Кіріспе
Salvia rosmarinus (,) – хош иісті, мәңгі жасыл, ине тәрізді жапырақтары мен ақ, қызғылт, күлгін немесе көк гүлдері бар бұта. Бұл өсімдік Жерорта теңізі аймағында, сондай-ақ Португалия мен Испанияның солтүстік-батысында табиғи түрде өседі. 2017 жылға дейін бұл өсімдік Rosmarinus officinalis деген ғылыми атаумен белгілі болған.
Salvia rosmarinus ('/s//æ//l//v//i//ə// /,/r//ɒ//s//m//ə/'/r//aɪ//n//ə//s/), commonly known as rosemary, is a shrub with fragrant, evergreen, needle like leaves and white, pink, purple, or blue flowers. It is native to the Mediterranean region, as well as Portugal and northwestern Spain. Until 2017, it was known by the scientific name Rosmarinus officinalis (,/r//ɒ//s//m//ə/'/r//aɪ//n//ə//s// //ə/,/f//ɪ//s//ɪ/'/n//eɪ//l//ɪ//s/
It is a member of the sage family Lamiaceae, which includes many other medicinal and culinary herbs. The name rosemary derives from Latin ros marinus Rosemary has a fibrous root system. but is reasonably hardy in cool climates. Special cultivars like 'Arp' can withstand winter temperatures down to about It can withstand droughts, surviving a severe lack of water for lengthy periods. It is considered a potentially invasive species and its seeds are often difficult to start, with a low germination rate and relatively slow growth, but the plant can live as long as 35 years. Forms range from upright to trailing; The leaves are evergreen, long and broad, green above, and white below, with dense, short, woolly hair. Rosemary also has a tendency to flower outside its normal flowering season; it has been known to flower as late as early December, and as early as mid February (in the northern hemisphere).
Бұл сальвиялар тұқымдасының (Lamiaceae) мүшесі, оған көптеген басқа дәрілік және тағамдық шөптер де кіреді. Розмарин атауы латын тіліндегі ros marinus сөзінен шыққан. Розмариннің талшықты тамыр жүйесі бар, бірақ салқын климатқа төтеп бере алады. 'Arp' сияқты арнайы сорттары қысқы температураға шыдай алады. Бұл өсімдік құрғақшылыққа төтеп береді, ұзақ мерзімге су жетіспеуді көтере алады. Бұл потенциалды инвазивті түр деп саналады және оның тұқымдарын өсіру қиын, өнімділік төмен және өсуі салыстырмалы түрде баяу, бірақ өсімдік 35 жылға дейін өмір сүре алады. Пішіндері тік немесе төмен иілген болуы мүмкін; жапырақтары мәңгі жасыл, ұзын және кең, жоғары жағы жасыл, төменгі жағы ақ, тығыз, қысқа, жұмсақ түктермен жабылған. Розмарин әдеттегі гүлдену маусымынан тыс уақытта да гүлдей алады; ол Солтүстік жартышарда желтоқсанның басында және ақпанның ортасында гүлдеуі мүмкін.
Salvia rosmarinus ('/s//æ//l//v//i//ə// /,/r//ɒ//s//m//ə/'/r//aɪ//n//ə//s/), commonly known as rosemary, is a shrub with fragrant, evergreen, needle like leaves and white, pink, purple, or blue flowers. It is native to the Mediterranean region, as well as Portugal and northwestern Spain. Until 2017, it was known by the scientific name Rosmarinus officinalis (,/r//ɒ//s//m//ə/'/r//aɪ//n//ə//s// //ə/,/f//ɪ//s//ɪ/'/n//eɪ//l//ɪ//s/
It is a member of the sage family Lamiaceae, which includes many other medicinal and culinary herbs. The name rosemary derives from Latin ros marinus Rosemary has a fibrous root system. but is reasonably hardy in cool climates. Special cultivars like 'Arp' can withstand winter temperatures down to about It can withstand droughts, surviving a severe lack of water for lengthy periods. It is considered a potentially invasive species and its seeds are often difficult to start, with a low germination rate and relatively slow growth, but the plant can live as long as 35 years. Forms range from upright to trailing; The leaves are evergreen, long and broad, green above, and white below, with dense, short, woolly hair. Rosemary also has a tendency to flower outside its normal flowering season; it has been known to flower as late as early December, and as early as mid February (in the northern hemisphere).
