Кіріспе
Гүлді өсімдіктер туысы – Арабидопсис (тас шөп) – брассика тұқымдасына жататын туыс. Олар кәді және горчицаға жақын, кішкентай гүлді өсімдіктер. Бұл туыс өсімдік биологиясын зерттеу үшін қолданылатын модельдік организмдердің бірі – тал қышасы (Arabidopsis thaliana) және геномдық тізбегі толығымен анықталған алғашқы өсімдік болғандықтан, зор қызығушылық тудырады. Тал қышасының өзгерістерін байқау оңай, сондықтан ол өте пайдалы модель болып табылады.
the genus
Arabidopsis (rockcress) is a genus in the family Brassicaceae. They are small flowering plants related to cabbage and mustard. This genus is of great interest since it contains thale cress (Arabidopsis thaliana), one of the model organisms used for studying plant biology and the first plant to have its entire genome sequenced. Changes in thale cress are easily observed, making it a very useful model.
Мәртебе
Қазіргі уақытта Арабидопсис туысының тоғыз түрі және тағы сегіз түр-құрылысы белгілі. Бұл жіктеу өте жақында жасалды және О'Кейн мен Аль Шехбаздың морфологиялық және молекулалық филогенеялық зерттеулеріне негізделген. Аль Шехбаз – Арабидопсис талиана биологиясы бойынша шақырылған мақалалардың онлайн жинағы. (Айта кетейік, 2013 жылдан бастап жаңа мақалалар жарияланбайды.) Еуропада Арабидопсис талиананың тұқым плазмасы, биоинформатика және молекулалық биология ресурстары (GeneChips қоса алғанда) үшін үлгілік организм ресурстық орталығы – Ноттингем Арабидопсис қор орталығы (NASC), ал Солтүстік Америкада тұқым плазмасы қызметтерін Огайо штатының мемлекеттік университетіндегі Arabidopsis Biological Resource Center (ABRC) ұсынады. ABRC-тің тапсырыс беру жүйесі 2001 жылдың маусымында TAIR дерекқорына біріктірілді, ал NASC әрқашан (1991 жылдан бері) өзінің тапсырыс беру жүйесі мен геномдық шолғышын қолданып келеді. 1982 жылы кеңестік «Салют-7» ғарыш станциясының экипажы Арабидопсис өсірді, осылайша ғарышта гүлдеп, тұқым беретін алғашқы өсімдіктер болды. Олардың өмір сүру мерзімі 40 күнге созылды. 2019 жылы Арабидопсис талиана тұқымдары студенттік эксперимент аясында «Чанъэ-4» қондырғышымен Айға жеткізілді. 2022 жылдың мамыр айына қарай Арабидопсис талиана Ай топырағының үлгілерінде сәтті өсірілді. Арабидопсис Boechera туысына өте ұқсас.
Қайта жіктелген түрлер
Бұрын Arabidopsis туысына жатқызылған келесі түрлер қазіргі уақытта осы туыстың құрамына жатпайды.
Цитогенетика
Цитогенетикалық талдау гаплоидты хромосома санының (n) өзгермелі екенін және түрлердің арасында әр түрлі болатынын көрсетті, ал бұл түрдің ДНК тізбегі 2001 жылы толыққан. A. lyrata-ның n=8, бірақ кейбір түршелері немесе популяциялары тетраплоидты. Әртүрлі түршелер A. arenosa-ның n=8, бірақ олар 2n (диплоидты) немесе 4n (тетраплоидты) болуы мүмкін. A. suecica n=13 (5+8) және ол A. thaliana мен диплоидты A. arenosa арасындағы будандасу нәтижесінде пайда болған амфидиплоид түр. A. neglecta n=8, A. halleri-дің әртүрлі түршелері сияқты.