Кіріспе
Джон Скольвус немесе Джон Колнский XV ғасырдың соңындағы теңіз саяхатшысы болуы мүмкін. Кейбір деректерде ол Колумбтан бұрын Америка құрлығының жағалауларына жеткен алғашқы еуропалықтардың бірі ретінде айтылады, 1476 жылы Дидрик Пинингтің рульшісі болып келгендігі де көрсетіледі. Алайда, бұл пікір заманауи деректермен толықтай қолдау таба қоймады, және ол замандастарының еңбектерінде есімдерінің жоқтығынан оның кім екені, тіпті өмір сүргендігі де күмәнда тудырады.
Экспедиция
1470 жылдары Дания королі Кристиан І-нің демеуімен бірнеше дания кемелерінен құралған флот Норвегиядан батысқа қарай Гренландияға бет алды деген мәлімдеме бар. 1473 немесе 1476 жылы мұндай флот болған, оған Джон Колнский басшылық еткен, ол Дания патшасының қызметіндегі поляк теңізшісі болған. Қолда бар жазбаша дәлелдері жоқ болжамдар бойынша, флотты екі Балтық теңізшісі және пираттарды қуушы Дидрик Пиннинг пен Ханс Потхорст басқарған, сондай-ақ сапарлардың бірінде португалдық Жоао Ваз Корте Реал да болған болуы мүмкін. Гренландияның батыс жағалауынан Солтүстік Америка құрлығына жеткен делінеді. Бүгінгі күні бұл оқиғаны растау мүмкін емес, себебі сақталған жалғыз мәліметтерде Поторст пен Пиннингтің 1494 жылы Сэмюэл Элиот Морисонның "Американың еуропалықтар тарапынан ашылуы, Солтүстік сапарлары" еңбегінде сипатталғандай, "Исландия мен Гренландияның арасындағы Хвицарк деп аталатын тасты аралды" көргені айтылады. Ал Иоанн Колнский ("Jan z Kolna" поляк тілінде, кейін "Jan Scolvo" деп аталған) – 1476 немесе тіпті 1473 жылы Дания королі Кристиан І-нің бұйрығымен Дания флотын Лабрадор жағалауына жетектеген теңізші.
Оның болжамдық өмір сүруінің дереккөздері
Джон Скольвустың шын мәнінде өмір сүргені және осы кемелермен Америкаға жеткені әлі даулы. Ол туралы барлық мәліметтер одан көп уақыт өткен соң жазылған. Бірақ кейбір деректер Скольвустың өмір сүргенін және Солтүстік Атлантикадағы бір аймаққа сапар шеккенін көрсетеді. Біріншіден, картограф Джемма Фризиус 1536 жылы жасаған жер шарында Гренландияның батыс жағынан Terra Corterealis және Baccalearum Regio-ны бөліп тұратын бұғаздың солтүстігіндегі, Арктика шеңберіндегі аймақ бейнеленген. Онда «Квиж, 1476 жылы Даниялық Джос Сколус келген халық» деген жазу бар. «Ньюфаундленд және Лабрадор энциклопедиясы» былай дейді: «Топонимика мен картографияны зерттеу нәтижесінде көптеген ғалымдар Скольвустың Лабрадорға емес, Гренландияға барғанына келіседі». (Фризиус Лабрадор туралы ақпаратты португалдық көздерден алған болуы мүмкін). DCB /. Испан жазушысы Франсиско Лопес де Гомара өзінің «Historia de las Indias» (1553) еңбегінде Лабрадор жері туралы жазған: «Бұл жерге Норвегиядан адамдар, олармен бірге пилот [навигатор] Жоан Сколуо, сондай-ақ ағылшындар Себастьян [Жохан болуы керек] Габото келді». Гомара, шамамен 1548 жылы Болонья мен Венецияда Олаус Магнуспен кездескен. Осылайша, «Жоан Сколуо» туралы мәлімдеме одан алынған болуы мүмкін. Джон Скольвустың Лабрадорға барғанына қатысты тағы бір мүмкін сілтеме – 1575 жылға дайындалған Мартин Фробишердің алғашқы сапарына арналған құжат. Онда 1496 жылы (немесе 1497 жылы) король Генрих VII Себастьянды (Жохан болуы керек) «Каботтты» Атлант мұхитынан Тынық мұхитына өту жолын табу үшін жібергені, ал «Португалдық ұшқыш Каспар Кортезреалдың» 1500 жылы Солтүстік Американың солтүстік жағалауындағы аралдарға келгені айтылады. Сосын құжат былай жалғастырады: «Бірақ Солтүстік теңізден Оңтүстікке өту жолын табу үшін 60 градусқа дейін, яғни 66-дан 68-ге дейін жүзуіміз керек. Бұл жол «Тар теңіз» немесе «Үш бауырдың бұғазы» [яғни, үш бауыр Корте Реалдың бұғазы] деп аталады; бұл жолда жылдың еш уақытында мұз кездеспейді. Бұның себебі – теңіздің жылдам ағысы. Бұл бұғаздың солтүстік жағында 1476 жылы Даниялық ұшқыш Джон Сколус болған». Мәтінде нақты мүмкін емес мәлімдемелермен қатар, Гаспар Корте Реалдың сапары сияқты тарихи негізі бар фактілер де бар. Кейбір авторлар (алғашқыда 1934 жылы перулік кітапханашы Луи Улоа) Иоганн Скольвустың жас Кристофер Колумб болуы мүмкін деп болжам жасады, ал басқалары оны Ханс Потхорст немесе Жоао Ваз Корте Реалмен бірдей санайды.
