAVE GUN – WILL TRAVEL» деген сөздер бес секундқа пайда болады. Бунның есімі мен шоудың тақырыбы төрт ноталық «стингермен» сүйемелденеді, ол төрт ноталық қайталаманы басып өтеді. «Стингер» Паладиннің визиткасы экранда көрсетілгенде естілетін дыбысқа ұқсас (эпизодтардың көп бөлігінде). Осы бес секундтан кейін сөздер жоғалып, қара фонда тек шахматтық жылқы эмблемасы қалады, ал төрт ноталық қайталама жоғалады. Бұл кіріспе жоғалып, шоу ашылу сахнасына өтеді. Кіріспе тізбегінің кейінгі нұсқасында (үшінші-алтыншы маусымдарда) Паладиннің толық дене профилі силуэті алыс қашықтықтан көрсетіледі, ол жылдам револьверін шығарып, бұрылғанда сәл иіліп, камераға бағыттайды. Дауыстаудан кейін ол тік тұрып, қаруын қынабына тығып қояды. Бұл силуэтті бейнелеу серияның соңына дейін сақталды. Кейінгі эпизодтарда тизерлік жол алынып тасталды; соңғы екі маусымның көптеген эпизодтарында көрініп тұрғандай, Паладин камераға қаруын бағыттап, алдымен «РИЧАРД БУН», содан кейін «HAVE GUN – WILL TRAVEL» бұрынғыдай пайда болады, ал Бун сөздер жоғалып кеткенде қаруын қайтадан қынапқа салады. Телеарналар эпизодтарды түсірілген ретімен әрдайым көрсетпегендіктен, кейбір эпизодтарда дауыстау диалогының болмауы тұрақсыз болды, бұл ашылу тізімдерінде көрінеді. Алтыншы маусымда дауыстау диалогы жоқ ең көп кіріспе тізімдері болды, әсіресе маусым өркендеген сайын, эпизодтардың басталуында да көрінеді.

Радио бағдарламасы

The Have Gun – Will Travel радиошоуы 1958 жылдың 23 қарашасы мен 1960 жылдың 27 қарашасы аралығында CBS радио желісінде 106 эпизодты көрсетті. Бұл тұрақты кейіпкерлері бар соңғы радио драмалардың бірі және американдық радиода телесериалдың бейімделулерінің санаулы бірі болды. Джон Дехнер (Gunsmoke радиосериалының тұрақты қатысушысы) Паладинді ойнады, ал Бен Райт көбінесе (бірақ әрдайым емес) Хей Бой рөлін сомдады. Вирджиния Грег Хей Бойдың сүйіктісі Вонгты ойнады, ал телесериалда Хей Герл кейіпкері пайда болғанға дейін. Кіші экран нұсқасынан айырмашылығы, бұл форматта эпизодтың басында да, соңында да Карлтонға арналған қосымша сахна болды. Алғашқыда эпизодтар сол аптаның басында көрсетілген телебағдарламаның бейімделулері болды, бірақ кейіннен түпнұсқа әңгімелер жасылды, оның ішінде финалдық эпизодтар ("Бұл жерден Бостонға", "Мұрагерлік" және "Қош бол, Паладин") Паладиннің Сан-Францискодан шығысқа мұрагерлік алу үшін, мүмкін мәңгілікке кетіп қалуын көрсетті. Радио нұсқасын продюсер және сценарист Рой Уинсор жазды.

Фильм

1997 жылы телесериалдың кино нұсқасы жарияланды. Джон Траволта Warner Bros. туындысының мүмкін болатын жұлдызы ретінде таңдалды, сценарийін Ларри Фергюсон жазды, ал режиссураны "Қашқын" фильмінің режиссері Эндрю Дэвис жүзеге асыруға тиіс болды. Алайда, фильм ешқашан түсірілмеді. 2006 жылы рэпер Эминемнің басты рөлде ойнауымен «Have Gun – Will Travel» фильмінің түсірілімі басталды деп хабарланды, бірақ фильмнің шығу күні әлі ресми түрде бекітілген жоқ. Paramount Pictures телесериалға 18 айлық опция алып, Паладин кейіпкерін қазіргі заманғы сыйлық аулаушыға айналдыруды жоспарлады. Эминем саундтрек үстінде жұмыс істеуі күтілді.

Теледидар қайта жегілсін

2012 жылдың тамызында бірнеше арналар Дэвид Маметтің CBS телеарнасы үшін телесериалды жаңартпақ екенін хабарлады.

Басқа телесериалдарда

"Маверик" телесериалының екінші маусымындағы 16-шы сериясында "Қарудан қорқатын", "Қарулы" телесериалының пародияс ретінде, Канзас штатының Элуод қаласының маршалы Морт Дули, соңғы кезде қаласы арқылы бірнеше ерекше адамдардың өтіп бара жатқанын айтады, әсіресе "іскери карточкаларын таратқан мылтықшы" туралы еске алады. Кейіннен "Жәннат мысықтары" деп аталған комедиялық "Маверик" эпизодында Паладинге ұқсас қара киім киген кейіпкер бейнеленген, бірақ оның аты аталмайды. Екі эпизодда да Джеймс Гарнер түскен. 1962 жылғы "Том мен Джерри" мультфильмінің "Тордағы биік" атты эпизодында Том мысық шпоры бар, "Тордағы биік" деп жазылған карточкамен қалаға кіріп келеді, онда шахматтан қарапайым тұғырға орнатылған егеуқұйрық бейнеленген. "Арчер" телесериалының жетінші маусымының үшінші эпизодында ("Қауіпті дайындық", 2016 жылдың 14 сәуірінде) басты кейіпкер қаруын тазалап, "Have Gun Will Travel" әнін шырқап тұрады.