Таксономия
Қазір Salvia rosmarinus Salvia тұқымдасына жататын жүздеген түрлердің бірі болып саналады, ал бұл тұқымның атауы S. rosmarinus-тің синонимі ретінде қарастырылады. Salvia jordanii (бұрын Rosmarinus eriocalyx деп аталған) – Иберия және Африканың Магриб аймақтарына тән, оған жақын түр. Түрдің бастапқы және қазіргі атауларын 18-ші ғасырдағы табиғатты зерттеуші және таксономияның негізін қалаушы Карл Линней берген. Элизабет Кент өзінің "Flora Domestica" (1823) еңбегінде: "Бұл өсімдіктің ботаникалық атауы екі латын сөзінен тұрады, олар «теңіз тамшысы» деген мағынаны білдіреді; және шындығында, розмарин теңіз жағасында ең жақсы өседі" деп жазған.
Ас дайындауда
Розмарин жапырақтары тағамдарға хоштандыру үшін қолданылады. Розмарин экстрактының омега-3 майларының сақталу мерзімін ұзарту және қыздыру кезіндегі тұрақтылығын арттыру қабілеті дәлелденді, себебі бұл майлар тез бұзылуға бейім. Розмарин сонымен қатар тиімді микробқа қарсы шөп.
Иісі
Раушан майы хош иісті дене парфюмериясы жасауға немесе бөлмеге әдемі хош иіс таратуға қолданылады. Оны құрдымды (incense) ретінде де жағады, сондай-ақ шампуньдер мен тазалау құралдарында да пайдаланады.
Фитохимиялық заттар
Розмариннің құрамында көптеген фитохимиялық заттар бар, оның ішінде розмарин қышқылы, камфора, кофе қышқылы, урсоль қышқылы, бетулин қышқылы, карноз қышқылы және карнозол. Розмарин эфир майының құрамында 10–20% камфора болады. Розмарин экстракты, әсіресе негізінен карноз қышқылы мен карнозолдан тұратын түрі, бірнеше елде тағамдық антиоксидант сақтағыш ретінде мақұлданған. E нөмірі – E392.
Фольклор және әдет-ғұрыптар
Өсімдік немесе оның майы дәрілік әсері бар деген сеніммен халық медицинасында қолданылады. Розмаринді ежелгі египеттіктер, римдіктер және гректер қасиетті деп санаған. Бұл өсімдік Еуропа мен Австралияда соғыс еске алу және жерлеу рәсімдерінде естелік символы ретінде қолданылған. Көңіл көшіргендер оны өлгендерді еске алу үшін қабірлерге лақтыратын. Австралияда розмарин бұтақтарын ANZAC күні және кейде Еске алу күнінде естелік белгісі ретінде тағады; бұл шөп Бірінші дүниежүзілік соғыста көптеген австралиялықтар қаза тапқан Галлиполи түбегінде өседі. Ол сондай-ақ Шекспирдің «Қысқы ертегісінде» 4-ші актінің 4-ші көрінісінде кездеседі, онда Пердита «Розмарин мен Ру» туралы айтады. «Ромео мен Джульетта» пьесасының 4-ші актісінің 5-ші көрінісінде, монах Лоренс Капулеттер үйіне «осы көркем денеге розмарин бекітіңдер, және әдеттегідей, ең жақсы киімімен шіркеуге алып барыңдар» деп ескертеді. Сондай-ақ, «Гүлдер тілінде ол «махаббатқа адалдық» дегенді білдіреді» делінеді. Испан ертегісі «Розмарин бұтағында» кейіпкердің жоғалған естелігін қайтару үшін басты кейіпкерге розмарин бұтағымен тиіп, оны қалпына келтіреді. Розмарин Дунай швабтарының мәдениетінде маңызды рөл атқарады, ол крещение, үйлену, жерлеу және мерекелерде қолданылады, мысалы, Kirchweih тойында розмарин бұтағы бар алма ұсынылады.