Spanish author Francisco López de Gómara wrote in his Historia de las Indias (1553) about la Tierra de Labrador; "Hither also came men from Norway with the pilot [navigator] Joan Scoluo, and Englishmen with Sebastian [should be John] Gaboto." Gómara had supposedly met Olaus Magnus in Bologna and Venice, perhaps in 1548. This suggests that the source of the statement about "Joan Scoluo" may have been him. Another possible reference to John Scolvus visiting Labrador is a document prepared in about 1575 for the first voyage of Martin Frobisher. After stating that Sebastian (should be John) "Cabotte" was sent out by King Henry VII in 1496 (should be 1497) to find the passage from the Atlantic Ocean to the Pacific, and that "one Caspar Cortesreales, a pilot of Portingale", had visited these islands on the north coast of North America in 1500, the document continues:
"But to find oute the passage oute of the North Sea into the Southe we must sayle to the 60 degree, that is, from 66 unto 68. And this passage is called the Narowe Sea or Streicte of the three Brethren [i. e., the three brothers Corte Real]; in which passage, at no tyme in the yere, is ise wonte to be found. The cause is the swifte ronnyng downe of sea into sea. In the north side of this passage, John Scolus, a pilot of Denmerke, was in anno 1476." While further containing complete impossibilities, the text also contain statements that have a sure historical foundation, like the voyage of Gaspar Corte Real. Some writers (initially Peruvian librarian Louis Ulloa in 1934) have even speculated that Johannes Scolvus may have been the young Christopher Columbus, and others that he is identical with Hans Pothorst or João Vaz Corte Real.
Польшалық шығу тегі теориясы
Польшалық тарихшы және картограф Иоахим Лелевел (1786–1861) Иоганн Скольн туралы барлық қолжетімді мәліметтерді жинаған алғашқы адам болды. Ол 1570 жылғы Франсуа де Беллефоресттің, 1599 жылғы Витфлиеттің және 1671 жылғы Скольвустың поляк екенін айтқан тағы бір дереккөзді келтірді. Лелевел оның нағыз аты Ян з Кольна екенін және Дания флотының навигаторы болғанын мәлімдеді. Ол сондай-ақ 1455 жылы Краков академиясында оқыған Иоаннис де Кольно туралы айтылған мәліметтерді, сондай-ақ Гданьск қаласында тұратын саудагерлер мен теңізшілердің Кольно немесе Чолно әулеті туралы жазбаларды тапты.
Сындар
Лелевелді сынға алған қазіргі заманғы тарихшылардың бірі – Болеслав Олшевич, Скольвустың шын мәнінде поляк екенін дәлелдейтін жеткілікті дәлел жоқ деп санайды. Иоганн Сколвусты еске алатын көптеген еңбектер саяхаттан бір ғасырдан астам уақыт өткен соң жарияланды және замандас дәлелдері табылмады. Әлде 1911 жылы Фридтжоф Нансен өзінің "Солтүстік тұман" атты зерттемесінде "Пилотус" (пилот) сөзі "Полонус" (поляк) деп қате түсірілген болуы мүмкін деген болжам жасаған.