Кіріспе

Phlomis – ламинацеялар тұқымдасына жататын 100-ден астам түрді қамтитын гүлді өсімдіктер туысы, шөптесін өсімдіктер, жартылай бұталар және бұталарды қосады. Олар Жерорта теңізінен бастап Орталық Азия арқылы Қытайға дейін таралған. Phlomis атауы грек тіліндегі "жалын" деген сөзден шыққан, бұл көне заманда жапырақтарын шамшыраққа пайдалануымен байланысты болуы мүмкін. Көптеген атауларының ішінде Иерусалим шалфесі және шамшырақ өсімдігі бар.

Сипаттама

Жалпы мөлшері түрлер арасында 30 см биіктіктен 2 метрге дейін өзгереді (12–79 дюйм). Жапырақтары толық, қарама-қарсы және кезекті орналасқан (әрбір жапырақ жұбы келесісімен тік бұрыш жасайды) және бүршікті немесе желілі тамырлы. Гүлдің жапырақтары (бракт) төменгі жапырақтармен ұқсас немесе ерекшеленеді. Барлық бөліктері көбінесе түкпен жабылады. Гүлшоғының жапырақтары (брактеола) жұмыртқа тәрізді, сүйірленген немесе жіңішке. Гүлдері сабақты айналдыра орналасқан, олар вертицилластер деп аталады. Сабақтары көбінесе дөңгеленген бұрыштармен төртбұрышты болады, бірақ сабақтағы томент оларды дөңгелек көрінетіндей етеді. Гүлдердің түсі сарыдан қызғылт, күлгін және аққа дейін ауысады. Күлтесі түтікше немесе қоңырқай пішіндес, ішінде бес немесе он тамыр көрінеді. Бес тіс, барлығы бірдей немесе сыртқы екеуі қалғандарынан ұзын. Жоғарғы жапырақша қап тәрізді және бүйірден қысылған (бірақ P. tuberosa түрінде жиектері тығыз қырлы, қысылмаған жапырақша болады). Төменгі жапырақша үш бөлікті, орталық бөлігі бүйір бөліктерінен ірі. Жоғарғы жапырақшаның астынан төрт аталық гүл тозаңы шығады. Аталық гүл тозаңы екіге бөлінген, жоғарғы бөлігі төменгі бөлігінен қысқа. Жемісі – төрт үшбұрышты жаңғақ, кейде түкпен жабылған, кейде түксіз. Тамыр жүйесі өте кең болуы мүмкін; 6 апталық көшеттердің тамыры 0,7 метрге жетеді. Phlomis түрлері Coleophora phlomidella және C. phlomidis көбелектерінің жалғыз қоректік өсімдіктері болып табылады.

Жүйелілік

Келесі түрлер Phlomis туысына жатады, бірақ олардың кейбіреулері қазір Phlomoides туысына шоғырланған.